Nữ đạo diễn Forbes 30 Under 30 kể chuyện người Việt giữa hai nền văn hóa

Năm 22 tuổi, đạo diễn người Séc gốc Việt Diana Cam Van Nguyen từng nhận được một lời đề nghị đặc biệt: kết hôn với một thanh niên từ Việt Nam để anh có thể sang châu Âu, đổi lại gia đình cô sẽ nhận một khoản tiền lớn.

Diana đã có lúc cân nhắc lời đề nghị ấy, trước khi nhận ra một cuộc hôn nhân như vậy có thể làm thay đổi hoàn toàn cuộc sống của mình. Nhiều năm sau, chính trải nghiệm đó trở thành điểm khởi đầu cho Mezi světy (In Between Worlds), bộ phim điện ảnh dài đầu tay do cô đạo diễn.

Diana, đạo diễn người Séc gốc Việt từng được Forbes Czech vinh danh trong danh sách 30 Under 30 năm 2023, là một trong những gương mặt trẻ đáng chú ý của điện ảnh Séc. Cô từng giành giải Czech Lion cho phim ngắn Love, Dad (Milý tati) và nhận nhiều giải thưởng tại các liên hoan phim quốc tế.

Chia sẻ với Forbes Czech trong cuộc phỏng vấn đăng ngày 17.8, Diana cho biết câu chuyện trong Mezi světy được gợi mở từ một trải nghiệm có thật của chính cô nhiều năm trước.

Giữa Prague và Việt Nam

Thủ đô Prague (Cộng hòa Séc) với những mái nhà ngói đỏ san sát, dòng sông Vltava êm đềm với nhịp cầu vắt ngang, và không gian ngập tràn sắc xanh của cây lá. Hình ảnh: Diego F. Parra – Pexels.

Dù khởi nguồn từ một trải nghiệm cá nhân, Diana nhấn mạnh Mezi světy không phải phim tự truyện. Mai, nhân vật chính, không phải phiên bản của cô và nhiều tuyến truyện trong phim hoàn toàn hư cấu.

Mai là một cô gái gốc Việt lớn lên tại Cộng hòa Séc, sống ở Prague và đang học đại học. Cô có bạn trai người Séc nhưng bị gia đình gây áp lực chấp nhận một cuộc hôn nhân được sắp đặt với con trai của người quen từ Việt Nam.

Đối với người đàn ông này, cuộc hôn nhân mở ra khả năng sang châu Âu. Với gia đình Mai, nó mang lại một khoản tiền đáng kể. Còn với Mai, lựa chọn đó đặt cô trước xung đột giữa trách nhiệm với gia đình và quyền quyết định cuộc đời mình.

Lối vào Trung tâm Thương mại Sapa (TTTM Sapa), khu thương mại và cộng đồng người Việt tại Prague, Cộng hòa Czech, tháng 1/2023. Hình ảnh: 01x07x2022000/Wikimedia Commons (CC0 1.0)

Dự án dự kiến quay tại cả Prague và Hà Nội, với quá trình ghi hình được lên kế hoạch trong năm 2026. Phim kết hợp phần người đóng với các trường đoạn hoạt hình/collage, tiếp nối một ngôn ngữ hình ảnh quen thuộc trong các tác phẩm trước của Diana.

Đối với nữ đạo diễn, cuộc hôn nhân được sắp đặt là tình huống để đặt ra một câu hỏi rộng hơn: con cái của những gia đình nhập cư cảm thấy mình nợ cha mẹ điều gì?

Diana gọi đó là một dạng “debt of love” – món nợ tình cảm hình thành từ nhận thức rằng thế hệ cha mẹ đã hy sinh rất nhiều để con cái có một cuộc sống khác. Đi cùng lòng biết ơn có thể là trách nhiệm và cảm giác tội lỗi khi những lựa chọn cá nhân không trùng với kỳ vọng của gia đình.

Không muốn biến văn hóa Việt thành yếu tố “ngoại lai”

Một cảnh trong Love, Dad (Milý tati) của đạo diễn Diana Cam Van Nguyen. Bộ phim khai thác mối quan hệ giữa cô và người cha thông qua những lá thư ông gửi từ nhà tù khi cô còn nhỏ. Hình ảnh: Courtesy of Love, Dad/13ka

Sinh ra trong một gia đình Việt Nam và lớn lên tại Cộng hòa Séc, Diana hiểu rõ cảm giác đứng giữa hai nền văn hóa. Những khác biệt ấy, theo cô, không phải lúc nào cũng hiện ra qua những xung đột lớn, mà thường nằm trong những điều khá giản dị: cách người thân bày tỏ sự quan tâm, những khoảng lặng giữa các thế hệ, hay cách mỗi người nhìn nhận bổn phận với cha mẹ.

Khi xây dựng Mezi světy, Diana cố ý tránh biến văn hóa Việt Nam thành một yếu tố “lạ mắt” trên màn ảnh. Cô chọn đi vào những va chạm rất đời thường trong gia đình, cùng những kỳ vọng giữa các thế hệ thường tồn tại trong im lặng.

“Mai và Daniel là những nhân vật hư cấu,” Diana từng giải thích khi được hỏi liệu phim có phải câu chuyện đời cô hay không. Điều mang tính cá nhân nằm nhiều hơn ở cảm xúc và khả năng nhận diện những tình huống xảy ra khi hai hệ giá trị cùng tồn tại trong một gia đình.

Dự án nhận hỗ trợ từ nhiều tổ chức điện ảnh châu Âu và được Đài Truyền hình Czech tham gia đồng sản xuất. Các đối tác quốc tế còn có ARTE, mạng truyền hình văn hóa công cộng Pháp–Đức vốn là một trong những tên tuổi quan trọng của dòng phim tài liệu và điện ảnh tác giả tại châu Âu.

Ngày 14.8, ê-kíp Mezi světy tiếp tục giới thiệu dự án tại Prague khi bộ phim đang trong quá trình sản xuất. Các diễn viên nhắc tới một phân cảnh Daniel, bạn trai người Séc của Mai, ngồi giữa gia đình cô trong một cuộc trò chuyện hoàn toàn bằng tiếng Việt, gần như bị đặt ra ngoài cuộc. Chi tiết này gợi đúng tinh thần “ở giữa hai thế giới” mà bộ phim theo đuổi.

Diana cũng cho biết những cuộc hôn nhân nhằm mục đích định cư từng khá phổ biến trong cộng đồng người Việt vào thập niên 1990. Tuy nhiên, khi tuyển diễn viên cho vai Mai, cô vẫn gặp những phụ nữ trẻ gốc Việt từng biết người nhận được lời đề nghị tương tự, thậm chí có người đã trực tiếp trải qua hoàn cảnh ấy.

Mezi světy không chỉ xoay quanh một cuộc hôn nhân sắp đặt, mà còn mở ra câu chuyện của một thế hệ lớn lên giữa hai nền văn hóa: mang theo lòng biết ơn trước những hy sinh của cha mẹ, nhưng cũng khao khát được tự quyết định cuộc đời mình.

__

Biên soạn: Forbes Việt Nam

Nguồn: Forbes Czech (thực hiện bởi Julie Mahlerová); Anifilm; Filmová nadace; Česká televize và thông tin từ ê-kíp dự án.