Công nghệ

Startup địa chất dùng AI tìm thấy hệ khoáng sản đồng-vàng dài 3 km

Một phát hiện tại khu đất từng hai lần bị các nhà thám hiểm trước đây ngó lơ đã mang lại một hệ thống mỏ đồng – vàng dài 3 km được kiểm chứng. Chưa dừng lại ở đó, hệ thống AI của Roman Teslyuk còn vẽ ra một tấm bản đồ kho báu với 4.500 điểm đánh dấu chữ X khác.

Nhà sáng lập Earth AI Roman Teslyuk bên tảng đá thạch anh chứa vonfram tại mỏ Indigo gần thị trấn Condobolin, miền trung bang New South Wales (Úc). Hình ảnh: Forbes Australia

Share
this:

Roman Teslyuk thừa nhận mình từng trải qua cảm giác mắc hội chứng kẻ mạo danh (postor’s syndrome) trong suốt 7 năm đầu khởi nghiệp với Earth AI, một công ty thăm dò khoáng sản. Teslyuk chỉ thực sự trút bỏ được gánh nặng tâm lý này vào cuối năm 2023, khi mũi khoan thực tế chứng minh khoáng sản nằm chính xác tại vị trí mà mô hình trí tuệ nhân tạo do anh xây dựng đã dự đoán.

Teslyuk khẳng định Earth AI sẽ không trực tiếp đưa các dự án vào khai thác thương mại. Hình ảnh: Forbes Australia.

Rồi điều đó lặp lại hết lần này đến lần khác. Công ty đã huy động thành công 20 triệu USD ở vòng gọi vốn Series B vào năm 2024 nhờ những phát hiện này. Tuy nhiên, những ánh mắt hoài nghi vẫn chưa hề biến mất.

Mới đây, doanh nhân 34 tuổi công bố một hệ thống mỏ đồng, vàng và bạch kim đã được xác nhận trải dài hơn 3 km, và có khả năng lên tới 8 km, xuyên qua vùng đất ở bang New South Wales (Úc). Đây chính là khu vực từng được giới thăm dò khoan thử lần đầu vào năm 1969 nhưng sau đó bị gạt bỏ vì cho rằng trữ lượng nhỏ và rời rạc.

“Sự hoài nghi phổ biến thường là: Các anh có thể tìm thấy vài địa điểm và một số mẫu vật đơn lẻ, nhưng chưa ai từng chứng minh được một mỏ khoáng sản có hàm lượng quặng cao trên một diện tích lớn và liền mạch”, Teslyuk chia sẻ với Forbes Australia.

“Điều chúng tôi muốn cho mọi người thấy là: Cứ xem đi. Đừng tin lời chúng tôi nói. Bằng chứng nằm ngay đây, tất cả đều tuân thủ tiêu chuẩn JORC (Ủy ban Trữ lượng Quặng Liên hợp) và được công bố theo quy định của sàn chứng khoán ASX. Đây là bằng chứng độc lập để bạn không phải tin vào lời nói suông của chúng tôi, một ví dụ về thành công của chúng tôi đã được bên thứ ba xác thực”.

Đội ngũ Earth AI. Hình ảnh: Forbes Australia.

Earth AI là một công ty khởi nghiệp công nghệ từng bước ra từ vườn ươm danh tiếng Y Combinator. Thế nhưng, công ty này cũng sở hữu dàn máy khoan riêng và điều động các đội ngũ lăn lộn ngoài vùng hẻo lánh để khoan lấy mẫu theo đúng chỉ dẫn của máy tính.

Teslyuk buộc phải chuyển trụ sở chính sang California để ở gần các nhà đầu tư tại Thung lũng Silicon. Dù vậy, hoạt động cốt lõi của nhà địa chất công nghệ vẫn bám rễ tại Úc, nơi anh đang săn tìm những loại khoáng sản còn giá trị hơn cả silicon.

Mỗi lần tìm thấy mỏ mới, hay mỗi lần thất bại, cỗ máy lại thông minh hơn một chút. Nhờ vậy, các ước tính nội bộ có tính đến rủi ro của công ty định giá danh mục dự án tiềm năng lên tới 35 tỷ USD. Dẫu vậy, anh vẫn còn một chặng đường dài phía trước để chứng minh những con số đó.

Góc nhìn đột phá

Nhà địa chất 34 tuổi gốc Ukraine này đến Úc để làm nghiên cứu sinh tiến sĩ vào năm 2015. Teslyuk sớm nhận ra Úc sở hữu kho lưu trữ dữ liệu thăm dò khoáng sản lớn nhất thế giới.

“Họ đã lưu giữ những kho dữ liệu thăm dò này, với đầy đủ các bộ số liệu từ thập niên 70 – tức là hơn 50 năm, chứa đựng hàng tỷ thất bại và thành công của các nhà địa chất. Tôi tự nhủ: Nếu mình có thể thu thập toàn bộ kiến thức này, học hỏi từ những gì người đi trước đã làm, chúng ta có thể dự đoán chính xác hơn nhiều về nơi cần tìm kiếm trong tương lai”.

Teslyuk đã mất hai tuần cố gắng xử lý dữ liệu thủ công trước khi nhận ra mình có thể dạy cho máy tính làm việc đó. Anh tự học máy học (machine learning), bỏ ngang chương trình tiến sĩ tại Đại học Sydney và thành lập Earth AI.

Năm 2017, sau khi thực hiện một số dự án thử nghiệm với các công ty khai khoáng nhỏ, Teslyuk nhận ra mình cần phải tự thân tiến vào vùng hẻo lánh và đào bới ở những nơi máy tính chỉ định. Anh huy động một ít vốn hạt giống thông qua quỹ AirTree và Blackbird, mua một chiếc xe dẫn động bốn bánh cùng vài chiếc cuốc và búa.

“Mô hình của chúng tôi không dự đoán bản thân kim loại, nó dự đoán các hệ thống nhiệt tạo ra các mỏ kim loại”, Teslyuk giải thích. “Magma trồi lên lớp vỏ Trái Đất, biến thành đá như đá granit, nhưng có khoảng 2% ở dạng dễ bay hơi, và phần này chứa kim loại cùng nước”.

Những dòng nước nhiệt dịch này, mang theo đầy kim loại hòa tan, tìm đường lên bề mặt, nguội đi và lắng đọng kim loại lại.

“Chúng tôi tìm kiếm những đường dẫn này, sau đó lần theo dấu vết của chúng xuống dưới và tìm ra các mỏ khoáng sản”.

Cách làm này đã phát huy tác dụng. Teslyuk cho biết tỷ lệ thành công của họ đạt tới 75%. “Mức trung bình của toàn ngành chỉ khoảng 0,5%”, Teslyukviết trong một bài đăng gần đây. “Chúng tôi đã tìm thấy những mỏ khoáng sản không hề khớp với sách giáo khoa, những thứ mà giới học thuật khăng khăng là không thể tồn tại ở một số khu vực nhất định. Chúng tôi cứ khoan và chứng minh rằng họ đã sai”.

Nhận thấy chi phí khoan thăm dò quá đắt đỏ, Teslyuk đã mua lại một giàn khoan cũ với giá 30.000 USD và sau nhiều năm thử nghiệm, anh đã tìm ra cách đưa các đội khoan ra thực địa với chi phí thấp hơn nhiều. Đến năm 2022, Teslyuk đã huy động được tổng cộng 8 triệu USD qua vòng gọi vốn Series A.

“Chúng tôi nắm giữ quyền khai thác khoáng sản trên diện tích hơn 4,1 triệu mẫu Anh, tương đương một nửa diện tích Thụy Sĩ”, Teslyuk cho biết. Hình ảnh: Forbes Australia.

“Chúng tôi bắt đầu triển khai khoan thăm dò quy mô lớn và đến năm 2023 thì tìm thấy mỏ đầu tiên. Đó là một sự giải tỏa cảm xúc vô cùng lớn, bởi suốt nhiều năm trời tôi luôn mang cảm giác mình là một kẻ thiếu năng lực.”

“Tôi từng đưa ra bao nhiêu tuyên bố rằng mình tìm thấy các mỏ khoáng sản, nhưng thực tế lại chưa hề khoan trúng mỏ nào… Rồi chúng tôi tìm thấy mỏ đầu tiên, đó là molypden gần thị trấn Armidale (phía bắc bang New South Wales). Một thời gian ngắn sau, vào khoảng tháng 1 năm 2024, chúng tôi tìm thấy một mỏ khác là niken từ tính tại dự án Fontenoy (gần thị trấn Young, phía nam bang New South Wales)”.

Khu vực chứa đồng và vàng tại Fontenoy, được gọi là Meridian, từng được khoan lần đầu vào năm 1969 và một lần nữa vào năm 1997, nhưng chủ yếu ở độ sâu nông. Các nhà địa chất thời đó cho rằng các lớp khoáng sản này hình thành từ một cụm núi lửa nhỏ, hay còn gọi là các miệng phun thủy nhiệt đen, tạo ra sự phân bố khoáng sản đứt quãng.

Nhưng mô hình AI mới nhất của Earth AI, mang tên Alpheus, đã phân tích lại và xác định đây thực chất là một đường đứt gãy khổng lồ từng được lấp đầy bởi dòng magma cổ đại giàu khoáng chất.

Mũi khoan đầu tiên được cắm xuống 5 tuần sau đó, vào ngày 22.2.2026. Kể từ đó, công ty đã khoan tổng cộng 13.621,6 mét chỉ riêng tại khu vực Meridian.

Kết quả cho thấy vỉa quặng nghiêng dài 3 km chứa đồng, vàng và các kim loại nhóm bạch kim bắt đầu từ độ sâu rất nông là 30 mét và kéo dài xuống tới 480 mét. Theo một thỏa thuận với công ty Legacy Minerals, Earth AI nắm giữ 80% cổ phần tại mỏ này.

“Mô hình của chúng tôi không quá khác biệt so với một quỹ đầu tư mạo hiểm”, Teslyuk nói. Earth AI hiện sở hữu danh mục 25 địa điểm, 6 trong số đó đã có mỏ được xác nhận. Nhưng hệ thống AI giờ đây đã xuất ra thứ mà Teslyuk ví như một tấm bản đồ kho báu với 4.500 dấu X được đánh dấu trên đó.

Số liệu thống kê cho thấy phần lớn các điểm này sẽ không mang lại kết quả. Teslyuk chỉ cần một vài điểm thành công vang dội để bù đắp cho tất cả những lần thất bại.

Biến tiềm năng thành tiền thật

Nhà sáng lập Earth AI tại phòng thí nghiệm. Hình ảnh: Forbes Australia.

Đối với một công ty phần mềm, Earth AI đang nắm trong tay quyền tiếp cận một lượng đất đai khổng lồ.

“Chúng tôi nắm giữ quyền khai thác khoáng sản trên diện tích hơn 4,1 triệu mẫu Anh, tương đương một nửa diện tích Thụy Sĩ”, Teslyuk cho biết. “Mô hình kinh doanh của chúng tôi là tạo ra những cơ hội mới này với chi phí cực kỳ tối ưu, đưa chúng qua các bước đánh giá địa chất và xin cấp phép cho đến giai đoạn có thể bán lại cho các tập đoàn lớn với mức giá chiết khấu hoặc nhỉnh hơn một chút so với giá trị hiện tại ròng của mỏ”.

Việc xét nghiệm mẫu trong phòng thí nghiệm từng là một “nút thắt cổ chai”.

Trước đây, phải mất tới 5 tháng để phân tích xong các mẫu vật nên Teslyuk đã tự lập phòng thí nghiệm riêng. Giờ đây, họ có thể xử lý các mẫu khẩn cấp chỉ trong một ngày. Hệ thống AI cần thông tin này ngay lập tức để chỉ đạo các giàn khoan biết nơi cần khoan tiếp theo.

“Chúng tôi đang xây dựng một nhà máy. Nó không chỉ là AI đơn thuần. Đó là AI cộng với địa chất, cộng với khoan thăm dò, cộng với phòng thí nghiệm, cộng với giấy phép. Và chúng tôi vận hành cỗ máy này liên tục. Chúng tôi khoan 24/7, suốt 365 ngày trong năm. Chúng tôi hiện có 6 mỏ gồm Polaris, Meridian chứa vàng, đồng, bạch kim, paladi; mỏ Indigo chứa kẽm và indi; mỏ Caravelle chứa vonfram; mỏ molypden gần Armidale và cả vàng tại mỏ Hackley”.

Teslyuk kỳ vọng sẽ sớm công bố thêm nhiều mỏ mới.

“Chúng tôi càng làm được nhiều, lập luận cho rằng chúng tôi chỉ ăn may càng trở nên vô lý. Lập luận đó sẽ vẫn lơ lửng trên đầu chúng tôi cho đến khi chúng tôi bán được mỏ đầu tiên. Mọi ước tính nội bộ của chúng tôi về danh mục 25 dự án chẳng có ý nghĩa gì ở thời điểm hiện tại. Nhưng một khi có một dự án thành công hoặc một vài dự án được thương mại hóa, toàn bộ danh mục này sẽ bừng sáng và chúng tôi sẽ có thể tự tin tuyên bố rằng mình đang nắm giữ hàng nghìn tỷ USD tiềm năng, và mọi người sẽ tin điều đó”.

“Như hiện tại, ước tính có tính đến rủi ro của chúng tôi cho danh mục dự án có giá trị khoảng 35 tỷ USD. Đó mới chỉ là con số nội bộ. Một khi chúng tôi chốt được thương vụ bán mỏ đầu tiên thật chắc chắn, thị trường sẽ bắt đầu định giá thực tế dựa trên con số ước tính này”.

Thị trường khoáng sản luôn biến động không ngừng. Một số loại khoáng sản đã rớt giá thảm hại kể từ khi Teslyuk bắt đầu, trong khi những loại khác như vonfram lại tăng vọt từ mức khoảng 225 USD mỗi đơn vị tấn mét vào năm 2020 lên khoảng 2.650 USD hiện nay, tức tăng gần 12 lần. Vonfram có các ứng dụng quốc phòng tối quan trọng, nên tầm quan trọng của nó càng được khẳng định rõ nét trong 6 năm qua giữa bối cảnh chuỗi cung ứng đứt gãy, chiến tranh xảy ra và các lệnh cấm xuất khẩu từ Trung Quốc sang Mỹ.

Chính vì vậy, các công ty Mỹ sẵn sàng trả giá cao hơn nữa bởi họ không được phép mua phần lớn nguồn cung đang có trên thị trường, Teslyuk nhận định.

Nhà sáng lập Earth AI tại phòng thí nghiệm. Hình ảnh: Forbes Australia.

Earth AI từng tìm thấy một ít vonfram từ những ngày đầu thành lập công ty, gần thị trấn Condobolin ở phía tây bang New South Wales. Nhưng vào thời điểm đó, vonfram không có giá trị cao nên họ đã bỏ qua và chuyển hướng.

Thế nhưng, vonfram bỗng nhiên sốt trở lại. “Thế là chúng tôi thốt lên: Chết tiệt! Chúng tôi lập tức điều động các giàn khoan quay lại Condobolin và bắt tay vào khoan các dự án vonfram này”.

Khi AI được huấn luyện bằng nhiều dữ liệu thực địa hơn, nó liên tục dự đoán ra ngày càng nhiều điểm tiềm năng tại khu vực Condobolin. “Khi chúng tôi thực hiện một cải tiến và mô hình học hỏi được từ phát hiện vonfram đầu tiên đó, nó có thể áp dụng những bài học ấy để tìm cho tôi nhiều địa điểm hơn quanh khu vực”.

“Hiện tại chúng tôi có thêm 5 dự án chứa vonfram ở đó, và tất cả đều thuộc những hệ thống địa chất tương tự nhau… Vì vậy chúng tôi đang khoan hàng loạt dự án này và đã tìm thấy thêm vonfram để chuẩn bị công bố trong thời gian tới”.

“Sau đó, khi áp dụng những dự đoán chất lượng cao này cho các khu vực khác trên khắp nước Úc, chúng tôi hiện có tới 4.500 địa điểm mới làm mục tiêu thăm dò”.

Teslyuk cầm lên một tảng đá thạch anh chứa hàm lượng vonfram cao. Khoáng chất nằm bên trong lớp thạch anh này không hề dễ nhận ra bằng mắt thường đối với người không chuyên, nó trông giống hệt những viên sỏi cuội bình thường. Teslyuk chỉ ra rằng phần lớn các loại khoáng sản thiết yếu mới đều có vẻ ngoài như vậy, nên chúng dễ dàng bị những người tìm khoáng sản trong quá khứ bỏ sót.

“Sẽ có một cơn sốt vàng kiểu mới dành cho những loại khoáng sản chất lượng cao mà trước đây chưa ai tìm thấy, chúng chỉ nằm lộ thiên ngay trên mặt đất vì vẻ ngoài không hề bắt mắt”.

“Nếu bạn hỏi một tập đoàn khai khoáng lớn rằng nên tìm mỏ mới ở đâu, họ sẽ trả lời rằng bạn phải khoan những hố sâu hơn bên dưới các mỏ hiện có vì đó là cách duy nhất. Nhưng tôi cho rằng với các khoáng sản thiết yếu, sẽ có rất nhiều mỏ mới toanh mang lại lợi nhuận siêu khủng nằm ngay trên bề mặt”.

Teslyuk khẳng định Earth AI sẽ không trực tiếp đưa các dự án vào khai thác thương mại. “Nhưng nếu chúng tôi tìm thấy một mỏ khổng lồ, chẳng hạn như một mỏ Escondida mới (mỏ đồng lớn nhất thế giới ở Chile) mang lại doanh thu 10 tỷ USD mỗi năm, tôi nghĩ sẽ thật ngu ngốc nếu đem bán nó đi”.

__
Biên dịch: Forbes Việt Nam