Robot hình người Trung Quốc: Sản xuất nhanh hơn ứng dụng

Tại một trung tâm huấn luyện robot ở Liễu Châu, miền nam Trung Quốc, hơn 100 robot hình người được xếp thành hàng để học những công việc tương đối đơn giản như phân loại hộp, đóng gói mì hay pha cà phê. Người hướng dẫn sử dụng kính thực tế ảo và bộ điều khiển cảm biến để truyền chuyển động của mình sang robot.

Nhưng quá trình huấn luyện vẫn chậm và thiếu ổn định. Một nhân viên mới có thể mất tới hàng trăm lần thử mới khiến robot hoàn thành một động tác hữu ích; ngay cả người có kinh nghiệm cũng phải lặp lại nhiều lần. Reuters cho biết các robot tại trung tâm này hiện chỉ đạt khoảng 20% tốc độ hoặc hiệu suất của con người trong một số tác vụ đơn giản.

Đây là nghịch lý ngày càng rõ trong tham vọng robot hình người của Trung Quốc: tiền đầu tư và công suất sản xuất đang tăng nhanh hơn khả năng thương mại hóa công nghệ.

Theo BofA Global Research, gần 20.000 robot hình người được giao trên toàn cầu trong năm 2025 và các nhà sản xuất Trung Quốc chiếm khoảng 95% số đó. Một quan chức Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc cho biết nước này dự kiến sản xuất hơn 100.000 robot hình người trong năm 2026. BofA dự báo lượng robot hình người được giao trên toàn cầu có thể đạt 1,2 triệu chiếc mỗi năm vào năm 2030.

Công suất vận hành robot hình người đang vượt trước cầu thị trường

Trung Quốc hiện có hơn 150 doanh nghiệp robot hình người, theo Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia. Con số này thậm chí cao hơn số thương hiệu xe điện của nước này.

Trong sáu tháng đầu năm, các cấp chính quyền Trung Quốc đã chi ít nhất 230 triệu USD để mua robot hình người và các sản phẩm liên quan, tăng mạnh so với 62 triệu USD của năm trước và khoảng 6 triệu USD trong cùng kỳ năm 2024, theo dữ liệu mua sắm công được Reuters phân tích.

Riêng State Grid, tập đoàn điện lực quốc doanh Trung Quốc, hồi tháng 4 công bố kế hoạch đầu tư khoảng 1 tỷ USD vào robot hình người tích hợp AI, robot hai tay và robot bốn chân để bảo trì lưới điện và kiểm tra trạm biến áp.

Thâm Quyến cũng đặt mục tiêu xây dựng một cụm công nghiệp robot và embodied AI trị giá khoảng 15 tỷ USD, với hơn 1.200 doanh nghiệp vào năm tới.

Cách làm này không xa lạ. Bắc Kinh từng sử dụng chính sách công nghiệp tương tự với xe điện và pin mặt trời: hỗ trợ một ngành chiến lược từ sớm, thúc đẩy sản xuất quy mô lớn và để cạnh tranh trong nước kéo chi phí xuống.

Điểm khác biệt là xe điện và năng lượng mặt trời đã tương đối trưởng thành khi Trung Quốc tăng mạnh sản lượng. Robot hình người thì chưa.

Công nghệ hiện vẫn gặp những hạn chế lớn về độ chính xác, độ tin cậy, khả năng thích nghi và chi phí. Các robot có thể thực hiện tốt một nhiệm vụ đã được huấn luyện trong môi trường cố định, nhưng dễ gặp vấn đề khi ánh sáng, vật thể, bề mặt, góc tiếp cận hoặc nhịp độ công việc thay đổi.

Robot hình người chưa hiệu quả bằng robot công nghiệp truyền thống

Trong các nhà máy Trung Quốc, robot hình người cũng đang phải cạnh tranh với một đối thủ ít hào nhoáng hơn nhưng hiệu quả hơn nhiều: cánh tay robot công nghiệp truyền thống.

Tại nhà máy xe điện Xiaomi ở Bắc Kinh, khoảng 91% quy trình lắp ráp đã được tự động hóa. Riêng khu vực thân xe sử dụng hơn 700 robot công nghiệp cho các công đoạn như hàn, tán đinh và kết dính.

Xiaomi đang huấn luyện robot hình người cho một số tác vụ như lắp đai ốc, nhưng robot công nghiệp chuyên dụng hiện vẫn nhanh và dễ kiểm soát hơn.

Zeekr, thương hiệu thuộc Geely, cũng từng thử nghiệm robot hình người của UBTech tại nhà máy ở Ninh Ba để phân loại vật liệu, vận chuyển hộp và xử lý linh kiện. Tuy nhiên, Geely cho biết những công việc chủ chốt trên dây chuyền hiện vẫn do cánh tay robot và phương tiện tự hành đảm nhiệm.

Cạnh tranh ảnh hưởng giá thành

Sự xuất hiện của hàng loạt doanh nghiệp đang nhanh chóng kéo giá robot xuống.

Morgan Stanley dự báo giá trung bình của một robot hình người có thể giảm khoảng 15% trong năm 2026. Giá robot Kuavo cỡ người thật của Leju Robotics đã giảm 26% trong năm 2025, xuống khoảng 46.000 USD.

Trong lĩnh vực cho thuê robot phục vụ sự kiện, Sharebot cho biết giá thuê robot nhảy múa hiện chỉ còn khoảng 440–600 USD/ngày, từ mức khoảng 1.500 USD một năm trước.

Áp lực này cũng khiến nhiều nhà đầu tư dự báo ngành robot hình người Trung Quốc có thể bước vào giai đoạn thanh lọc từ cuối năm 2026 hoặc năm 2027, đặc biệt nếu chính quyền bắt đầu giảm trợ cấp và tập trung nguồn lực vào một số doanh nghiệp mạnh nhất.

Dù vậy, một đợt thanh lọc chưa chắc làm mất đi lợi thế của Trung Quốc.

Giá linh kiện trong nước đang giảm nhanh đến mức các đối thủ nước ngoài khó theo kịp. Ngay cả khi nhiều hãng robot hình người biến mất, hệ thống nhà cung ứng đã được hình thành có thể tiếp tục tồn tại, và khiến các doanh nghiệp nước ngoài ngày càng phải dựa vào phần cứng Trung Quốc.

Một dấu hiệu đã xuất hiện tại RoboCup 2026 ở Hàn Quốc. Theo một lãnh đạo của hãng robot Hàn Quốc AeiROBOT, trước đây các đội thường mang robot riêng đến cuộc thi; năm nay, gần như tất cả đều sử dụng robot Trung Quốc.

Trong khi đó, Mỹ đang tìm cách hạn chế sự phụ thuộc này. Theo bài viết, chính quyền ông Donald Trump đã cấm nhập khẩu robot hình người mới từ Trung Quốc vào tháng 7, với lý do bảo vệ ngành AI của Mỹ trước các rủi ro về gián đoạn chuỗi cung ứng và an ninh mạng.

Trung Quốc vì thế đang ở một vị thế khá đặc biệt: nước này đã xây được lợi thế rất lớn về sản xuất, giá thành và chuỗi cung ứng robot hình người, nhưng câu hỏi quan trọng nhất vẫn chưa có lời giải: bao giờ những cỗ máy gây ấn tượng trên sân khấu có thể làm việc đủ nhanh, đủ chính xác và đủ rẻ để thực sự kiếm ra tiền trong nhà máy?

__

Lược dịch: Forbes Việt Nam
Nguồn: Forbes México; Reuters