Năm 2025, khi startup trí tuệ nhân tạo Spellbook ký hợp đồng dài hạn với Anthropic để sử dụng các mô hình AI của hãng trong việc rà soát hợp đồng pháp lý, Tổng giám đốc Scott Stevenson không mấy lo ngại về khả năng gã khổng lồ công nghệ này sẽ cạnh tranh với doanh nghiệp của mình.
Theo lời ông, các nhân viên Anthropic khi đó đã khẳng định rằng họ không xem công ty là đối thủ trực tiếp của Spellbook trong lĩnh vực pháp lý.
Thế nhưng một năm sau, Stevenson bất ngờ nhận được thông báo Anthropic chuẩn bị ra mắt Claude for Legal, công cụ AI được thiết kế riêng cho các công ty luật. Sản phẩm có hàng chục tính năng, từ rà soát hợp đồng, kiểm tra trích dẫn pháp lý đến theo dõi những thay đổi trong quy định pháp luật. Nhiều chức năng trong số đó trùng với những gì Spellbook đang cung cấp.
“Tình hình trở nên hơi khó xử,” Stevenson kể lại. Sau sự việc, ông quyết định thận trọng hơn khi chia sẻ dữ liệu và lộ trình phát triển sản phẩm với Anthropic.
“Anthropic là một đối tác rất tốt, nhưng sự việc khiến chúng tôi nhận ra rằng đây là một công ty khổng lồ, nơi các bộ phận khác nhau có thể theo đuổi những mục tiêu mâu thuẫn nhau,” ông nói. “Rốt cuộc, điều này là không thể tránh khỏi.”
Cho đến gần đây, Spellbook vẫn sử dụng Claude để thực hiện hơn 500.000 lượt rà soát hợp đồng mỗi tháng cho khách hàng. Tuy nhiên, doanh nghiệp hiện đã chuyển phần lớn ngân sách sử dụng mô hình AI sang OpenAI.
Spellbook không phải trường hợp duy nhất phải tìm cách xử lý mối quan hệ phức tạp với Anthropic. Nhiều startup đang dựa vào các mô hình AI hàng đầu của doanh nghiệp này, vốn được đánh giá thuộc nhóm tiên tiến nhất trong ngành. Tuy nhiên, vị thế ngày càng lớn cùng chiến lược mở rộng mạnh mẽ của Anthropic khiến một số khách hàng cảm thấy họ đang phải duy trì thế cân bằng mong manh.
Bất cứ lúc nào, Anthropic cũng có thể phát triển hoặc huấn luyện các mô hình của mình để cạnh tranh trực tiếp với sản phẩm của chính những doanh nghiệp đang sử dụng công nghệ của hãng.
Một nhà sáng lập startup so sánh tình thế này với cách Amazon từng cạnh tranh với các nhà bán hàng trên nền tảng của mình bằng việc phát triển những sản phẩm tương tự dưới thương hiệu Amazon Basics.
“Trong một thời gian, bạn có thể bán hàng trên Amazon. Nhưng rồi Amazon cũng sẽ bắt đầu bán phiên bản sản phẩm của riêng họ,” người này nhận xét.
Anthropic từ chối bình luận.
Khi đối tác công nghệ trở thành đối thủ
Mối quan hệ căng thẳng này từng bộc lộ công khai trong trường hợp của Figma, doanh nghiệp phát triển phần mềm thiết kế đang sử dụng các mô hình Anthropic cùng nhiều nhà cung cấp khác để vận hành những tính năng AI.
Tháng 4.2026, chỉ vài ngày sau khi Giám đốc sản phẩm Anthropic Mike Krieger bất ngờ rời hội đồng quản trị Figma, Anthropic giới thiệu Claude Design, sản phẩm cạnh tranh trực tiếp với phần mềm Figma, cho phép người dùng tạo và chỉnh sửa bố cục thiết kế.
Tại một sự kiện dành cho người dùng diễn ra vài ngày sau đó, Tổng giám đốc Figma Dylan Field cho rằng Anthropic đã không “nhất quán trong việc trao đổi thẳng thắn”, theo tường thuật của Upstarts Media.
Cách diễn đạt của Field gợi nhớ cụm từ từng được sử dụng trong cuộc khủng hoảng dẫn đến việc Tổng giám đốc OpenAI Sam Altman bị miễn nhiệm trong thời gian ngắn trước đây.
Khi được hỏi về Claude Design trong chương trình All-In Podcast, Field nhận xét rằng “rất dễ nhầm lẫn giữa tiến bộ của mô hình AI và tiến bộ trong thiết kế”.
Figma từ chối bình luận.
“Nếu chỉ xây dựng doanh nghiệp dựa trên các mô hình của Anthropic, chúng tôi sẽ chẳng bao giờ kiếm được tiền.”— Nhà sáng lập kiêm tổng giám đốc một startup bảo mật AI.
Những căng thẳng này ngày càng gia tăng khi vị thế của Anthropic trên thị trường trở nên vững chắc hơn. Các mô hình của hãng thường xuyên vượt qua những sản phẩm của OpenAI ở nhóm công nghệ AI tiên tiến nhất. Những con số tăng trưởng cũng phần nào phản ánh lợi thế cạnh tranh ấy.
Theo hồ sơ đăng ký niêm yết S-1 vừa được công bố, Anthropic hiện có 300.000 khách hàng doanh nghiệp và tỷ lệ duy trì doanh thu thuần (net revenue retention) lên tới 900%. Hơn 11.900 khách hàng chi trên 100.000 USD mỗi năm để sử dụng các sản phẩm của hãng.
Trong sáu tháng đầu năm 2026, Anthropic ghi nhận doanh thu 16,3 tỷ USD và khoản lỗ hoạt động 693 triệu USD.
Theo các nguồn tin được công bố, công ty đang hướng đến mức định giá từ 1.500 tỷ đến 2.000 tỷ USD trong đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), dự kiến diễn ra vào cuối tháng 11.2026.
Với vị thế hiện tại, Anthropic thường nắm phần lớn lợi thế trong các cuộc đàm phán với khách hàng nhỏ hơn.
Dù đã giảm giá đáng kể trong thời gian gần đây, các mô hình của hãng vẫn có chi phí sử dụng rất cao.
“Nếu chỉ xây dựng doanh nghiệp dựa trên các mô hình của Anthropic, chúng tôi sẽ chẳng bao giờ kiếm được tiền,” tổng giám đốc một startup bảo mật AI nhận xét.
Một số nhà sáng lập chia sẻ với Forbes rằng Anthropic không linh hoạt trong việc thương lượng giá và mức chiết khấu theo sản lượng sử dụng. Điều này khiến doanh nghiệp khó hợp tác với hãng trong vai trò nhà cung cấp công nghệ.
Một startup AI từng chi hàng triệu USD để sử dụng các mô hình Anthropic đã ngừng hoàn toàn việc sử dụng dịch vụ vì chi phí Claude quá cao. Doanh nghiệp hiện chuyển sang các mô hình DeepSeek của Trung Quốc.
Tháng 10.2026, Anthropic mở rộng chương trình Claude Startups, bổ sung những quyền lợi như một năm sử dụng miễn phí gói dành cho nhóm làm việc và các khoản ưu đãi trị giá tới 45.000 USD cho những doanh nghiệp phát triển sản phẩm trên nền tảng Claude.
Startup tìm kiếm những lựa chọn ít tốn kém hơn
Ngày càng nhiều doanh nghiệp bắt đầu giảm chi tiêu cho các mô hình AI tiên tiến nhất và chuyển sang những mô hình có trọng số mở (open-weight), vốn có chi phí thấp hơn và cho phép nhà phát triển tải xuống, điều chỉnh để đáp ứng nhu cầu riêng.
“Cán cân đã đảo chiều. Giờ đây, tâm lý phản đối Anthropic trong ngành đang rất mạnh,” George Hu, Chủ tịch Fireworks, nói trong cuộc phỏng vấn với Forbes hồi tháng 8.2026.
Fireworks là nền tảng cho phép các startup xây dựng phần mềm AI riêng dựa trên các mô hình có trọng số mở.
Hu kể lại lời một giám đốc công nghệ thông tin tại doanh nghiệp:
“Một trong những CIO nói với tôi rằng: ‘Chúng tôi chẳng hào hứng gì với việc về cơ bản đang bỏ tiền tài trợ cho những căn biệt thự của toàn bộ ban lãnh đạo Anthropic ở Atherton.’”
Tuy nhiên, việc Anthropic không sẵn sàng nhượng bộ trong đàm phán giá cũng có những nguyên nhân riêng.
Khi tiến gần đến đợt IPO có thể trở thành lớn nhất lịch sử thị trường chứng khoán, công ty đang chịu áp lực rất lớn phải chứng minh khả năng tạo ra doanh thu tương xứng với nguồn vốn khổng lồ đã huy động.
Đến nay, Anthropic đã huy động 130 tỷ USD, đồng thời phải chi những khoản tiền đặc biệt lớn cho hạ tầng tính toán.
Ngay cả đợt IPO cùng tốc độ tăng trưởng doanh thu nhanh chóng hiện tại cũng có thể chưa đủ để doanh nghiệp đáp ứng toàn bộ các nghĩa vụ tài chính.
Trong 20 năm tới, Anthropic đã cam kết chi khoảng 1.000 tỷ USD cho hạ tầng AI.
“Họ thực sự không sẵn lòng giảm giá nhiều,” một nhà sáng lập startup AI nhận xét.
“Nếu ở vị trí của họ, có lẽ tôi cũng sẽ làm vậy, bởi hiện tại họ đang bị giới hạn về nguồn cung. Vậy tại sao họ phải cố hết sức giảm giá, khiến biên lợi nhuận bị thu hẹp, đặc biệt khi đang muốn niêm yết?”
Những tranh cãi về chính sách an toàn AI
Trong quá trình chuẩn bị IPO, Anthropic không ngại đưa ra những quyết định gây tranh cãi.
Tháng 2.2026, công ty từ chối gỡ bỏ các biện pháp bảo vệ an toàn trong hợp đồng với Bộ Chiến tranh Mỹ. Những quy định này ngăn quân đội sử dụng Claude để phát triển vũ khí sát thương hoàn toàn tự động và tiến hành giám sát quy mô lớn đối với người dân trong nước.
Đáp lại, Lầu Năm Góc đưa Anthropic vào danh sách hạn chế, xác định công ty là một “rủi ro chuỗi cung ứng”. Anthropic sau đó khởi kiện chính phủ Mỹ.
Một thẩm phán ra phán quyết phần lớn có lợi cho doanh nghiệp, nhận định việc Lầu Năm Góc xếp Anthropic vào danh sách này là “bất hợp pháp và không có căn cứ”.
Tuy nhiên, tòa phúc thẩm liên bang tại khu vực Washington D.C. sau đó giữ nguyên quyết định của Lầu Năm Góc. Hiện các hợp đồng chính phủ chỉ đóng góp khoảng 1% doanh thu của Anthropic.
Trong khi nhiều thành viên cộng đồng công nghệ đánh giá cao việc Anthropic bảo vệ lập trường trước chính phủ, doanh nghiệp lại vấp phải nhiều chỉ trích liên quan đến quan điểm về AI có trọng số mở.
Khi chính phủ liên bang Mỹ cân nhắc cấm các mô hình AI có trọng số mở của Trung Quốc vào tháng 7.2026, Anthropic là doanh nghiệp AI lớn duy nhất không ký vào bức thư chung của ngành nhằm bảo vệ loại mô hình này.
“Toàn bộ ngành công nghiệp, ngoại trừ Anthropic, đã lên tiếng ủng hộ AI mã nguồn mở,” David Sacks, nhà đầu tư mạo hiểm kiêm người phụ trách chính sách AI của Nhà Trắng, viết trên mạng xã hội X. “Họ sẽ không dừng lại cho đến khi làm suy yếu mã nguồn mở.”
Anthropic khẳng định công ty chưa từng vận động cho một lệnh cấm toàn diện đối với các mô hình có trọng số mở.
Tuy nhiên, doanh nghiệp lập luận rằng những mô hình này chưa có đầy đủ cơ chế kiểm soát an toàn và có thể bị lợi dụng để thực hiện các cuộc tấn công mạng hoặc sinh học.
Nhà đầu tư mạo hiểm Bill Gurley cho rằng việc Anthropic tập trung vào các quy định an toàn có thể là một hình thức regulatory capture, tức tình trạng quy định quản lý bị chi phối theo hướng có lợi cho một số doanh nghiệp.
Theo quan điểm này, các quy định có thể khiến những nhà phát triển mô hình mã nguồn mở và các startup gặp nhiều khó khăn hơn khi cạnh tranh với Anthropic.
Một số lãnh đạo công nghệ cũng lên tiếng chỉ trích cách Anthropic nhìn nhận những rủi ro dài hạn của AI.
Mike Schroepfer, cựu Giám đốc công nghệ Meta, cho rằng những cảnh báo mang tính sống còn của Tổng giám đốc Anthropic Dario Amodei về AI có phần gây hoang mang, khiến công chúng phân tâm khỏi những tác hại trước mắt, đồng thời có thể phục vụ lợi ích thương mại của chính doanh nghiệp.
Tổng giám đốc Nvidia Jensen Huang cũng công khai bác bỏ cảnh báo từ các nhà nghiên cứu Anthropic rằng xác suất AI gây ra sự tuyệt chủng của loài người trong thập niên tới có thể vượt 10%.
Huang gọi đây là một “câu chuyện mang màu sắc tận thế”.
Khi nhà cung cấp kiểm soát cả hệ sinh thái
Ngoài những tranh luận lớn về chính sách, các nhà sáng lập startup còn có nhiều bất mãn liên quan trực tiếp đến việc kinh doanh hằng ngày. Theo một nhà sáng lập AI, những cách thức để startup tích hợp ứng dụng của mình vào Claude hiện vẫn khá hạn chế.
Chẳng hạn, người dùng không thể trực tiếp tạo hình ảnh hoặc video bằng phần mềm của một startup khác ngay bên trong Claude, trong khi có thể thực hiện những thao tác tương tự trong ChatGPT.
Anthropic cho phép doanh nghiệp kết nối phần mềm thông qua các công cụ tích hợp dựa trên Model Context Protocol (MCP), giao thức do hãng phát triển nhằm giúp trợ lý AI tương tác với những công cụ bên ngoài.
Tuy nhiên, Tổng giám đốc Figma Dylan Field từng chỉ trích MCP, cho rằng giao thức này mang lại nhiều lợi thế hơn cho các công ty phát triển mô hình AI tiên tiến.
Theo Field, cơ chế này khuyến khích doanh nghiệp chia sẻ dữ liệu với các nhà cung cấp mô hình nhưng không nhận lại lợi ích tương xứng.
“Hiện tại, Anthropic nổi tiếng là rất giỏi trong việc huấn luyện mô hình cho những công việc mà chúng tôi quan tâm,” một nhà sáng lập nhận xét. “Nhưng họ cũng có phần thận trọng hơn trong việc quy định những gì bạn được phép và không được phép thực hiện bằng phần mềm của họ.”
Nhiều nhà sáng lập cho biết những startup cam kết chi tiêu nhiều hơn cho các mô hình Anthropic thông qua hợp đồng sáu tháng hoặc một năm có thể nhận được thêm quyền lợi.
Trong đó có khả năng tiếp cận tốt hơn với các nhóm kỹ thuật phụ trách giai đoạn hậu huấn luyện mô hình, những người có thể hỗ trợ xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình sử dụng. Tuy nhiên, sự ưu tiên này cũng tạo cảm giác rằng Anthropic muốn khách hàng phụ thuộc sâu hơn vào hệ sinh thái của mình.
“Chúng tôi có cảm giác họ thực sự muốn chúng tôi trở thành một doanh nghiệp chỉ sử dụng các mô hình Anthropic,” một nhà sáng lập trong lĩnh vực AI pháp lý cho biết.
Rủi ro khi phụ thuộc vào một nhà cung cấp AI
Ngày càng nhiều doanh nghiệp nhận ra những nguy cơ từ việc quá phụ thuộc vào Anthropic, nhất là khi công ty từng đột ngột cắt quyền truy cập mô hình đối với một số khách hàng.
Tháng 6.2025, Anthropic chấm dứt quyền truy cập của Windsurf, startup phát triển công cụ lập trình AI, với thời gian thông báo chưa đầy năm ngày.
Động thái diễn ra sau khi xuất hiện thông tin OpenAI đang đàm phán mua lại Windsurf với giá 3 tỷ USD.
Jared Kaplan, đồng sáng lập Anthropic, khi đó giải thích rằng việc tiếp tục bán quyền truy cập Claude cho một doanh nghiệp có thể thuộc sở hữu OpenAI sẽ là điều “khá kỳ lạ”.
Cuối cùng, Google tuyển dụng những nhà sáng lập Windsurf và ký thỏa thuận cấp phép sử dụng công nghệ của công ty, trong khi startup phát triển tác nhân lập trình AI Cognition mua lại phần hoạt động còn lại.
Một số doanh nghiệp khác lựa chọn thay đổi hoàn toàn chiến lược kinh doanh nhằm giảm rủi ro phụ thuộc.
Cursor, startup phát triển công cụ lập trình AI và là một trong những khách hàng lớn nhất của Anthropic, đã tự huấn luyện mô hình AI tiên tiến của riêng mình để giảm phụ thuộc vào Anthropic và OpenAI.
Quyết định này được đưa ra sau khi một số khách hàng bắt đầu hủy đăng ký sử dụng Cursor để chuyển sang Claude Code, sản phẩm lập trình AI đang rất phổ biến của Anthropic, theo thông tin Forbes từng đăng tải.
Như vậy, những doanh nghiệp phát triển ứng dụng dựa trên các mô hình AI tiên tiến đang phải đối mặt với một thách thức ngày càng rõ rệt: làm thế nào tận dụng công nghệ của các nhà cung cấp lớn mà vẫn duy trì được khả năng cạnh tranh độc lập.
“Giờ đây, ai cũng tìm cách bảo đảm rằng mình đang xây dựng một sản phẩm mà Anthropic hoặc OpenAI không dễ dàng cạnh tranh trực tiếp,” Stevenson nhận xét.
__
Biên dịch & Biên tập: Forbes Việt Nam
