Nền kinh tế Trung Quốc năm 2026 đang thể hiện hai bộ mặt trái ngược hiếm thấy.
Ở một phía, xuất khẩu tăng trưởng bùng nổ. Kim ngạch hàng hóa xuất ra nước ngoài trong tháng 9 tăng 36% so với cùng kỳ năm trước. Sau nhiều tháng liên tiếp tăng mạnh, kết quả mới nhất cho thấy thặng dư thương mại năm 2026 của Trung Quốc có thể vượt kỷ lục 1.200 tỷ USD thiết lập năm 2025. Đáng chú ý, xuất khẩu vẫn tăng vọt bất chấp các hàng rào thuế quan và xu hướng tăng lãi suất tại những nền kinh tế lớn nhất thế giới.
Ở phía còn lại, ngày càng có nhiều dấu hiệu cho thấy khó khăn kinh tế trong nước mà Chủ tịch Tập Cận Bình phải đối mặt đang trầm trọng thêm. Thị trường bất động sản bước sang năm suy giảm thứ sáu; sức mua của các hộ gia đình yếu; ngân sách chính quyền địa phương eo hẹp; tỷ lệ thất nghiệp thanh niên gần chạm mức kỷ lục. Những sức ép tiếp tục dồn lên nền kinh tế lớn nhất châu Á.
Trung Quốc đang hưởng lợi từ làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI), thông qua việc xuất khẩu hàng điện tử, khoáng sản đất hiếm và các nguyên liệu đầu vào khác. Các hãng xe điện và doanh nghiệp sản xuất phụ tùng ô tô của Trung Quốc đại lục cũng đang có bước tiến mạnh mẽ trên thị trường quốc tế.
Nhưng một điều ngày càng rõ: xuất khẩu không còn đủ sức kéo nền kinh tế vượt qua hàng loạt trở ngại trong nước. Đà tăng của hàng hóa xuất khẩu cũng chưa đủ giúp chính quyền ông Tập đẩy lùi nguy cơ giảm phát.
Vì vậy, có thể dự đoán Bắc Kinh sẽ sớm đưa ra thêm các biện pháp hỗ trợ kinh tế trong những ngày và tuần tới. Chính phủ có thể tăng chi tiêu, mở rộng dư địa phát hành trái phiếu và để Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) bơm thêm thanh khoản vào thị trường. Việc cắt giảm lãi suất, dù chỉ đôi lần, cũng không bị loại trừ.
Tuy nhiên, quyết định giảm lãi suất cần được cân nhắc thận trọng. Thống đốc PBOC Phan Công Thắng vẫn dè dặt trong việc nới lỏng chính sách tiền tệ, một phần nhằm duy trì thành quả kiểm soát nợ của nền kinh tế trong nhiều năm qua. Ngoài ra, việc hạ lãi suất có thể gây áp lực lên đồng nhân dân tệ, từ đó làm gia tăng rủi ro mất khả năng thanh toán của các doanh nghiệp bất động sản.
Một nguyên nhân khác đến từ chính giới lãnh đạo cao nhất: ông Tập không muốn làm căng thẳng thêm quan hệ với chính quyền Tổng thống Donald Trump giữa lúc hai nước đang tiến hành những cuộc đàm phán thương mại có ý nghĩa lớn. Ông Tập chắc chắn không vội ký một thỏa thuận toàn diện với Washington, nhưng cũng không thấy lợi ích gì khi để đồng nhân dân tệ suy yếu và có nguy cơ khiến Mỹ áp thêm thuế quan.
Trong bối cảnh Mỹ gia tăng chú ý đến chính sách tỷ giá của các đối tác thương mại, Nhật Bản đang là một trong những thị trường được Washington đặc biệt quan tâm. Đồng yen suy yếu, cùng với giá dầu duy trì ở mức cao, là những vấn đề kinh tế quốc tế được Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent theo dõi sát sao. Gần đây, Bộ Tài chính Mỹ đã phối hợp thực hiện đợt can thiệp tỷ giá quy mô lớn đầu tiên kể từ năm 1998, thời ông Robert Rubin giữ chức bộ trưởng. Tuy nhiên, tác động ban đầu còn hạn chế khi đồng yen mới chỉ tăng giá nhẹ.
Dù vậy, khả năng duy trì tăng trưởng của kinh tế trong nước vẫn chưa đủ để Trung Quốc hoàn toàn chủ động trước những thay đổi trong chính sách thương mại của Mỹ. Nền kinh tế tiếp tục cho thấy sức chống chịu, dù tốc độ tăng trưởng trên 5% có thể khó trở lại trong ngắn hạn. Mức tăng GDP 4,3% so với cùng kỳ vẫn là kết quả đáng ghi nhận, song Trung Quốc cần thêm động lực để củng cố niềm tin tiêu dùng và cải thiện kỳ vọng về giá cả.
Bài toán đặt ra không chỉ nằm ở tốc độ tăng trưởng. Trong nhiều năm, các chuyên gia từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đến các ngân hàng đầu tư đã khuyến nghị Trung Quốc mở rộng hệ thống an sinh xã hội, qua đó khuyến khích 1,4 tỷ người dân tăng chi tiêu. Hiện tổng tiền tiết kiệm của các hộ gia đình nước này đạt khoảng 22.000 tỷ USD, lớn hơn quy mô toàn bộ nền kinh tế. Đây là nguồn lực đáng kể có thể hỗ trợ tiêu dùng nếu niềm tin của người dân được cải thiện.
Triển vọng phục hồi của thị trường bất động sản cũng có vai trò quan trọng đối với tâm lý tiêu dùng. Bên cạnh đó, những diễn biến trong quan hệ thương mại Mỹ – Trung và tình hình Trung Đông, đặc biệt là xu hướng tăng giá năng lượng, tiếp tục đặt ra yêu cầu thích ứng đối với nền kinh tế.
Nhìn tổng thể, kinh tế Trung Quốc đang thể hiện hai xu hướng khác biệt. Trong khi xuất khẩu duy trì đà tăng trưởng ấn tượng và khẳng định sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế, nhu cầu trong nước vẫn còn dư địa phục hồi. Khả năng thúc đẩy tiêu dùng, ổn định thị trường bất động sản và củng cố niềm tin của người dân sẽ là những yếu tố quan trọng quyết định triển vọng tăng trưởng của Trung Quốc trong thời gian tới.
__
Biên dịch & Biên tập: Forbes Việt Nam
