Từ tiệm nail của cha mẹ đến startup chăm sóc sức khỏe trị giá 225 triệu USD

Ba năm trước, bên bàn ăn của một nhà hàng sushi lãng mạn ở Colorado Springs, buổi hẹn hò đầu tiên của Jesse Vega và Deaunda Lira đã bắt đầu bằng một lời thú nhận chẳng hề dễ nghe. Nhìn thẳng vào mắt người phụ nữ đối diện, Jesse, 49 tuổi, bộc bạch rằng anh mắc chứng động kinh nặng. “Có thể sẽ rất đáng sợ đấy,” anh nhớ lại lời cảnh báo của mình khi ấy.

Sự thật đúng là như vậy. Khi lần đầu tận mắt chứng kiến cơn co giật của Jesse, Deaunda, 52 tuổi, đã thực sự dè chừng. Nhưng rồi, tình yêu đã giữ cô lại. “Anh ấy đẹp trai quá, thôi thì phải thử xem sao,” cô bật cười khi nhớ lại. Căn bệnh đã bám theo Jesse từ năm 2002, khi anh mới bước sang tuổi 25. Ban đầu, nó chỉ là những dấu hiệu chớp nhoáng. Gương mặt đột ngột nóng bừng, cơn buồn nôn ập đến cùng thứ mùi ngai ngái như amoniac xộc lên mũi. Đó là những cơn động kinh thùy thái dương (hay còn gọi là động kinh “déjà vu”). Theo thời gian, căn bệnh tiến triển thành những cơn co giật toàn thân. Cơ thể rung lắc dữ dội, cơ bắp căng cứng, nôn ói, cắn nát cả lưỡi và cả sự bất lực khi mất kiểm soát bài tiết.

Bất chấp những khó khăn ấy, năm 2023, họ vẫn quyết định kết hôn. Deaunda bỏ lại công việc với mức lương 50.000 USD mỗi năm, lùi về chăm sóc chồng toàn thời gian. Bản thân Jesse cũng đành phải gác lại công việc khi sức khỏe không cho phép. Không còn thu nhập, đôi vợ chồng son ở độ tuổi ngũ tuần đành dọn về sống nương tựa vào cha của Jesse. 

Tháng 12.2025, một bước ngoặt xuất hiện khi cặp đôi biết đến Abby Care thông qua mạng lưới hỗ trợ người khuyết tật. Startup đến từ San Francisco này mang đến một giải pháp không thể thiết thực hơn: đào tạo cấp chứng chỉ để người thân hoặc bạn bè của người bệnh trở thành nhân viên chăm sóc chuyên nghiệp. 

Điều này có nghĩa là, những chuỗi ngày Deaunda miệt mài chăm sóc Jesse không còn là sự hy sinh không công nữa. Cô sẽ được trả lương cho chính công việc mình vẫn làm hàng ngày. Riêng tại Colorado, mức lương tối thiểu được áp dụng là 20 USD/giờ, một nguồn thu nhập mang ý nghĩa sống còn với hai vợ chồng lúc này. Người thổi hồn cho dự án đó là Havi Nguyen, 26 tuổi. Cô đã thành lập Abby Care từ năm năm trước, biến một ý tưởng táo bạo thành điểm tựa vững chắc cho hàng ngàn gia đình đang chật vật trong hoàn cảnh tương tự như Jesse và Deaunda.

“Tại sao chúng ta không nghĩ tới một mô hình chăm sóc hay một hệ thống y tế có thể tận dụng chính người thân, những người thực sự hiểu bệnh nhân hơn ai hết?”

—Havi Nguyen, CEO Abby Care.

Nguyen sớm nhìn ra “khoảng trống” khổng lồ của ngành y tế. Nhu cầu chăm sóc tại nhà khá lớn, nhưng nguồn cung nhân lực thiếu hụt trầm trọng. Cô tin rằng Abby Care hoàn toàn có thể định hình lại ngành chăm sóc sức khỏe tại nhà, giống hệt cách Uber từng tái tạo lại ngành taxi, hay Airbnb định nghĩa lại ngành khách sạn.
Thay vì mỏi mắt đi tìm người lạ để chăm sóc người bệnh, Nguyen chọn cách nhìn vào những nguồn lực có sẵn ngay trong mỗi mái nhà.“Tại sao chúng ta không nghĩ tới một mô hình chăm sóc hay một hệ thống y tế có thể tận dụng chính người thân, những người thực sự hiểu bệnh nhân hơn ai hết?” cô nói.

Theo một báo cáo của AARP công bố hồi tháng ba, trong năm 2024, ước tính có 59 triệu người Mỹ đang gồng gánh trách nhiệm chăm sóc người thân trưởng thành. Gần 50 tỷ giờ lao động hoàn toàn không được trả công. Nếu đặt lên bàn cân và tính theo mức trung bình 20,41 USD/giờ, xã hội đang “nợ” những người này số tiền lên tới 1.000 tỷ USD.

Nhưng chi phí cơ hội mà họ phải gánh chịu còn nặng nề hơn nhiều. Một nghiên cứu từ Đại học Pennsylvania hồi tháng năm chỉ ra rằng, những người gác lại cuộc đời riêng để chăm sóc gia đình đã đánh mất từ 80.000 đến 100.000 USD mỗi năm. Đó là khoản tiền lương vụt mất, là những cánh cửa thăng tiến khép lại, là vô số “những tổn thất khác về chất lượng cuộc sống” mà chẳng một con số nào đong đếm trọn vẹn. Chấp nhận ở nhà chăm chồng, Deaunda hiểu rõ cô đang đánh đổi điều gì, nhưng trước khi có Abby Care, cô và hàng triệu người khác vốn dĩ không có lựa chọn.

ề bản chất, Abby Care hoạt động như một nhà cung cấp dịch vụ Medicaid. Bằng cách tận dụng linh hoạt các quy định của nhà nước đối với nhóm bệnh nhân cần chăm sóc dài hạn (như tự kỷ, bại não hay người cao tuổi), công ty hợp thức hóa người thân thành nhân viên chính thức của mình. Dòng tiền từ các hãng bảo hiểm Medicaid, thay vì chảy đi đâu đó, giờ đây được Abby Care tiếp nhận và chuyển vào tài khoản của những người chăm sóc dưới dạng tiền lương. 

Tuy nhiên, để một mô hình như vậy vận hành trơn tru, cần phải có sự chuyên nghiệp hóa. Abby Care cung cấp các khóa học trực tuyến giúp người thân của bệnh nhân đạt chứng nhận theo quy định của từng bang, cùng hai ngày đào tạo trực tiếp về các kỹ năng như hồi sức tim phổi CPR hay thủ thuật Heimlich. Sau khi hoàn tất đào tạo, họ phối hợp với một trong khoảng 80 điều dưỡng của công ty để xây dựng kế hoạch chăm sóc riêng cho từng bệnh nhân. Khi mọi thứ đã sẵn sàng, người chăm sóc dùng ứng dụng Abby Care để ghi nhận giờ làm, cập nhật hồ sơ y tế và đặt câu hỏi cho trợ lý y tế AI của công ty. Abby Care hiện hoạt động tại tám tiểu bang, trong đó có Colorado, Pennsylvania, New Jersey và Florida.

Năm ngoái, công ty ghi nhận doanh thu 15 triệu USD. Những tên tuổi lớn như Sequoia Capital, Thrive Capital và Khosla Ventures đã rót tổng cộng 45 triệu USD vào startup này; vòng gọi vốn gần nhất định giá Abby Care ở mức 225 triệu USD.  “Chúng tôi tin rằng nếu cô ấy thực sự xây dựng thành công mô hình này, đó sẽ là chìa khóa khai phóng một nguồn lực khổng lồ,” Alfred Lin, đối tác của Sequoia, nhận xét. Lin từng nhiều lần đứng số một trên Midas List của Forbes – bảng xếp hạng những nhà đầu tư mạo hiểm hàng đầu thế giới. Nhờ những kết quả ban đầu đầy triển vọng cùng dư địa tăng trưởng khổng lồ, Abby Care đã chính thức ghi tên vào danh sách Những Công Ty Khởi Nghiệp Tỷ Đô Tiếp Theo năm nay. Đây là bảng xếp hạng tìm kiếm những doanh nghiệp có khả năng cao nhất chạm mốc định giá 1 tỷ USD.

Nguyen lớn lên tại Baytown, Texas, một vùng ngoại ô cách Houston khoảng 40km về phía Đông. Cha mẹ cô đều là người nhập cư từ Việt Nam và điều hành một tiệm làm móng. Những ngày cuối tuần và kỳ nghỉ hè, Nguyen làm đủ việc ở đó: đứng quầy thu ngân, lau sàn, sơn móng cho khách. Tiệm không kiếm được bao nhiêu. Thu nhập của gia đình thấp đến mức họ đủ điều kiện nhận trợ cấp Medicaid. Cũng từ đó, Nguyen sớm học được cách tự mình xoay xở giữa mê cung của hệ thống y tế do chính quyền liên bang và các bang tài trợ. “Từ khi còn nhỏ, tôi đã phải phụ gia đình tự mày mò làm hồ sơ Medicaid, xin gia hạn quyền lợi và lo cho các em gái đi khám bệnh đúng lịch,” Nguyen hồi tưởng. “Hoàn cảnh ấy buộc một đứa trẻ phải trưởng thành trước tuổi và sớm gánh vác.”

Nữ doanh nhân gốc Việt bén duyên với thế giới dòng lệnh từ năm 16 tuổi khi cô mày mò học lập trình để tự làm game. Sự nhạy bén với công nghệ giúp cô giành học bổng Khoa học Máy tính tại Đại học Columbia, rồi các kỳ thực tập mùa hè tại Google và Facebook. Cột mốc đánh dấu sự chuyển dịch trong tư duy của Nguyen đến từ công việc toàn thời gian đầu tiên tại Songbird, một startup về trị liệu ở San Francisco. Tại đây, Nguyen liên tục va chạm với góc khuất nghiệt ngã của ngành y tế. Chính điểm nghẽn ấy đã gieo mầm cho Abby Care. Những ngày đầu, Nguyen lần lượt tìm hiểu từng bang để xem đã có những chương trình hỗ trợ nào đang hoạt động. Việc trả tiền cho người thân chăm sóc bệnh nhân thực ra đã xuất hiện dưới nhiều hình thức. Nhưng Nguyen muốn startup của mình bao quát hơn. Cô muốn người nhà có thể đảm nhận cả các thao tác chuyên sâu như vận hành máy thở. 

Khi tìm hiểu, cô nhận ra Colorado đã đặt nền móng cho ý tưởng này từ năm 2001. Tuy nhiên, thị trường lại vô cùng manh mún khi chỉ có đúng ba bang, gồm Colorado, New Hampshire và Arizona, “bật đèn xanh” cho việc trả thù lao cho người thân chăm sóc bệnh nhân. Bài toán quy mô đặt Nguyen trước một quyết định sinh tử: “Có nên mạo hiểm thành lập một startup khi thị trường bị bó hẹp trong vài bang lẻ tẻ?”Câu trả lời nằm ở bài học đắt giá từ Uber – công ty từng kiên trì gỡ khó từng rào cản quy định để đặt chân vào từng đô thị. Nguyen quyết định chọn Colorado làm bước đệm chứng minh tính khả thi của mô hình, tạo tiền đề nhân rộng ra toàn quốc.

Một bước ngoặt xuất hiện sau đại dịch, khi nhiều bang mở rộng hỗ trợ chăm sóc tại nhà trong bối cảnh người dân muốn hạn chế rời khỏi nhà để bảo đảm an toàn. Theo Nguyen, hiện đã có 37 bang hỗ trợ loại hình chăm sóc mà Abby Care cung cấp. Tuy nhiên, sự phụ thuộc vào Medicaid cũng chính là “điểm yếu chí mạng”. Mô hình của công ty rất nhạy cảm với những biến động chính trị. Việc các đề xuất lập pháp mới dưới thời Tổng thống Trump nhắm đến khoản cắt giảm hơn 1.000 tỷ USD ngân sách y tế, đồng thời bổ sung các điều kiện siết chặt điều kiện hưởng Medicaid, đã tạo ra phản ứng dây chuyền. Cả Colorado lẫn Indiana đều lập tức đề xuất cắt giảm mạnh mức chi trả cho người chăm sóc tại nhà. Nguyen nói: “Chính trị rất phức tạp, nhưng thông điệp từ dự luật này là không thể phủ nhận. Hệ thống y tế Mỹ đã tiêu tốn quá nhiều ngân sách, và đã đến lúc phải đo lường lại hiệu quả thực sự của từng đồng tiền được chi ra.” 

Bên cạnh áp lực chính sách, bài toán gian lận dai dẳng trong hệ thống Medicaid cũng là một vấn đề nhức nhối. Dù vậy, những quỹ đầu tư từng hậu thuẫn OpenAI hay SpaceX vẫn đặt cược vào Abby Care nhờ vũ khí công nghệ. Nworah Ayogu (Thrive Capital) đánh giá việc ứng dụng AI giúp nâng tầm năng suất người chăm sóc, trong khi Alfred Lin (Sequoia) khẳng định quy trình số hóa trên ứng dụng giúp bịt kín các kẽ hở gian lận. 

Đối với vợ chồng Jesse, Abby Care thực sự đã đổi thay cuộc đời họ. Có lần Jesse đi thăm cha rồi bỗng nhiên mất liên lạc. Khi Deaunda tới nơi, anh đã nằm gục, mặt bầm dập vì ngã trong cơn co giật. Biến cố hôm đó để lại một khoản nợ khổng lồ: 80.000 USD.

Không một ai dám chắc những cơn động kinh tương tự sẽ không lặp lại. Nhưng giờ đây, Deaunda có thể yên tâm hơn. Cô có thể túc trực bên Jesse mỗi ngày – không chỉ với tư cách một người vợ, mà là một người chăm sóc chuyên nghiệp được trả công chính đáng cho sự tận tụy của mình.

Nội dung đã được đăng trên tạp chí Forbes Việt Nam số tháng 9/10.2026