Từ Henry Ford đến Elon Musk: Một thế kỷ tư duy đổi mới

☆ 1928 ☆

Động Lực của Henry Ford

Tháng 5.1927, gần 20 năm sau khi Model T được giới thiệu, Ford Motor ngừng sản xuất xe hơi đại trà với giá cả phải chăng. Vài tháng sau, Henry Ford, vị thủ lĩnh luôn xông pha quyết liệt, cho ra mắt mẫu mới Model A, để cạnh tranh với Chevrolet đang lên như diều gặp gió. Mẫu mới thành công ngoài sức tưởng tượng. Tháng 1.1928, Ford trả lời Forbes về chiếc xe đột phá trên.

“Chúng tôi không bắt đầu từ Model T và cố gắng cải tiến nó. Chúng tôi bắt đầu từ con số 0 và gạt bỏ mọi định kiến, chỉ hỏi: Xe hơi dùng làm gì? Điều kiện gì để hoàn thành mục tiêu đó? Có hàng ngàn thứ cần mang ra xem xét. Tương tự, có hàng ngàn câu hỏi như: Làm thế nào để bộ phận này hoạt động tốt hơn? Cứ như thế, từng bước một, chúng tôi tạo ra chiếc xe tốt nhất có thể trong khả năng.” —Henry Ford (1.1.1928)

☆ 1929 ☆

“Năng Lượng” của Thomas Edison

Năm 1929, Edison trả lời tạp chí Forbes về tương lai của ngành điện. Dù ông đã sai lầm khi bác bỏ xe điện và điện không dây, nhưng lại hào hứng với nguồn năng lượng chưa được khai thác như mặt trời. Nhà phát minh 82 tuổi đến từ Menlo Park khi đó không hề có dấu hiệu mệt mỏi.

“Tôi muốn làm việc đến năm 115 tuổi. Tôi hy vọng sẽ tiếp tục làm việc thêm 20 năm nữa. Tính theo mức lương trung bình của một người đàn ông mỗi ngày, tôi đã làm việc để sống tới 155 tuổi. Rồi sau đó tôi sẽ học chơi bridge với các quý bà.” —Thomas Edison (15.6.1929)

☆ 1930 ☆

Suy Nghĩ của Thomas J. Watson

Dù không phải người sáng lập IBM, nhưng với tư cách chủ tịch từ 1914 đến 1952, Thomas J. Watson Sr xây dựng công ty tiên phong trong lĩnh vực máy tính này thành gã khổng lồ toàn cầu, giúp doanh nghiệp Mỹ thay đổi cách tiếp cận và bán hàng. Quan trọng nhất, Watson luôn đề cao đạo đức kinh doanh, như trong cuộc phỏng vấn với Forbes đầu thời kỳ đại suy thoái.

“Không cần phải là thiên tài mới thành công trong kinh doanh. Không cần phải thức trắng đêm lo cho công việc. Chỉ cần chúng ta đối mặt trực diện như thể đây là điều đúng đắn cần làm. Nếu chúng ta đi theo các lý lẽ đạo đức thông thường thôi, thì 9/10 điều sẽ là điều đúng đắn.” —Thomas J.Watson Sr (1.4.1930)

☆ 1942 ☆

Vũ Khí Bí Mật của Henry Kaiser

Nhà công nghiệp Henry Kaiser góp phần thay đổi cục diện Thế chiến II, nhờ sản xuất hàng loạt tàu hậu cần và tàu chiến. Năm 1942, chiến tranh vẫn ác liệt, tạp chí Forbes phỏng vấn Kaiser về tinh thần làm việc. Ba năm sau, khi trục phát-xít thất bại, ông thành lập 1 công ty đột phá khác, tập đoàn chăm sóc sức khỏe cho những nhân viên đóng tàu của mình, tiền thân của Kaiser Permanente.

“Khi gặp khó, hãy cố gắng làm việc và tìm hướng đi. Hãy tìm mọi cách, đi xuống, đi lên, đi xuyên qua, đi vòng, sang phải, sang trái! Nếu không thể uốn cong tấm thép, hãy lấy 2 tấm kim loại ghép lại! Nếu không có thép 1/4 inch, hãy lấy loại 5/16 inch! Nếu không có vật liệu phù hợp, hãy tìm vật liệu thay thế! Nếu không thể thay thế, hãy ứng biến, hãy sáng tạo, làm sao quan trọng nhất là hoàn thành công việc. Do đó, hãy mềm dẻo như nước.” —Henry Kaiser (15.10.1942)

☆ 1966 ☆

Bay Cao Cùng Bill Lear

Không có Bill Lear, sẽ không có giới thượng lưu đi máy bay riêng hay âm nhạc trên những tuyến bay dài. Vị kỹ sư tự học này đã trở thành nhà công nghiệp giàu có khi sản xuất Learjet năm 1962, chiếc máy bay tư nhân đầu tiên. Lear còn phát minh nhiều đột phá khác, như băng cassette âm thanh 8 mã và đài phát thanh trên ô tô đầu tiên (sau này bán cho công ty tiền thân của Motorola). Năm 1966, ông trả lời phỏng vấn của Forbes về lý do thành công vượt bậc.

“Họ đã sai. Tôi đã đúng. Ngay cả những nhà dự báo lạc quan nhất vào năm 1961 cũng chỉ nhận định tối đa 300 máy bay phản lực thương mại được bán ra. Tôi nghĩ đến năm 1975, con số là 3.000. Điều thú vị là theo khảo sát của Cơ quan Hàng không Liên bang, con số là 4.000!” —Bill Lear (15.4.1966) 

☆ 1966 ☆

Cách Ruth Sản Xuất Búp Bê Barbie

Trong ngành công nghiệp đồ chơi, không phải lúc nào cũng toàn niềm vui và trò chơi. Năm 1966, nhiều thập kỷ trước khi Barbie trở thành thương hiệu tỷ đô, búp bê biểu tượng của Mattel đang trong thời kỳ suy thoái. Đồng sáng lập bởi Elliot Handler 18 năm trước đó, công ty đồ chơi này đạt thành công lớn vào năm 1959 với búp bê có tỷ lệ cơ thể lý tưởng, do vợ ông, bà Ruth tạo ra và đặt theo tên của con gái, Barbara. Bà Ruth và Forbes đã có cuộc thảo luận về những sai lầm Mattel mắc phải, khi xây dựng nhà máy rồi lại thuê ngoài để sản xuất Barbie.

“Chúng tôi đánh giá thấp các vấn đề giao tiếp và kiểm soát, nên chịu chi phí vận hành tương tự nhà máy có quy mô gấp đôi. Chúng tôi đã không đủ nỗ lực. Chúng tôi tin tưởng vào tính chuyên nghiệp của nhà sản xuất, rồi phát hiện ra rằng họ không có tâm trong công việc. Thiết kế của họ không đáp ứng được hình ảnh của búp bê.” —Ruth Handler (15.6.1966) 

☆ 1977 ☆

Bí Quyết Bán Hàng của Sam Walton

Năm 1977, 15 năm sau khi Sam Walton đồng sáng lập Walmart, Forbes đã dành 1 ngày với “ông vua” cửa hàng giảm giá tại một cửa hàng ở Missouri, để nghe huyền thoại bán lẻ này truyền cảm hứng cho nhân viên như thế nào. Dù cổ phiếu Walmart đã tăng hơn 700% từ khi công ty niêm yết 7 năm trước đó, Walton vẫn khiêm tốn nói về vai trò của mình trong thành công. Ông chia sẻ: “Thật sai lầm khi nghĩ rằng thành công đến từ vài người. Chúng tôi có đội ngũ nhân tài hùng hậu.”

“Chúng tôi muốn mọi nhân viên biết rằng công ty thực sự quan tâm đến họ. Họ rất quan trọng. Người đứng đầu các bộ phận hiểu rõ nhất chuyện gì đang xảy ra ngoài thực địa. Chúng tôi luôn mong họ chia sẻ mọi thứ.” —Sam Walton (1.12.1977) 

☆ 1986 ☆

“Làm tiền” cùng Michael Milken

Trong bài báo trang bìa năm 1984, Forbes đi sâu tìm hiểu bí quyết kiếm tiền của Michael Milken. Tại Drexel Burnham Lambert, Milken đã thay đổi thế giới tài chính bằng cách tiên phong trong lĩnh vực trái phiếu lợi suất cao, thứ người khác thường gọi là “trái phiếu rác” – nguồn vốn tạo nên làn sóng mua lại bằng đòn bẩy. Hai năm sau, phóng viên của Forbes bí mật tham dự buổi diễn thuyết của Milken trước các học sinh trung học, để có cơ hội hiếm hoi nghe ông giải thích về bản năng kiếm tiền.

“Nguồn lực khan hiếm ngày nay là kỹ năng quản lý, kiến thức, tầm nhìn, thích ứng với thay đổi, nhận biết xu thế trong tương lai và làm việc cùng nhau. Những nguồn lực này không được liệt kê trên bảng cân đối kế toán. Thật không may, hầu hết dân tài chính, phân tích tín dụng, chưa nhận ra. Tài chính là 1 nghệ thuật. Không phải có hay không, đúng hay sai. Nó là chiêm nghiệm, sự hiểu biết và yếu tố để các công ty định hình tương lai cấu trúc giao dịch. Điều này bị hiểu sai rất nhiều.” —Michael Milken (25.8.1986) 

☆ 1986 ☆

“Cửa Sổ Ra Thế Giới” Của Bill Gates

Ở tuổi 35, nhà đồng sáng lập Microsoft, Bill Gates, đang vươn lên không ngừng. Năm 1991, MS-DOS là hệ điều hành mặc định trên hầu hết máy tính cá nhân trong lúc Windows 3.0 dần chiếm lĩnh thị trường. Word và Excel nhanh chóng thống trị lĩnh vực xử lý văn bản và bảng tính. Gates vẫn chưa hài lòng. Ông muốn độc quyền và biết cách đạt được điều đó.

“Hãy tin tôi. Không phải IBM biến MS-DOS thành tiêu chuẩn. Chính chúng tôi thuyết phục mọi người tập trung phát triển phần mềm cho IBM và thuyết phục các nhà sản xuất PC khác cấp phép sử dụng MS-DOS.” —Bill Gates (1.4.1991) 

☆ 1996 ☆

“Đồ Chơi” của George Lucas

Gần 20 năm sau khi Star Wars ra mắt, Forbes đến trang trại Skywalker Ranch của George Lucas, để thảo luận về sự chuyển đổi kỹ thuật số ông mang tới cho ngành điện ảnh, thông qua công ty Industrial Light & Magic của mình. Công cụ của Lucas giúp ông kiểm soát sáng tạo tốt hơn, cho phép nhà làm phim xóa nhòa ranh giới tưởng tượng và thực tế. Chúng cũng giúp ông thành tỷ phú.

“Là nhà sáng tạo tôi ý thức được rằng, người kiểm soát phương tiện sản xuất cũng kiểm soát tầm nhìn. Vấn đề không phải là đến và nói: Các ông để tôi có quyền quyết định cuối cùng! Dù bạn làm gì trong hợp đồng, họ cũng tìm cách lách luật. Trong khi đó, nếu sở hữu máy quay và phương tiện hiện đại, không gì có thể ngăn cản bạn.” —George Lucas (11.3.1996) 

☆ 1998 ☆

Nghệ Thuật Bán Hàng của Bezos

Năm 1998, Forbes hỏi người sáng lập Amazon Jeff Bezos thông minh hay đơn giản chỉ là may mắn? Công ty khởi nghiệp bán sách 4 tuổi của ông lỗ 27,6 triệu USD trước đó. Bezos khi đấy 34 tuổi không biết khi nào Amazon sẽ có lãi. Nhưng ông luôn lạc quan và làm việc chăm chỉ nghiêm túc. Hai mươi năm sau, khi xuất hiện trên trang bìa của Forbes, Bezos sở hữu khối tài sản gần 160 tỷ USD. Quả là thành tựu vĩ đại.

“Có rất nhiều sản phẩm bán chạy trên mạng. Trong mỗi lĩnh vực, nên tự hỏi làm sao để tận dụng internet nhằm tạo ra giá trị cho khách hàng. Nếu tìm ra điều đó sẽ rất thành công. Nhiều công ty đã và đang làm điều đó, như Dell và Federal Express. Cũng cần nhớ rằng, internet là công nghệ còn non trẻ. Vẫn còn các lỗi trình duyệt và cuộc gọi chờ làm gián đoạn kết nối. Do đó, người bán hàng trực tuyến phải đưa ra những lợi ích vượt trội để bù đắp sự bất tiện đó. Khi công nghệ tốt hơn, giá trị khách hàng cần sẽ thấp hơn, bán nhiều sản phẩm trên mạng sẽ dễ dàng hơn.” —Jeff Bezos (6.4.1998) 

☆ 2000 ☆

Bài Học của Marc Andreessen

Nếu danh sách 30 Under 30 xuất hiện vào những năm 1990, chắc chắn Marc Andreessen có tên trong đó. Năm 1993, ông đồng sáng lập Mosaic (sau này được biết với tên Netscape), trình duyệt web phổ biến đời đầu của thế giới internet, khi chỉ mới 21 tuổi. Năm 28 tuổi, ông đã là chiến binh dày dạn kinh nghiệm ở Thung lũng Silicon, có trả lời Forbes về mong muốn hỗ trợ các công ty khởi nghiệp. Nhiều năm sau, với tư cách đồng sáng lập Andreessen Horowitz năm 2009, công ty đầu tư mạo hiểm có tầm ảnh hưởng của ông xuất hiện trên trang bìa của Forbes, tiếp tục hướng tới thay đổi văn hóa khởi nghiệp.

“Trong 1 công ty khởi nghiệp, bạn được làm bất cứ điều gì mình muốn. Bạn có tờ giấy trắng để thiết kế hình hài mình mong đợi. Nhưng nói như vậy thì hơi lãng mạn quá mức, có thể dẫn tới cực đoan. Cực đoan giống như chuyến tàu lượn của sự hưng phấn hoặc trầm cảm. Ở Netscape, nhiều đêm tôi về nhà hoàn toàn chán nản. Sợ thất bại và sợ thị trường không có không gian cho những gì đang hướng tới. Các công ty khởi nghiệp khó khăn hơn, và cần tâm lý vững vàng hơn những gì mọi người nghĩ. Nó không thú vị như trong tưởng tượng.” —Marc Andreessen (3.4.2000) 

☆ 2001 ☆

Mạng Lưới của Robert Johnson

Năm 2001, Robert Johnson trở thành tỷ phú da đen đầu tiên của Mỹ, sau khi bán BET (Black Entertainment Television), kênh truyền hình ông đồng sáng lập năm 1979 bằng khoản vay 15.000 USD. Ngôi sao trên trang bìa của Forbes 400 đã chia sẻ về sức mạnh của sự hiện diện trong 70 triệu gia đình Hoa Kỳ. 

“Mô hình phân phối đó có thể sử dụng cho bất cứ mục đích nào. Giống như việc bạn sở hữu một cửa hàng nhỏ trên đại lộ Số Năm. Bạn có thể thay đổi, nhưng vẫn luôn hiện diện trên đại lộ Số Năm.” —Robert Johnson (8.10.2001) 

☆ 2003 ☆

Tham Vọng Bay Cao của Elon Musk

Sau khi bỏ túi 200 triệu USD từ việc bán 2 công ty internet đầu tiên, Zip2 và PayPal khi mới 31 tuổi, Elon Musk chia sẻ với Forbes vào năm 2003 rằng, giấc mơ lớn nhất của ông là chế tạo tên lửa. Là người sáng lập SpaceX, công ty hàng đầu thế giới về đưa vệ tinh lên quỹ đạo, và Tesla hàng đầu về xe điện, giờ Elon Musk thực sự hướng tới sao Hỏa, xem đây là tương lai quan trọng của nhân loại.

“Về lâu dài, nếu chúng ta muốn lên đó và hiểu được vũ trụ là gì, đòi hỏi chúng ta phải rời khỏi trái đất. Từ góc nhìn đảm bảo sự sống còn của nhân loại, điều cần thiết là tạo ra 1 nền văn minh thứ 2 tự cung tự cấp ngoài trái đất. Nơi duy nhất khả thi là sao Hỏa.” —Elon Musk (May 12.5.2003) 

☆ 2008 ☆

Cách Jensen Huang Thay Đổi Trò Chơi

Năm 2008, 15 năm sau khi Jensen Huang thành lập Nvidia, và 15 năm trước khi Nvidia gia nhập danh sách tập đoàn công nghệ hàng đầu, Forbes đã vinh danh Nvidia là công ty của năm. Với các bộ vi xử lý đồ họa (GPU) làm thay đổi video games, Huang khi đó 44 tuổi, đã nhìn xa hơn đối thủ để hình dung nhu cầu của người tiêu dùng trong tương lai.

“Điều gì sẽ xảy ra nếu Google Earth có mô hình 3D của mọi tòa nhà, từng mét vuông trên trái đất? Bạn có thể truy cập trong nháy mắt? Lấy ví dụ Tử Cấm Thành ở Trung Quốc. Tôi biết mô hình đó tồn tại. Chúng ta đã thấy nhiều mô hình khác. Nó chân thực như chụp ảnh. Nó ngoạn mục mang tính điện ảnh. Càng nhiều nội dung, càng nhiều yếu tố trực quan hấp dẫn, thì càng cần nhiều sức mạnh điện toán.” —Jensen Huang (7.1.2008)

☆ 2012 ☆

Oprah, Inc.

Mẩu tin nhỏ trên tờ Forbes số ra ngày 9.2.1987 ghi nhận rằng, King World Productions, nhà phân phối chương trình truyền hình hàng đầu của Mỹ, đã có 1 thành công nữa, đó là chương trình trò chuyện 1 giờ do Oprah Winfrey dẫn. Đến năm 1995, thành công vang dội của Oprah đưa bà vào danh sách Forbes 400, cũng là phụ nữ da đen đầu tiên với tài sản ròng 340 triệu USD (720 triệu USD ngày nay). Năm 2003, bà trở thành tỷ phú và giá trị tài sản hiện khoảng 3,2 tỷ USD. Năm 2012, bà phát biểu tại Hội nghị Thượng đỉnh Từ thiện Forbes, về cách biến bản thân thành một thương hiệu.

“Mọi người hay gọi tôi là thương hiệu – thương hiệu Oprah. Lúc đầu, tôi không biết thương hiệu là gì. Tôi trở thành thương hiệu bằng cách đưa ra mọi quyết định xuất phát từ trái tim mình. Mỗi lựa chọn, mỗi quyết định liên quan đến chương trình phát sóng, tôi đều tự hỏi: Điều này có đúng không? Có phù hợp với giá trị nhân văn, đạo đức và kiến thức không?” —Oprah Winfrey (26.6.2012) 

☆ 2013 ☆

Triết Lý Sống Của Alex Karp

Là đồng sáng lập Palantir, tập đoàn phân tích dữ liệu khổng lồ cung cấp sức mạnh cho CIA, NSA và nhiều cơ quan an ninh tình báo khác, Alexander Karp lại mang trong mình tâm hồn của triết gia. Năm 2013, vị CEO có bằng tiến sĩ xã hội học trả lời phỏng vấn Forbes về ý nghĩa của công nghệ như của Palantir đối với quyền riêng tư cá nhân của công chúng, hoặc ví dụ của chính ông.

“Tôi có 40.000 USD trong ngân hàng, không ai biết tôi là ai. Tôi thích điều đó. Tôi đơn giản thoải mái với chính mình. Tôi có thể lang thang, đến những nơi xa lạ tại tại các con phố không quen ở Berlin, nói chuyện với bất kỳ ai chịu nói chuyện. Tôi thích cuộc sống như vậy. Đơn giản, lặng lẽ và không có gì là gánh nặng. Tôi đang lo sợ mất đi sự riêng tư và sự ẩn danh của mình.” —Alexander Karp (tháng 9.2013) 

☆ 2023 ☆

Mark Zuckerberg và Tương Lai AI

Khi vị tỷ phú đồng sáng lập Facebook sắp sang tuổi 40, ông chia sẻ với Forbes về sự phổ biến của mạng xã hội cũng như tương lai trí tuệ nhân tạo (AI) tác động đến con người.

“Quan điểm của tôi là sẽ không có một siêu trí tuệ duy nhất. Sẽ có rất nhiều trí tuệ nhân tạo khác nhau, để mọi người tương tác cho những việc khác nhau và chúng ta sẽ tương tác với chúng suốt ngày. Tôi thực sự hào hứng được góp phần hiện thực viễn cảnh đó.” —Mark Zuckerberg (Tháng 9.2023) 

Biên dịch: NVP — Nội dung đã được đăng trên Tạp chí Forbes Việt Nam số tháng 6.2026.