Không bán hàng, doanh nghiệp Nhật Bản vẫn chiếm 90% thị phần trong nước

Mỗi lần nổ mìn tại công trường thi công đường hầm xuyên núi, bụi phủ trắng không gian bên trong, khiến công nhân phải chờ từ 30 phút đến một giờ mới có thể tiếp tục làm việc. Nhưng khi sử dụng hệ thống hút bụi công suất lớn của Ryuki Engineering, không khí trong đường hầm có thể trở nên trong lành như trong văn phòng chỉ sau chưa đầy 10 phút.

Satoshi Nishimura – Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Ryuki Engineering. Gia nhập công ty năm 1996 với vị trí kỹ sư, ông từng làm việc tại công trường và bộ phận kinh doanh, đồng thời dẫn dắt việc phát triển các lĩnh vực mới như phục hồi môi trường và xử lý nước. Với triết lý hiện thực hóa những điều khách hàng mong muốn, ông đang thúc đẩy Ryuki Engineering giải quyết các vấn đề môi trường, xã hội và tạo dựng nền tảng phát triển cho 50 năm tiếp theo, dựa trên tôn chỉ “Kiến tạo môi trường tối ưu”. Hình ảnh: Forbes Japan.

Có trụ sở tại Tokyo, Ryuki Engineering chuyên phát triển thiết bị kiểm soát và xử lý các loại chất lưu, từ không khí, nước đến khí, nhằm giải quyết những vấn đề về môi trường trong hoạt động công nghiệp.

Doanh nghiệp hiện chiếm 90% thị trường thiết bị hút bụi phục vụ thi công đường hầm xuyên núi tại Nhật Bản. Riêng phân khúc đường hầm xuyên núi đào bằng máy, thị phần toàn cầu của công ty đạt khoảng 60%.

Mùa thu năm nay, Ryuki Engineering bắt đầu xuất khẩu thiết bị phục vụ ngành khai khoáng sang châu Đại Dương. Doanh thu năm tài chính kết thúc tháng 9.2026 dự kiến vượt 7 tỷ yen, và công ty đặt mục tiêu nâng con số này lên 10 tỷ yen trong vòng năm năm.

Hệ thống hút bụi công suất lớn của Ryuki Engineering được sử dụng tại một dự án xây dựng đường hầm lớn ở Philippines, góp phần cải thiện điều kiện làm việc và bảo đảm an toàn cho công nhân. Hình ảnh: Forbes Japan.

Dù giữ vị trí hàng đầu trong lĩnh vực chuyên biệt, Ryuki Engineering vẫn là cái tên ít được biết đến bên ngoài ngành xây dựng.

“Chúng tôi chỉ nổi tiếng trong đường hầm. Bước ra khỏi đó, chẳng mấy ai biết công ty chúng tôi là ai,” ông Satoshi Nishimura, Chủ tịch Ryuki Engineering, nói vui.

Ở một số công trường nước ngoài, công nhân vẫn làm việc trong đường hầm mà không mặc áo bảo hộ hay đội mũ bảo hiểm. Tại những nơi này, khả năng hút bụi nhanh để rút ngắn tiến độ thi công đôi khi được coi trọng hơn việc cải thiện môi trường lao động.

Tuy nhiên, một khi đã được làm việc trong môi trường không khí sạch, công nhân thường yêu cầu tiếp tục sử dụng thiết bị của Ryuki Engineering tại những công trình sau. Chính tiếng nói của người lao động là một trong những yếu tố giúp doanh nghiệp xây dựng vị thế áp đảo tại thị trường Nhật Bản.

Từ nhà thầu thiết bị đến doanh nghiệp dẫn đầu thị trường

Là đơn vị sở hữu số lượng thiết bị thông gió hàng đầu thế giới với 300 máy gom bụi cỡ lớn và 650 quạt thổi khí vượt xa mọi đối thủ, Ryuki Engineering luôn tiến hành nghiên cứu, phát triển, thử nghiệm lắp ráp mô hình mới và bảo dưỡng thiết bị cho thuê tại Trung tâm Công nghệ Tsukuba (thành phố Chikusei, tỉnh Ibaraki) trước khi bàn giao tới tận tay khách hàng. Hình ảnh: Ryuki Engineering

Ryuki Engineering được thành lập năm 1977 bởi Akira Nishimura, cha của Satoshi Nishimura và hiện là Chủ tịch Hội đồng quản trị, cùng hai đồng nghiệp sau khi cả ba rời công việc làm thuê để khởi nghiệp.

Thời gian đầu, Ryuki Engineering nhận hợp đồng từ Kawasaki Heavy Industries, thiết kế và lắp đặt thiết bị thử nghiệm trong lĩnh vực hàng không vũ trụ, cũng như hệ thống thông gió cho các công trình đào hầm bằng khiên đào, chẳng hạn đường tàu điện ngầm.

Thông qua những dự án này, công ty bắt đầu hợp tác với các nhà thầu xây dựng lớn và nhận ra điều kiện làm việc khắc nghiệt trong những đường hầm đang thi công.

Thời ấy, quan niệm phổ biến tại công trường là phải đào thật nhanh, bất chấp nguy hiểm, để sớm chuyển sang dự án tiếp theo. Dù ngân sách xây dựng có quy định khoản chi cho thiết bị hút bụi, một số công trường chỉ thuê máy trong một tuần trước khi cơ quan kiểm toán nhà nước đến kiểm tra. Có nơi, thiết bị được đặt tại công trường nhưng dây điện đã bị cắt, không thể hoạt động.

Tiếp xúc với bụi trong thời gian dài khiến bụi tích tụ trong phổi, làm suy giảm khả năng hấp thụ oxy và gây ra bệnh bụi phổi. Trong thập niên 1980, ước tính mỗi năm có gần 1.000 công nhân xây dựng đường hầm tại Nhật Bản mắc bệnh này. Về sau, nhiều bệnh nhân đã khởi kiện chính phủ.

“Cha tôi từng chứng kiến những người công nhân vốn khỏe mạnh phải vật lộn với bệnh bụi phổi. Tôi nghĩ ông luôn trăn trở liệu có cách nào giúp được họ”, Nishimura kể.

Bước ngoặt xuất hiện khi một giám đốc công trường của nhà thầu xây dựng lớn đồng ý cho Ryuki Engineering sử dụng công trình của mình để thử nghiệm thiết bị.

Sau khoảng hai năm nghiên cứu và điều chỉnh, công ty tìm ra cách kết hợp tối ưu giữa lưu lượng gió và hệ thống lọc, từ đó phát triển thành công một loại máy hút bụi công suất lớn chưa từng có trước đó.

Thành tựu này mang về cho Ryuki Engineering giải khuyến khích của Hiệp hội Cơ giới hóa Xây dựng Nhật Bản năm 1998. Công ty còn tham gia xây dựng các hướng dẫn kỹ thuật về thông gió trong thi công đường hầm.

Quyết định không bán máy

Tưởng như đã tìm được hướng phát triển, Ryuki Engineering lại đối mặt với một trở ngại mới.

Nhiều công trường mua máy nhưng không thay bộ lọc định kỳ. Bộ lọc bị tắc nghẽn hoặc hư hỏng khiến thiết bị không còn hoạt động đúng công suất thiết kế.

Cùng thời điểm, các tập đoàn xây dựng Nhật Bản bắt đầu chuyển sang mô hình hoạt động tinh gọn hơn, hạn chế sở hữu máy móc và thiết bị để giảm gánh nặng tài sản.

Trước tình hình đó, Ryuki Engineering đưa ra một quyết định táo bạo: ngừng bán toàn bộ thiết bị thông gió phục vụ thi công đường hầm. Thay vào đó, công ty chuyển sang mô hình vừa sản xuất vừa cho thuê thiết bị, trực tiếp tư vấn và lựa chọn loại máy phù hợp với từng công trường.

Nguyên tắc kinh doanh rất đơn giản: khách hàng được thuê đúng thiết bị cần dùng, tại đúng địa điểm và trong đúng khoảng thời gian cần thiết. Tuy nhiên, mô hình này đòi hỏi vốn đầu tư lớn.

Mỗi máy hút bụi có giá hàng chục triệu yen. Để sở hữu một đội máy gồm 10-20 chiếc, công ty phải đầu tư khoảng 1 tỷ yen. Khi ấy, Ryuki Engineering chỉ có hơn 20 nhân viên. Các tổ chức tài chính đều từ chối cấp vốn. Cuối cùng, giám đốc chi nhánh của ngân hàng đã đồng hành với công ty từ ngày thành lập quyết định cho vay 300 triệu yen.

“Nghe thú vị đấy. Tôi sẽ tự mình quyết định ký duyệt”, người này nói.

Thời điểm đó, chứng kiến thành công ban đầu của Ryuki Engineering, nhiều nhà sản xuất lớn cũng gia nhập thị trường máy hút bụi phục vụ đào hầm.

Tuy nhiên, thiết bị của họ chủ yếu được thiết kế theo mô hình bán máy rồi tiếp tục thu lợi từ việc thay thế bộ lọc và vật tư tiêu hao. Những sản phẩm như vậy khó đáp ứng yêu cầu vận hành liên tục tại các công trình đường hầm dài, nơi thời gian thi công có thể kéo dài năm đến sáu năm. Ngày nay, gần như toàn bộ đối thủ cạnh tranh cũng đã chuyển sang mô hình cho thuê.

Nhưng Ryuki Engineering có lợi thế đi trước. Qua nhiều năm thử nghiệm, khắc phục sai sót và hoàn thiện sản phẩm, công ty đã phát triển các thiết bị đáp ứng đồng thời ba yêu cầu quan trọng nhất của khách hàng: kích thước nhỏ gọn, hiệu quả lọc bụi cao và tuổi thọ dài. Công ty còn sở hữu số lượng thiết bị cho thuê vượt trội so với đối thủ. Những lợi thế tích lũy qua thời gian đã tạo nên thị phần 90% tại Nhật Bản.

“Vấn đề là liệu đối thủ có thể cung cấp thiết bị với hiệu năng tương đương hoặc tốt hơn, giá rẻ hơn, đồng thời sở hữu số lượng máy lớn hơn hay không. Tôi nghĩ rào cản gia nhập thị trường này đang ngày càng cao”, Nishimura nhận định.

Năm 2011, trận động đất và sóng thần tại miền Đông Nhật Bản đã khiến Ryuki Engineering có cơ hội ứng dụng công nghệ của mình trong một tình huống hoàn toàn khác.

Tại J-Village, nơi được sử dụng làm căn cứ cho lực lượng tham gia ứng phó sự cố tại Nhà máy điện hạt nhân Fukushima Daiichi, công tác khử nhiễm phóng xạ đòi hỏi một lượng nước rất lớn.

Tuy nhiên, nước sạch phải được vận chuyển bằng xe bồn từ Koriyama hoặc Sendai. Trong khi đó, lượng nước đã qua sử dụng liên tục tăng lên vì bị nhiễm bẩn và không thể xả bỏ. Đúng lúc ấy, một nhân viên của nhà thầu xây dựng lớn gọi điện cho Nishimura.

“Hôm trước anh có nói công nghệ xử lý nước của bên anh đã thử nghiệm thành công, đúng không? Làm ngay một hệ thống rồi mang đến đây.”

Yêu cầu đặt ra là xử lý nước nhiễm bẩn để có thể tái sử dụng trong công tác khử nhiễm.

Nhưng thực tế, công nghệ mà Nishimura từng nhắc đến mới chỉ được trao đổi trong một cuộc trò chuyện. Công ty chưa có thiết bị hoàn chỉnh.

Ngay trong ngày, Nishimura tập hợp đội ngũ, phác thảo bản vẽ và triển khai chế tạo thiết bị trong thời gian ngắn nhất có thể. Sau đó, ông cử ba kỹ thuật viên vận hành đến hiện trường.

Trong bộ đồ bảo hộ, họ dành khoảng hai tháng để thử nghiệm và liên tục cải tiến hệ thống.

Từ kinh nghiệm ấy, Ryuki Engineering tiếp tục mở rộng hoạt động tại Fukushima. Hiện công ty nắm khoảng 90% thị phần thiết bị thông gió phục vụ các cơ sở lưu trữ trung gian chất thải nhiễm phóng xạ trong khu vực.

Mô hình cho thuê máy móc còn mang lại một lợi thế tài chính đáng kể. Khi thiết bị đã được khấu hao hết, doanh thu cho thuê có thể tạo ra biên lợi nhuận cao.

Nishimura dành gần như toàn bộ khoản lợi nhuận này để đầu tư cho tương lai, từ công nghệ xử lý nước, hàng không vũ trụ đến lọc sạch các loại khí.

Một trong những ưu tiên hàng đầu hiện nay là xử lý các hợp chất per- và polyfluoroalkyl (PFAS), nhóm hóa chất khó phân hủy trong môi trường.

Tháng 4.2026, Nhật Bản bổ sung hai chất thuộc nhóm PFAS là PFOS và PFOA vào danh mục các chỉ tiêu tiêu chuẩn chất lượng nước máy. Ryuki Engineering đã phát triển phương pháp LFP độc quyền, sử dụng bột than hoạt tính làm chất hấp phụ và phủ đều lên bề mặt bộ lọc.

Theo công ty, công nghệ này có khả năng hấp phụ cao gấp năm đến 10 lần so với các phương pháp thông thường.

Năm 2023, một hệ thống xử lý nước chuyên dụng để loại bỏ PFAS của Ryuki Engineering được lắp đặt tại một công viên có nguồn nước suối ở thành phố Ginowan, tỉnh Okinawa. Đây là thiết bị xử lý nước chuyên biệt cho PFAS đầu tiên được đưa vào sử dụng tại Nhật Bản.

Từ người kỹ sư đến lãnh đạo doanh nghiệp

Satoshi Nishimura gia nhập Ryuki Engineering ngay sau khi tốt nghiệp đại học, vào giai đoạn thị trường tuyển dụng Nhật Bản rơi vào tình trạng đóng băng.

Có những cuộc phỏng vấn mà ông thậm chí không được tạo cơ hội trình bày trước khi bị từ chối. Công việc duy nhất ông nhận được lời mời là một vị trí tại nhà máy, với nhiệm vụ lặp đi lặp lại như một bánh răng trong dây chuyền sản xuất. Thấy con trai băn khoăn về tương lai, cha ông đưa ra một lời đề nghị hấp dẫn.

“Đến Tanegashima làm việc đi. Cuối tuần được nghỉ, tha hồ câu cá, muốn uống rượu bao nhiêu cũng được.”

Công việc đầu tiên của Nishimura tại Ryuki Engineering là ở Trung tâm Vũ trụ Tanegashima, nơi công ty cung cấp vỏ bảo vệ vệ tinh nhân tạo. Nhưng thực tế chẳng giống lời cha hứa hẹn. Mọi hoạt động tại trung tâm đều xoay quanh lịch phóng tên lửa. Ngay ngày làm việc đầu tiên, Nishimura đã phải thức trắng đêm.

“Tôi có cảm giác mình bị lừa. Đứng trên đảo, tôi chỉ muốn hét thầm về phía Tokyo: ‘Đáng ghét thật!’”, ông nhớ lại.

Sau khi trở về từ công trường, Nishimura được điều đến nhà máy Ichihara ở tỉnh Chiba.

Ông ở khách sạn, chung phòng với giám đốc nhà máy, dành phần lớn thời gian lắp đặt thiết bị và xử lý sự cố kỹ thuật. Cuối tuần, ông chỉ kịp về nhà để giặt quần áo rồi lại lên đường.

Ban đầu, người được kỳ vọng kế nghiệp gia đình là anh trai Nishimura. Người anh từng tuyên bố không muốn gia nhập công ty và rời khỏi gia đình. Tuy nhiên, sau đó ông đổi ý, trở về làm việc tại Ryuki Engineering và đảm nhận chức chủ tịch công ty vào năm 2014.

Trong khi đó, Satoshi Nishimura tiếp tục gắn bó với công trường, tập trung phát triển sản phẩm và mở rộng sang các lĩnh vực kinh doanh mới. Năm 2020, anh trai ông được chẩn đoán mắc ung thư máu và bác sĩ cho biết thời gian sống không còn nhiều. Một năm sau, người anh qua đời.

Nishimura khi ấy giữ chức phó chủ tịch, phải đảm nhận vai trò điều hành thay anh, đồng thời xây dựng kế hoạch kinh doanh trung hạn cho công ty.

“Tôi chưa từng làm quản lý doanh nghiệp nên thậm chí không biết phải đọc các con số tài chính như thế nào. Điều gì không hiểu, tôi cứ thẳng thắn hỏi. May mắn là mọi người trong công ty đã giúp đỡ tôi rất nhiều”, ông kể.

Trên trang web chính thức của Ryuki Engineering, thông điệp từ chủ tịch công ty có một cụm từ do chính Nishimura viết tay: “Năng lực tìm cách giải quyết vấn đề”. Đó cũng là tinh thần đã hình thành trong doanh nghiệp qua nhiều năm. Mỗi khi gặp khó khăn tại công trường, nhân viên không chờ sẵn một phương án hoàn hảo mà chủ động tìm cách vượt qua.

Thay vì lập kế hoạch thật kỹ rồi mới hành động, họ bắt tay vào làm trước, sau đó mới điều chỉnh và hoàn thiện kế hoạch. Nishimura gọi phương pháp này là “DoCAP”, một cách tiếp cận khác với chu trình quản lý PDCA truyền thống, vốn bắt đầu từ bước lập kế hoạch (Plan).

Với DoCAP, công việc bắt đầu từ bước thực hiện và ghi nhận kết quả (Do), trước khi chuyển sang các bước đánh giá, điều chỉnh và lập kế hoạch tiếp theo.

Tham vọng bảo vệ nguồn nước và không khí

Hiện Nishimura đang hướng đến một mục tiêu mới: phát triển công nghệ tuần hoàn nước trong sản xuất công nghiệp, tiến tới giảm lượng nước thải từ nhà máy xuống mức gần bằng không.

“Tôi muốn góp phần chữa lành môi trường đã bị tổn thương, để có thể trao lại cho thế hệ tương lai một môi trường tốt đẹp hơn. Ít nhất, tôi muốn làm tất cả những gì có thể ngay từ bây giờ”, ông nói.

Từ những chiếc máy hút bụi bảo vệ sức khỏe công nhân trong lòng núi, Ryuki Engineering đang mở rộng sứ mệnh sang bảo vệ nguồn nước và bầu không khí của Trái đất.

Một doanh nghiệp nhỏ từng chỉ được biết đến ở các công trường đào hầm đang từng bước tìm lời giải cho những thách thức môi trường lớn hơn nhiều.

__

Biên dịch & Biên tập: Forbes Việt Nam.