Công nghệ

Mỹ siết kiểm soát chip AI tại Đông Nam Á sau những nghi vấn liên quan Nvidia

Trong bối cảnh Quốc hội Mỹ đẩy mạnh điều tra Nvidia và các hoạt động liên quan đến AI, đồng thời những hạn chế mới của chính phủ liên bang đối với việc tiếp cận năng lực điện toán từ nước ngoài bắt đầu có hiệu lực, vụ bê bối Nvidia đang trở thành phép thử đối với cách Washington kiểm soát công nghệ AI tiên tiến.

Hai nghị sĩ Greg Stanton (phải) và John Moolenaar, cùng thuộc Ủy ban Đặc biệt về Trung Quốc của Hạ viện Mỹ, tham gia phiên thảo luận tại Hội nghị An ninh mạng Aspen 2026, do nhà báo Dustin Volz điều phối. Hình ảnh: Ron Schmelzer.

Share
this:

Tại Hội nghị An ninh mạng Aspen diễn ra trong tuần này ở Washington, nghị sĩ Cộng hòa John Moolenaar, đại diện bang Michigan và là Chủ tịch Ủy ban Đặc biệt về Trung Quốc của Hạ viện Mỹ, cùng nghị sĩ Dân chủ Greg Stanton đã thể hiện quan điểm thống nhất hiếm thấy giữa hai đảng về cuộc khủng hoảng lãnh đạo tại Nvidia.

Trong phiên thảo luận do Dustin Volz, phóng viên chuyên trách an ninh mạng và tình báo của The New York Times, điều phối, cả hai nghị sĩ đều phản đối khả năng ông Huang quay lại điều hành hãng chip.

“Lời khuyên của tôi dành cho hội đồng quản trị là đừng làm vậy,” ông Stanton nói khi được hỏi liệu Nvidia có nên tái bổ nhiệm Huang làm CEO hay không.

Ông Moolenaar cũng bày tỏ lo ngại tương tự, cho rằng uy tín của Huang đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng, có thể làm suy giảm khả năng lãnh đạo doanh nghiệp. Dù ghi nhận những thành tựu của Huang trong việc đưa Nvidia trở thành một thế lực hàng đầu trong ngành AI, ông đặt câu hỏi liệu vị cựu CEO còn có thể giữ vai trò hình mẫu cho doanh nghiệp hay không.

Hội đồng quản trị Nvidia trước đó đã bác bỏ khả năng Huang trở lại. Hôm thứ Ba, công ty tuyên bố không có ý định tái bổ nhiệm ông, bất chấp chiến dịch vận động từ một bộ phận nhân viên và những người ủng hộ sự trở lại của Huang.

Tuy nhiên, những chỉ trích của giới lập pháp không chỉ xoay quanh hành vi cá nhân của vị cựu CEO.

Mối quan tâm lớn hơn nằm ở quan hệ giữa ông với Alice Huang, cựu lãnh đạo đồng thời là cổ đông kiểm soát của Megaspeed, doanh nghiệp điện toán đám mây có trụ sở tại Singapore. Công ty này đang bị điều tra về khả năng vi phạm các hạn chế xuất khẩu chip AI tiên tiến của Mỹ.

Ông Moolenaar nêu ra một loạt vấn đề mà các nhà điều tra Quốc hội dự kiến làm rõ, bao gồm nguy cơ thông tin đặc quyền liên quan đến công nghệ Mỹ bị tiết lộ, khả năng chính sách an ninh quốc gia bị tác động không phù hợp và danh tính những bên thực sự được tiếp cận số chip Nvidia do Megaspeed mua.

“Những con chip Nvidia bán ra rốt cuộc đã đi đâu?” ông Moolenaar đặt câu hỏi.

Hôm thứ Ba (17.11), ba ủy ban của Hạ viện Mỹ thông báo Huang đã đồng ý tham gia một buổi làm việc có ghi biên bản vào ngày 1.12.

Tim Teter, Tổng cố vấn pháp lý của Nvidia, dự kiến có buổi làm việc riêng vào ngày 2.12, do Huang hiện không còn giữ vai trò tại doanh nghiệp mà ông từng điều hành.

Cho đến nay, các cuộc điều tra chưa xác định được Huang hoặc Nvidia cố ý vi phạm quy định kiểm soát xuất khẩu. Tuy nhiên, những vấn đề được đặt ra đã mở rộng sang quan hệ thương mại của Nvidia và cách doanh nghiệp giám sát những công nghệ được Mỹ xem là có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với an ninh quốc gia.

Bộ trưởng Thương mại Mỹ cũng bị chất vấn

Cuộc thảo luận tại Aspen sau đó chuyển sang cách chính quyền Tổng thống Donald Trump và Bộ Thương mại Mỹ xử lý cuộc điều tra Megaspeed.

Ông Stanton đặc biệt chỉ trích Bộ trưởng Howard Lutnick, đặt câu hỏi liệu cơ quan do ông đứng đầu đã xử lý thỏa đáng những lo ngại về khả năng chip AI tiên tiến của Mỹ được chuyển đến Trung Quốc thông qua các đơn vị trung gian ở nước ngoài hay chưa.

“Tôi nghĩ đã đến lúc ông Howard Lutnick phải rời khỏi Bộ Thương mại,” nghị sĩ Stanton tuyên bố.

Theo ông Stanton, những nghi vấn liên quan đến các quyết định của Bộ Thương mại, nguy cơ xung đột lợi ích tài chính và việc không khắc phục các kẽ hở pháp lý là những lý do đủ để yêu cầu ông Lutnick từ chức. Tuy nhiên, các cáo buộc này chưa được xác lập thành kết luận về hành vi sai phạm.

Ông Moolenaar không trực tiếp yêu cầu cách chức Bộ trưởng Thương mại, nhưng cũng nêu ra những quan ngại riêng.

“Một câu hỏi của tôi là tại sao Megaspeed không bị đưa vào Danh sách Thực thể,” ông nói, đề cập đến cơ chế của Bộ Thương mại Mỹ nhằm hạn chế xuất khẩu đối với một số tổ chức và doanh nghiệp nhất định.

Ông đồng thời chất vấn lý do danh sách này không được cập nhật trong hơn một năm.

Những chỉ trích trên đặc biệt đáng chú ý khi xuất phát từ các nghị sĩ thuộc cả hai đảng. Ông Stanton thậm chí đánh giá cao việc ông Moolenaar ủng hộ siết chặt xuất khẩu chip AI tiên tiến, kể cả khi lập trường đó không phù hợp với chính sách của chính quyền Trump.

Về phía chính phủ, Bộ Tư pháp và Bộ Thương mại Mỹ đã lên tiếng bảo vệ quá trình điều tra.

Trong tuyên bố chung công bố hôm thứ Ba, hai cơ quan cho biết Bộ Thương mại đã bắt đầu điều tra Megaspeed từ năm 2024 và yêu cầu Nvidia cung cấp hồ sơ vào tháng 5.2025.

Đến tháng tiếp theo, Nvidia đưa Megaspeed vào danh sách khách hàng bị hạn chế giao dịch. Bộ Tư pháp sau đó tiếp quản vai trò chủ trì cuộc điều tra hình sự.

Hai cơ quan khẳng định những hoạt động thực thi pháp luật dưới sự lãnh đạo của ông Lutnick đã mang lại kết quả, đồng thời bác bỏ ý kiến cho rằng cuộc điều tra bị xem nhẹ.

Những bất đồng này cho thấy chính sách xuất khẩu chip AI ngày càng gắn chặt với trách nhiệm giải trình chính trị, hoạt động vận động chính sách của doanh nghiệp và các ưu tiên an ninh quốc gia.

Lỗ hổng khiến Washington lo ngại: Chip ở Đông Nam Á, Trung Quốc vẫn có thể sử dụng

Một trong những vấn đề nổi bật được thảo luận tại Aspen là sự khác biệt giữa việc trực tiếp sở hữu chip AI tiên tiến và việc tiếp cận năng lực tính toán của những con chip này từ xa.

Trong nhiều năm, chính sách kiểm soát xuất khẩu của Mỹ chủ yếu tập trung ngăn chặn việc vận chuyển các sản phẩm bán dẫn tiên tiến sang Trung Quốc. Tuy nhiên, điện toán đám mây đã mở ra một con đường khác để tiếp cận cùng những năng lực công nghệ đó.

Một doanh nghiệp Trung Quốc muốn sử dụng bộ xử lý đồ họa (GPU) hiệu năng cao của Nvidia không nhất thiết phải mua hoặc nhập khẩu chip. Thay vào đó, doanh nghiệp có thể thuê năng lực tính toán từ một trung tâm dữ liệu đặt tại Singapore, Malaysia hoặc quốc gia khác.

Như vậy, chip Nvidia không cần được đưa vào lãnh thổ Trung Quốc, cũng không nhất thiết phát sinh hành vi vi phạm quy định kiểm soát xuất khẩu, nhưng các doanh nghiệp Trung Quốc vẫn có thể khai thác lợi ích từ sức mạnh tính toán của chúng thông qua kết nối từ xa.

Ông Stanton tiếp tục nhấn mạnh rủi ro này, đặc biệt đối với các trung tâm dữ liệu ở nước ngoài có khả năng cung cấp năng lực điện toán tiên tiến cho khách hàng Trung Quốc mà không nhất thiết vi phạm những hạn chế trước đây đối với hoạt động vận chuyển chip.

Đây là vấn đề ngày càng đáng quan tâm khi ngành AI phát triển theo hướng thuê tài nguyên điện toán thay vì trực tiếp sở hữu phần cứng, nhất là trong bối cảnh nguồn cung GPU và bộ nhớ còn hạn chế.

Nhiều nhà phát triển AI không cần sở hữu những GPU phục vụ công việc của mình. Họ chỉ cần trả tiền để sử dụng thông qua các dịch vụ đám mây, đôi khi thậm chí không biết hệ thống phần cứng thực tế được đặt ở quốc gia nào.

Điều đó đặt ra thách thức cho các cơ quan quản lý, bởi những quy định vốn được xây dựng để kiểm soát việc xuất khẩu thiết bị vật lý qua biên giới không còn đủ để bao quát mọi hình thức tiếp cận năng lực điện toán tiên tiến.

Các nhà điều tra hiện đang xem xét liệu hoạt động của Nvidia có liên quan đến khả năng chuyển hướng sử dụng công nghệ bán dẫn thuộc diện hạn chế hay không.

Megaspeed trở thành trường hợp điển hình cho những lo ngại này. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở một doanh nghiệp. Những công ty cung cấp dịch vụ cho thuê GPU qua đám mây, trong đó có các nhà cung cấp hạ tầng điện toán đám mây thế hệ mới (neocloud), có thể xuất hiện bất cứ lúc nào, tại bất kỳ quốc gia nào, bất kể có thuộc diện hạn chế xuất khẩu hay không.

Nvidia đã bác bỏ những cáo buộc về việc chuyển giao chip trái phép và khẳng định tuân thủ các quy định xuất khẩu hiện hành. Tuy nhiên, sự khác biệt giữa quyền sở hữu phần cứng và quyền sử dụng năng lực điện toán có thể khiến những cam kết tuân thủ quy định xuất khẩu chưa đủ để giải quyết vấn đề.

Mỹ siết quyền tiếp cận năng lực điện toán AI từ xa

Chính phủ liên bang Mỹ đã bắt đầu triển khai những biện pháp nhằm trực tiếp khắc phục lỗ hổng trên.

Hôm thứ Hai (16.11), Cục Công nghiệp và An ninh (BIS) thuộc Bộ Thương mại Mỹ công bố quy định tạm thời có hiệu lực chính thức mang tên Addressing Remote Access to Advanced Semiconductors (Kiểm soát việc tiếp cận từ xa đối với công nghệ bán dẫn tiên tiến). Quy định bắt đầu có hiệu lực từ thứ Năm.

Theo đó, Mỹ bổ sung các yêu cầu cấp phép nhằm ngăn chặn những tổ chức nước ngoài thuộc diện hạn chế tiếp cận năng lực điện toán tiên tiến của Mỹ thông qua cơ sở hạ tầng đặt tại nước thứ ba.

Những thay đổi bao gồm yêu cầu cấp phép xuất khẩu mới dựa trên quốc gia đích đối với một số sản phẩm điện toán tiên tiến được xuất sang Singapore, Malaysia, Indonesia, Thái Lan và Brazil.

Quy định cũng điều chỉnh một số giao dịch liên quan đến các trung tâm dữ liệu cung cấp tài nguyên điện toán cho những tổ chức có trụ sở tại Trung Quốc và các khu vực pháp lý thuộc diện hạn chế khác.

Động thái này đánh dấu sự mở rộng đáng kể trong cách Washington kiểm soát xuất khẩu công nghệ AI.

Câu hỏi giờ đây không còn đơn thuần là một con chip được xuất đến quốc gia nào, mà còn là ai thực sự có quyền sử dụng năng lực tính toán của con chip đó.

Đối với Nvidia và các nhà sản xuất bán dẫn khác, những thay đổi này có thể khiến hoạt động kinh doanh quốc tế và quá trình thẩm định khách hàng trở nên phức tạp hơn.

Các nhà cung cấp dịch vụ đám mây cũng có thể phải thực hiện thêm nghĩa vụ xác minh danh tính bên sử dụng dịch vụ, đồng thời đánh giá liệu những giao dịch cung cấp năng lực điện toán có cần giấy phép xuất khẩu hay không.

Trong khi đó, các chủ đầu tư và nhà đầu tư trung tâm dữ liệu có thể phải tính đến nguy cơ nhu cầu sử dụng dịch vụ từ một số nhóm khách hàng quốc tế sẽ chịu sự giám sát chặt chẽ hơn.

Những quy định mới không đồng nghĩa với lệnh cấm toàn diện đối với dịch vụ điện toán đám mây xuyên biên giới.

Việc áp dụng còn tùy thuộc vào loại công nghệ, đối tượng khách hàng, cấu trúc giao dịch và các ngưỡng cấp phép liên quan. Dù vậy, chúng bổ sung thêm một tầng nghĩa vụ tuân thủ pháp lý cho ngành công nghiệp có những dự án hạ tầng thường xuyên đòi hỏi vốn đầu tư hàng tỉ USD.

Khi lợi ích kinh doanh va chạm với an ninh quốc gia

Những chỉ trích từ Quốc hội Mỹ còn đặt ra câu hỏi về trách nhiệm của các doanh nghiệp sở hữu công nghệ ngày càng giữ vai trò trọng yếu đối với an ninh quốc gia.

Tại phiên thảo luận ở Aspen, ông Moolenaar cho biết ông ngạc nhiên khi ban lãnh đạo của một doanh nghiệp giữ vị trí trung tâm trong ngành AI dường như chưa nhận thức đầy đủ những nguy cơ tình báo có thể phát sinh từ hoạt động kinh doanh của mình.

Ông cũng đặt câu hỏi liệu Nvidia đã xây dựng đầy đủ các biện pháp bảo vệ và chính sách kiểm soát nội bộ cần thiết hay chưa.

Về phía doanh nghiệp, Nvidia đã công bố thay đổi trong cơ cấu giám sát.

Hôm thứ Ba, hãng thành lập Ủy ban Giám sát An ninh Quốc gia và Kiểm soát Xuất khẩu trực thuộc hội đồng quản trị. Ủy ban mới chịu trách nhiệm giám sát chính sách an ninh quốc gia, việc tuân thủ quy định xuất khẩu và quản trị rủi ro thương mại toàn cầu.

Vụ việc Nvidia cho thấy mâu thuẫn ngày càng khó giải quyết giữa lợi ích kinh tế của ngành AI và các ưu tiên an ninh quốc gia của Mỹ.

Các doanh nghiệp công nghệ Mỹ có động lực rất lớn để mở rộng thị trường quốc tế, bán sản phẩm và dịch vụ cho khách hàng trên toàn thế giới. Nhu cầu toàn cầu gia tăng cũng góp phần bảo đảm nguồn lực tài chính cho những khoản đầu tư khổng lồ vào nghiên cứu chip tiên tiến và xây dựng hạ tầng điện toán mới.

Trong khi đó, chính phủ Mỹ phải cân nhắc những ưu tiên khác khi chính các công nghệ này có khả năng củng cố sức mạnh quân sự, tình báo hoặc năng lực công nghệ của các đối thủ chiến lược.

Ông Moolenaar thừa nhận tính phức tạp trong quan hệ Mỹ – Trung, trong đó có sự phụ thuộc của Mỹ vào nguồn khoáng sản quan trọng từ Trung Quốc và các chuỗi cung ứng chiến lược khác.

Đối với doanh nghiệp công nghệ và giới đầu tư, những diễn biến trên đang làm thay đổi cách đánh giá hiệu quả và rủi ro của các dự án hạ tầng AI. Quyết định đặt trung tâm dữ liệu ở đâu, phục vụ nhóm khách hàng nào và huy động vốn mở rộng ra sao ngày càng phải tính đến những yếu tố địa chính trị và quy định pháp lý.


Biên dịch & Biên tập: Forbes Việt Nam.