Tỷ phú mới nổi từ cơn sốt robot AI

Khoảng 500 robot nhân hình đến từ 16 quốc gia đã cùng tranh tài tại World Humanoid Robot Games diễn ra ở Bắc Kinh vào tháng 8.2025 vừa qua. Đây được coi là cuộc thi đầu tiên thuộc loại hình này, nơi các robot đối đầu trong 26 nội dung, từ điền kinh, bóng đá cho đến nhảy múa và võ thuật.

Nằm trong số những đơn vị giành chiến thắng tại giải đấu kéo dài ba ngày này là X-Humanoid – một viện nghiên cứu được nhà nước Trung Quốc hỗ trợ. Đơn vị này đã “ẵm” trọn 10 huy chương, trong đó có hai huy chương vàng. Robot hai chân cao 1,8m của họ, Tien Kung Ultra, đã chiến thắng ở nội dung chạy nước rút 100m; trong khi đó, mẫu robot gắn bánh xe Thiên Nhất giành vị trí dẫn đầu trong cuộc thi xử lý vật liệu mô phỏng các tác vụ trong nhà máy.

Đằng sau những màn trình diễn của dàn robot này là một mảnh ghép công nghệ then chốt: “đôi mắt” của chúng. Những cảm biến thị giác 3D tiên tiến được phát triển bởi Orbbec, một công ty hoạt động khá kín tiếng có trụ sở tại trung tâm sản xuất Thâm Quyến, miền Nam Trung Quốc. Công nghệ này cho phép robot nhận biết chiều sâu giống như con người, giúp chúng điều hướng trong các môi trường phức tạp và tương tác với thế giới xung quanh. Chủ tịch kiêm CEO 46 tuổi của công ty, ông Howard Huang, đang hướng tới một mục tiêu đầy tham vọng. “Chúng tôi muốn mang đến cho robot khả năng thị giác vượt xa cả con người,” ông chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn qua video.

Được Huang thành lập năm 2013, Orbbec bắt đầu bằng việc sản xuất cảm biến thị giác phục vụ cho quét 3D và sinh trắc học. Thế mạnh của công ty là các dòng camera có khả năng ghi lại cả màu sắc lẫn chiều sâu, được sử dụng cho các tác vụ ở khoảng cách gần và trung bình như quét khuôn mặt và nhận diện vật thể. Công ty cũng sản xuất cảm biến Lidar (công nghệ phát hiện và đo khoảng cách bằng ánh sáng), vốn được dùng cho các tác vụ tầm xa như điều hướng. Cả hai loại cảm biến này đều được tích hợp riêng lẻ hoặc kết hợp với nhau trong nhiều loại hình robot, từ robot công nghiệp, robot di động tự hành (AMR) và cánh tay robot, cho đến xe tự lái, máy bay không người lái và gần đây nhất là robot nhân hình tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI).

“Chúng tôi muốn robot có được khả năng thị giác vượt xa cả con người.”

Theo báo cáo tháng 6.2025 của Morgan Stanley, với tư cách là thị trường robot lớn nhất thế giới, Trung Quốc đang thúc đẩy nhu cầu toàn cầu nhờ sự hỗ trợ từ chính phủ. Điều quan trọng đối với Orbbec là ngân hàng đầu tư Hoa Kỳ nhận thấy sự mở rộng của thị trường linh kiện robot tại Trung Quốc đang giữ vững đà tăng trưởng, trong đó sự bùng nổ mạnh mẽ nhất đến từ thị trường thị giác 3D và các loại cảm biến khác. Orbbec, công ty đã niêm yết tại sàn chứng khoán Thượng Hải, đang gặt hái những thành quả lớn. Công ty có 90% doanh thu từ thị trường nội địa, phần còn lại đến từ các quốc gia như Hàn Quốc, Singapore, Nhật Bản và Hoa Kỳ.

Trong 9 tháng đầu năm 2025, Orbbec đã lội ngược dòng để đạt mức lợi nhuận ròng 69 triệu nhân dân tệ (9,8 triệu USD), so với mức lỗ ròng 102 triệu nhân dân tệ của cùng kỳ năm trước, trong khi doanh thu tăng hơn gấp đôi lên mức 714 triệu nhân dân tệ. Mặc dù chưa có số liệu chi tiết cho cả giai đoạn này, nhưng tính riêng 6 tháng đầu năm 2025, gần 2/3 doanh số của công ty đến từ các cảm biến sinh trắc học, chủ yếu là nhận diện khuôn mặt, và các máy quét phục vụ ứng dụng tiêu dùng như in 3D và kính thực tế ảo (VR) chơi game; trong khi đó, mảng cảm biến cho robot chiếm 1/3 tổng doanh thu.

Công ty cho biết sản lượng lũy kế đã vượt quá 5 triệu cảm biến tính đến cuối tháng 12.2025, đồng thời giá cổ phiếu cũng đã tăng hơn gấp đôi trong 12 tháng qua. Điều này đã giúp ông Huang, người nắm giữ 27% cổ phần, lần đầu tiên trở thành tỷ phú vào năm ngoái và sở hữu khối tài sản ròng trị giá 1,6 tỷ USD tính đến giữa tháng 1.2026.

• • •

Trong số các khách hàng lớn của Orbbec có nền tảng thanh toán kỹ thuật số Alipay thuộc “gã khổng lồ” fintech Trung Quốc Ant Group; đơn vị này sử dụng camera của Orbbec để nhận diện khuôn mặt trong thanh toán không tiếp xúc. Trong lĩnh vực robot, Orbbec chủ yếu cung cấp cho các nhà sản xuất robot dịch vụ, bao gồm Pudu Robotics và Gausium của Trung Quốc, cả hai đều chuyên về robot vệ sinh, và Robocare của Hàn Quốc, đơn vị sản xuất robot chăm sóc sức khỏe.

Dựa trên số lượng đơn vị bán ra, Orbbec khẳng định nắm giữ 70% thị phần cảm biến thị giác 3D cho robot dịch vụ di động tại cả Trung Quốc và Hàn Quốc. Công ty cũng bán cảm biến cho các đơn vị sản xuất robot di động tự hành (AMR) phục vụ nhà máy và kho bãi, như Standard Robots của Trung Quốc và Twinny của Hàn Quốc.

Nhưng hiện nay, Huang đang tập trung cao độ vào robot nhân hình, lĩnh vực được kỳ vọng sẽ trở thành phân khúc robot lớn nhất trong dài hạn. Vào tháng 1.2026, Morgan Stanley ước tính thị trường toàn cầu cho loại robot mô phỏng người tích hợp AI này sẽ cán mốc 7,5 nghìn tỷ USD vào năm 2050. Nhu cầu được dự báo sẽ tăng mạnh khi các nhà sản xuất mở rộng quy mô và chi phí sản xuất giảm xuống. Bank of America Global Research ước tính chi phí để chế tạo một robot nhân hình điển hình có thể giảm khoảng một nửa trong vòng 5 đến 10 năm tới, với giả định rằng hầu hết các linh kiện của chúng được sản xuất tại Trung Quốc.

Danh sách khách hàng của Orbbec đang ghi nhận số lượng các nhà sản xuất robot nhân hình tăng lên đều đặn. Ngoài X-Humanoid, công ty còn cung cấp linh kiện cho AgiBot; Stardust Intelligence (được Ant Group hậu thuẫn); và đơn vị Robbyant của chính Ant, tất cả đều có trụ sở tại Trung Quốc. Một khách hàng đáng chú ý khác là UBTech Robotics của tỷ phú Chu Kiếm, đơn vị hồi tháng 11.2025 đã tuyên bố sẽ bắt đầu sản xuất hàng loạt robot nhân hình phục vụ cho các công việc công nghiệp.

Mặc dù không có số liệu chính xác, ông Huang cho biết thị phần cảm biến thị giác 3D cho robot nhân hình của Orbbec tại Trung Quốc “có khả năng còn cao hơn” so với mảng robot dịch vụ. “Hầu hết tất cả các công ty robot nhân hình mà bạn có thể kể tên tại Trung Quốc đều đã lắp đặt cảm biến thị giác của chúng tôi, hoặc ít nhất là đã nhận được các mẫu thử nghiệm,” ông giải thích thêm.

Theo ông Zhou Xinyu, nhà phân tích tại Công ty Chứng khoán Thiên Phong (có trụ sở tại Vũ Hán), Orbbec đang ở vị thế thuận lợi để hưởng lợi từ sự bùng nổ ngành robot của Trung Quốc, bởi đây là doanh nghiệp nội địa duy nhất chuyên về camera RGBD (đỏ, xanh lá, xanh dương và chiều sâu) cho các cỗ máy phức tạp này. Ông lưu ý thêm rằng các đối thủ cạnh tranh trong nước như RoboSense Technology (Thâm Quyến) và Hesai Technology (Thượng Hải) chủ yếu tập trung vào cảm biến Lidar dành cho xe tự lái.

Đối thủ chính mà Huang phải đối mặt là RealSense có trụ sở tại California. Đơn vị này vừa tách khỏi “gã khổng lồ” bán dẫn Intel của Mỹ vào tháng 7.2025 và tuyên bố sở hữu hơn 3.000 khách hàng, tương đương với Orbbec. RealSense cho biết danh sách khách hàng của họ bao gồm Unitree Robotics, một trong những nhà sản xuất robot nhân hình nổi tiếng nhất Trung Quốc; Boston Dynamics, công ty con tại Massachusetts của tập đoàn Hyundai Motor (Hàn Quốc); và Agility Robotics có trụ sở tại Oregon do Nvidia hậu thuẫn.

RealSense khẳng định camera chiều sâu của mình được tích hợp trong 60% lượng robot di động tự hành (AMR) và 80% robot nhân hình trên toàn thế giới. Orbbec từ chối bình luận về tuyên bố thị phần của RealSense, nhưng ông Zhong Len, tổng giám đốc dòng sản phẩm robot của công ty Trung Quốc, cho biết Orbbec “đã đảm bảo được hơn 3/4 số nhà sản xuất robot vệ sinh và giao hàng hàng đầu thế giới là khách hàng của mình.”

“Nếu bạn đã chuẩn bị sẵn sàng khi các tập đoàn công nghệ lớn bắt đầu hành động, đó chính là thời điểm của bạn.”

Ông Huang cho biết mẫu camera 3D chủ lực của Orbbec là Gemini 435Le có hiệu suất cao hơn từ 30% đến 50% so với D555, một trong những dòng máy hàng đầu của RealSense, xét về độ chính xác chiều sâu, độ hoàn thiện của bản đồ độ sâu và độ sắc nét của các cạnh. Tất cả những yếu tố này giúp robot nhận diện vật thể, tính toán khoảng cách và lách qua chúng dễ dàng hơn, trong khi cả hai đều có cùng mức giá bán lẻ là 499 USD. Mike Nielsen, phó chủ tịch phụ trách marketing của RealSense, thừa nhận rằng dù hiệu suất camera của hai đối thủ “có thể được coi là tương đương”, nhưng việc cảm biến của họ được triển khai rộng rãi trên các robot nhân hình là minh chứng rõ ràng hơn cho việc công ty nào mới thực sự nắm giữ lợi thế.

Theo ông Tống Triển, giám đốc điều hành phòng thí nghiệm thiết kế thông minh và thị giác máy tính tại Viện Công nghệ Tiên tiến Thâm Quyến (thuộc nhà nước), camera của Orbbec có thể cạnh tranh sòng phẳng với RealSense về các chỉ số kỹ thuật nhờ việc công ty Trung Quốc này đã trải qua nhiều chu kỳ phát triển hơn. Ông cũng lưu ý rằng Orbbec sản xuất đa dạng các loại camera 3D cho robot hơn. “RealSense chỉ có một vài mẫu mã. Nếu chúng phù hợp với nhu cầu của bạn thì rất tốt – còn nếu không, bạn chẳng có nhiều lựa chọn thay thế nào khác.”

• • •

Các khách hàng của Orbbec rất ủng hộ sản phẩm của công ty, họ cho rằng chúng mang lại chất lượng cao với mức giá hợp lý. Ông Trương Cường, chủ tịch hội đồng nghiên cứu tại X-Humanoid, cho biết các nhà sản xuất robot nhân hình luôn ưu tiên chất lượng hình ảnh, sự ổn định trong vận hành và tính nhất quán khi sản xuất hàng loạt. “Cảm biến thị giác của Orbbec có chi phí hiệu quả với độ hoàn thiện cao, đi kèm với đó là dịch vụ hậu mãi mạnh mẽ,” ông nhận xét.

Tất cả các cảm biến của Orbbec đều được sản xuất khép kín, từ khâu thiết kế chip chuyên dụng, xây dựng thuật toán cho đến lắp ráp thành phẩm cuối cùng. Sản phẩm của họ tương thích với bộ phần mềm Isaac và nền tảng máy tính Jetson Thor của Nvidia, cả hai đều được sử dụng để lập trình robot (các sản phẩm của RealSense cũng có khả năng tương thích tương tự). “Tôi đã tập trung vào đo lường quang học 3D [công nghệ cốt lõi đằng sau các cảm biến thị giác 3D] từ năm 2002,” ông Huang cho biết, đồng thời nhấn mạnh rằng việc phát triển các sản phẩm có rất ít lỗi, mang lại trải nghiệm người dùng mượt mà và độ tin cậy cao là điều không thể nếu thiếu nhiều năm tích lũy kinh nghiệm.

Xuất thân từ một gia đình bình dân, Huang không hề lớn lên với khát vọng làm giàu từ công nghệ. Ông mô tả tuổi thơ của mình là “êm đềm” với cha làm việc tại một cơ quan nhà nước và mẹ là giáo viên dạy toán, chính trị và âm nhạc cấp hai. Vốn xuất sắc ở môn vật lý, Huang đã lần lượt đạt được bằng cử nhân tại Đại học Bắc Kinh, bằng thạc sĩ tại Đại học Quốc gia Singapore và bằng tiến sĩ tại Đại học Thành phố Hồng Kông, tất cả đều thuộc ngành kỹ thuật. Sau đó, ông trở thành nghiên cứu viên tập trung vào đo lường quang học 3D tại nhiều viện nghiên cứu, bao gồm Liên minh Nghiên cứu và Công nghệ Singapore-MIT (SMART) tại Singapore và Đại học Bách khoa Hồng Kông.

Cuối cùng, Huang khao khát nhiều hơn thế. “Trong môi trường học thuật, tôi chỉ xuất bản các bài báo nghiên cứu; tôi không thể thấy được ứng dụng thực tế của chúng,” ông chia sẻ. “Những gì chúng tôi đang làm hiện nay là viết các bài nghiên cứu ngay tại nhà máy, viết chúng để phục vụ cho cả một nền công nghiệp,” ông nói thêm. Khi còn ở đại học, bộ phim hành động khoa học viễn tưởng “I, Robot” đã chiếm trọn trí tưởng tượng của ông. Là một “bom tấn” phòng vé năm 2004, bộ phim khắc họa thế giới năm 2035 nơi robot trở nên phổ biến. Đối với chàng sinh viên trẻ khi đó, bộ phim là một tầm nhìn đầy mê hoặc về tương lai.

Vào năm 2013, ông đã vay 10 triệu nhân dân tệ từ bốn người bạn cấp ba và bắt đầu xây dựng dây chuyền sản xuất cảm biến thị giác 3D tại một nhà xưởng thuê ở vùng đồng bằng sông Châu Giang, Trung Quốc. Tuy nhiên, quá trình chuyển mình sang kinh doanh không hề suôn sẻ và ông sớm gặp phải các vấn đề về dòng tiền. Một lần nữa, ông lại phải đi cầu cứu bạn bè. “Môi trường học thuật rất đơn giản, tôi chỉ tập trung vào các nguyên lý và thuật toán, sử dụng camera mua sẵn để dựng bản mô phỏng là xong,” Huang chia sẻ. “Nhưng với tư cách là một công ty, chúng tôi phải tự tay làm tất cả mọi thứ, từ đúc khuôn cho đến thiết kế sản phẩm. Đó thực sự là một thử thách lớn.”

TỔNG HÒA CÁC BỘ PHẬN

Chi phí sản xuất trung bình 35.000 USD của một robot nhân hình có thể giảm xuống hơn một nửa vào giai đoạn 2030-2035. Dưới đây là tỷ lệ phần trăm chi phí của từng linh kiện ở thời điểm hiện tại.

Nguồn: Bank of America Global Research

Nhà khởi nghiệp trẻ cũng nhận ra rằng giấc mơ chế tạo “đôi mắt cho robot” của mình là quá sớm, bởi thị trường lúc bấy giờ vẫn chưa đủ lớn. Thiết kế đầu tiên của ông, ra mắt năm 2015, là dành cho quét 3D; hai năm sau đó là các cảm biến sử dụng trong sinh trắc học. Bước đi này đã giúp ông giành được các khách hàng lớn như Ant Group và hãng điện thoại Oppo. Vì khao khát tái hiện thành công của Apple trong công nghệ nhận diện khuôn mặt, Oppo đã chọn Orbbec. Theo Huang, đó là vì Orbbec là công ty duy nhất vào thời điểm đó cung cấp cảm biến nhận diện khuôn mặt tiên tiến, ngoại trừ “gã khổng lồ” iPhone Mỹ, đơn vị vốn không cấp phép công nghệ Face ID của mình cho bất kỳ ai khác.

“Nếu bạn đã chuẩn bị sẵn sàng khi các tập đoàn công nghệ lớn bắt đầu hành động, đó chính là thời điểm của bạn,” Huang nói. “Nhưng nếu bạn đợi cho đến khi họ đã tung sản phẩm ra thị trường mới bắt đầu nghiên cứu và phát triển (R&D), thì bạn cũng chỉ đang đứng ở vạch xuất phát giống như bao người khác mà thôi.”

Khi danh sách khách hàng lớn của Orbbec ngày càng mở rộng, công ty đã thu hút được những nhà đầu tư tên tuổi như MediaTek Ventures, công ty đầu tư SAIF Partners có trụ sở tại Hồng Kông (Trung Quốc), cũng như Ant Group. Vào giữa năm 2022, việc niêm yết trên sàn chứng khoán Star (thị trường tập trung vào công nghệ của Thượng Hải) đã giúp công ty huy động được 1,2 tỷ nhân dân tệ, chủ yếu để phát triển cảm biến thị giác 3D cho nhà thông minh và robot. Thời điểm này diễn ra vô cùng thuận lợi khi AI tạo sinh bùng nổ ngay sau đó, báo hiệu tiềm năng của việc kết hợp năng lực trí tuệ nhân tạo với phần cứng robot. Với việc các dòng chip AI giúp robot trở nên thông minh hơn và phản ứng tốt hơn với môi trường, đội ngũ hơn 300 kỹ sư của Orbbec đã dồn toàn lực đầu tư, giúp công ty ra mắt các cảm biến thị giác chuyên dụng cho robot chỉ một năm sau đó.

Giờ đây, khi đang nhắm tới một “miếng bánh” lớn hơn trong thị trường robot nhân hình, Huang vẫn còn rất nhiều việc phải làm trên mặt trận kỹ thuật. Trương Cường từ X-Humanoid nhận định rằng, sở dĩ robot nhân hình hiện nay vẫn còn vụng về một phần là do camera 3D chưa đủ tinh vi. Ông giải thích thêm rằng chúng cần khả năng nhận biết chiều sâu tốt hơn và năng lực xử lý linh hoạt trong các điều kiện ánh sáng khác nhau.

Để đáp lại những thách thức đó, Orbbec đang huy động 980 triệu nhân dân tệ thông qua việc phát hành cổ phiếu riêng lẻ, phần lớn số tiền này sẽ được dùng để phát triển các thuật toán và cảm biến thị giác tiên tiến hơn. Khoảng 12% số tiền huy động được sẽ dành cho việc mở rộng nhà máy 120 ngàn m² tại Quảng Đông – cơ sở đã đi vào hoạt động từ năm 2024. Ngoài cảm biến, nhà máy này còn có khả năng lắp ráp khoảng 100 ngàn robot di động tự hành (AMR) mỗi năm. Đây là mảng kinh doanh mới mà Huang đã lấn sân vào năm 2024, xuất phát từ nhu cầu của khách hàng. Một nhà máy thứ hai cũng đang được xây dựng tại Việt Nam nhằm phục vụ các khách hàng hướng tới thị trường nước ngoài như Hoa Kỳ, cũng như tận dụng mức thuế quan thấp hơn với hàng hóa từ quốc gia Đông Nam Á.

Cảm nhận được tầm nhìn về tương lai giờ đã nằm trong tầm tay, Huang không giấu nổi sự nhiệt huyết. “Tôi luôn lạc quan về ngành robot,” ông nói, nhưng với sự xuất hiện của AI, “Tương lai của ngành robot giờ đây bao la như ngàn sao và biển cả.”

Biên dịch: NVP — Nội dung đã được đăng trên Tạp chí Forbes Việt Nam số tháng 6.2026