Sức khỏe trong thời đại trí tuệ nhân tạo

Câu chuyện ít được chú ý: Trí tuệ nhân tạo (AI) kết hợp với công nghệ sinh học và di truyền học, đang mở ra kỷ nguyên mới là khả năng nhân loại thao túng cấu trúc phân tử của sự sống. Đây là thông điệp trong những câu chuyện gần đây của tôi với Jamie Metzl, chuyên gia về AI và công nghệ sinh học hàng đầu, tác giả các cuốn sách nổi tiếng như Hacking Darwin, Superconvergence và sản phẩm sắp ra mắt mang tên The AI Ten Commandments. 

Xem xét những gì đang xảy ra, có thể thấy sinh học nhanh chóng trở thành một ngành khoa học dữ liệu. Bộ gene đang được giải trình tự và lưu trữ kỹ thuật số. Con đường xác định nguyên nhân bệnh tật có thể mô hình hóa bằng máy tính. AI sàng lọc tập dữ liệu sinh học khổng lồ để xác định khía cạnh con người không nhìn thấy, từ đó hỗ trợ rất nhiều cho việc tìm hiểu bản chất các vấn đề mà những cơ thể sống trải qua. Khi sự sống trở thành dữ liệu, tốc độ của phần mềm là yếu tố quan trọng hàng đầu. Công nghệ được số hóa, dù là chất bán dẫn, mạng dữ liệu, AI hay thông tin gene, đều có xu hướng đang phát triển nhanh.

Metzl cho rằng, hầu hết dự báo đều đánh giá thấp tốc độ nâng cấp đáng kinh ngạc của AI. Theo METR-Model Evaluation & Threat Research, một tổ chức phi lợi nhuận đánh giá độ an toàn của AI, thì các mô hình AI tăng gấp đôi khả năng thực hiện nhiệm vụ phức tạp cứ sau 3 đến 4 tháng.

Kiến thức chuyên môn về mọi lĩnh vực đang lan tỏa nhanh chóng. Metzl dẫn lời 1 bác sĩ ở Ấn Độ kể rằng, 20 năm trước những ca ung thư phức tạp thường được gửi đến Mỹ hoặc châu Âu, nơi có các bác sĩ đầu ngành. Ngày nay phần lớn điều trị tại chỗ. Hầu hết bác sĩ ở mọi nơi đều có thể truy cập cùng tài liệu nghiên cứu, cùng công nghệ chẩn đoán và mạng lưới chuyên gia toàn cầu.

Theo Metzl, AI và sinh học đang bổ trợ lẫn nhau. AI thúc đẩy sinh học bằng cách giúp hiểu các tập dữ liệu khổng lồ. Ngược lại, sinh học cung cấp lĩnh vực mới để AI mô hình hóa và huấn luyện thao tác. Công nghệ sinh học hiện thực hóa cả 2, biến kiến thức thành liệu pháp điều trị. Mỗi bước tiến đều làm giảm chi phí giải quyết vấn đề và tăng tốc độ của bước tiếp theo. Kết quả là chu kỳ đổi mới tích lũy, như bánh đà quay ngày càng nhanh chứ không phải tiến bộ tuyến tính thông thường.

Tác động của điều này bắt đầu thể hiện rõ trong y học. Mô hình cũ, điều trị bệnh dựa trên biểu hiện trung bình số đông, đang nhường chỗ cho phương pháp chính xác được thiết kế dựa trên hồ sơ di truyền từng bệnh nhân. Nhiều bệnh từng được coi là không thể chữa khỏi, từ ung thư đến rối loạn di truyền, ngày càng có thể điều trị tận gốc.

Đây là sự định nghĩa lại về chăm sóc sức khỏe. Mục tiêu chuyển từ quản lý bệnh tật sang phòng ngừa, cuối cùng là nâng cao chất lượng sống. Nghiên cứu về tuổi thọ từng bị xem nhẹ, giờ đang trở nên phổ biến. Ranh giới giữa điều trị và cải thiện sức khỏe bắt đầu mờ đi.

Với các nhà đầu tư và hoạch định chính sách, điều này cho thấy sự thay đổi quan trọng tương tự sự trỗi dậy của phần mềm. Kỷ nguyên trước được định nghĩa bằng mã code lập trình giúp chuyển đổi ngôn ngữ thông tin. Kỷ nguyên tiếp theo có thể được định nghĩa bằng mã lập trình giúp thay đổi cuộc sống.

Metzl tận mắt chứng kiến xu hướng chăm sóc sức khỏe. Khi cha anh được chẩn đoán ung thư thần kinh nội tiết di căn, Metzl lao vào nghiên cứu căn bệnh này và định hướng cách điều trị. Bước đầu tiên quan trọng là xác định đột biến gene gây ra ung thư, rồi lựa chọn liệu pháp nhắm mục tiêu vào đột biến đó. Phương pháp này không theo lối mòn, nhưng hiệu quả. Cha của Metzl sống thêm 3 năm, dù trước đó nhận tiên lượng xấu.

Trải nghiệm đó củng cố niềm tin của Metzl rằng, bệnh nhân và gia đình phải đóng vai trò tích cực hơn, trong việc định hướng chăm sóc sức khỏe. Y học đã trở nên quá phức tạp và cá nhân hóa bác sĩ, khi dựa nhiều vào phác đồ điều trị chung. Ông lưu ý các cuộc cách mạng kỹ thuật số thường do người tiêu dùng thúc đẩy. Hãy nhớ lại máy tính cá nhân, điện thoại thông minh và mạng xã hội. Chăm sóc sức khỏe sẽ là lĩnh vực tiếp theo.  

Điều đó tạo ra cơ hội lớn, nhưng cũng đặt câu hỏi sâu sắc về đạo đức và chính trị. Công nghệ như chỉnh sửa gene và sinh học tổng hợp mang lại lợi ích, song song với tiềm ẩn rủi ro mà các xã hội có thể chỉ mới bắt đầu đối mặt. 

“Quản trị thông minh AI và công nghệ sinh học, sẽ là lợi thế cạnh tranh quốc gia,” Metzl dự đoán.

Rich Karlgaard là biên tập viên tại Forbes. Là tác giả và nhà tương lai học, ông đã xuất bản một số cuốn sách, mới nhất là cuốn Late Bloomers, khám phá đột phá về ý nghĩa của việc trở thành tài năng nở muộn trong nền văn hóa bị ám ảnh bởi điểm SAT và thành công sớm. Truy cập: https://www.forbes.com/sites/richkarlgaard/

Biên dịch: NVP — Nội dung đã được đăng trên Tạp chí Forbes Việt Nam số tháng 6.2026.