Siêu du thuyền mắc cạn trong biển tiền thuế

Chưa đầy sáu tuần sau khi tiếng súng bùng lên tại Ukraine, ngày 4.4.2022, bến cảng Palma de Mallorca đầy nắng của Tây Ban Nha đón một cuộc viếng thăm không báo trước. Các đặc vụ FBI, Bộ An ninh Nội địa Mỹ cùng lực lượng Guardia Civil lẳng lặng áp sát chiếc Tango – “gã khổng lồ” dài 77,7m đang cắm neo trên mặt nước tĩnh lặng.

Theo chính phủ Mỹ, chiếc tàu trị giá khoảng 90 triệu USD được cho là thuộc sở hữu của tỷ phú Nga Viktor Vekselberg, người hiện sở hữu khối tài sản khoảng 9 tỷ USD. Tango bị thu giữ theo lệnh của Mỹ trong một vụ việc liên quan đến các cáo buộc gian lận ngân hàng, rửa tiền và vi phạm lệnh trừng phạt. Đây là một trong những vụ thu giữ tài sản nổi bật đầu tiên trong chiến dịch của phương Tây nhằm thực thi các biện pháp trừng phạt đối với một số cá nhân Nga.

“Hôm nay đánh dấu lần đầu tiên lực lượng đặc nhiệm của chúng tôi thu giữ tài sản thuộc về một cá nhân bị trừng phạt có quan hệ gần gũi với chính quyền Nga,” Tổng chưởng lý Mỹ khi đó Merrick Garland tuyên bố. “Và đây sẽ không phải lần cuối.” Vài tuần sau, Garland cho biết Bộ Tư pháp Mỹ sẽ huy động các nguồn lực pháp lý để tịch thu những tài sản đủ điều kiện và hướng tới việc sử dụng số tiền thu được cho Ukraine.

Hơn bốn năm sau, quá trình đó cho thấy phức tạp hơn đáng kể so với những kỳ vọng ban đầu. Tango vẫn nằm gần như nguyên tại vị trí bị thu giữ, trong một bến neo hạng sang ở Palma. Washington vẫn chưa thể hoàn tất thủ tục để bán chiếc tàu, và chưa có khoản tiền nào từ Tango được chuyển cho Kyiv. 

Trong thời gian đó, người đóng thuế Mỹ đã phải bỏ ra khoảng 14 triệu USD để trả cho thủy thủ đoàn tối thiểu, bảo hiểm, nhiên liệu và công tác bảo dưỡng. Với những siêu du thuyền có hệ thống kỹ thuật phức tạp, việc ngừng vận hành hoàn toàn có thể khiến tài sản xuống cấp rất nhanh. Động cơ, máy phát điện, hệ thống điện, điều hòa và nhiều thiết bị khác vẫn phải được vận hành và kiểm tra thường xuyên dù tàu không rời bến.

“Từ cửa sổ văn phòng tôi có thể nhìn thấy nó. Nó cứ nằm ngoài đó dưới nắng suốt nhiều năm nay,” Sam Tucker, nhà môi giới tại Moravia Yachting ở Palma, nói.

Theo Tucker, thường chỉ có một thủy thủ đoàn khoảng 10 người trên tàu. “Sơn đã cũ đi, phần đáy tàu có lẽ cũng cần được xử lý. Về cơ bản nó được duy trì ở mức đủ điều kiện để tiếp tục neo đậu và nổi trên mặt nước.”

Miguel Ángel Serra, thành viên sáng lập hãng luật Legalley tại Palma, cho rằng các Chính phủ đang dần nhận ra quy mô chi phí phát sinh khi phải quản lý một tài sản như vậy trong thời gian dài. “Siêu du thuyền dù không vận hành vẫn tốn rất nhiều tiền,” ông nói. “Ngay cả khi không di chuyển, chi phí vẫn rất lớn.”

Trong những tháng đầu sau khi xung đột Nga-Ukraine bùng phát, 11 Chính phủ phương Tây đã phong tỏa hoặc tạm giữ ít nhất 20 siêu du thuyền có liên hệ với Nga, tổng giá trị vào thời điểm đó khoảng 4,3 tỷ USD. Khi ấy, kỳ vọng tương đối rõ ràng: các tài sản đủ căn cứ pháp lý có thể được tịch thu, bán và số tiền thu được sẽ được sử dụng cho các mục đích liên quan đến Ukraine.

Nhưng thực tế phức tạp hơn. Về pháp lý, “phong tỏa” một chiếc du thuyền không đồng nghĩa với “tịch thu” nó. Mà nếu chưa hoàn tất thủ tục tịch thu, Chính phủ thông thường không thể đơn giản đem tài sản ra bán. Sau nhiều năm, chỉ bốn chiếc trong số này được tịch thu chính thức. Ba chiếc sau đó được bán với giá thấp hơn mức định giá trước đó.

Theo ước tính của Forbes, sau khi tính các khoản chi phí, chỉ Chính phủ Mỹ và Antigua và Barbuda thực sự thu được tiền ròng từ việc bán du thuyền.

Không có dấu hiệu cho thấy số tiền này đã được chuyển cho Ukraine. Hai chiếc khác sau đó được gỡ phong tỏa và trả lại cho chủ sở hữu.

Trong khi đó, người đóng thuế tại nhiều nước phương Tây vẫn tiếp tục gánh các khoản chi phí liên quan đến một số trong 15 chiếc còn lại đang nằm tại các cảng ở châu Âu.

Để xác định quy mô thực sự của các khoản chi này, Forbes đã gửi yêu cầu tiếp cận thông tin tới các cơ quan Chính phủ tại 11 quốc gia, rà soát hồ sơ tòa án và trao đổi với luật sư, môi giới du thuyền cùng các xưởng đóng tàu.

Hơn một tháng sau khi Forbes gửi yêu cầu chính thức, một số cơ quan Chính phủ Mỹ vẫn chưa phản hồi. Một số quốc gia khác, trong đó có Ý và Đức, từ chối cung cấp thông tin, viện dẫn các quy định về bảo mật hoặc bí mật nhà nước. Dù vậy, Forbes xác minh được các bên đã chi hơn 100 triệu USD chỉ để duy trì năm chiếc du thuyền. Đối với những chiếc còn lại, Forbes phối hợp với công ty dữ liệu thị trường Phronesis Superyacht Intelligence & Insight để đưa ra ước tính độc lập.

Tính chung, việc quản lý các siêu du thuyền bị phong tỏa trong khoảng bốn năm qua được ước tính đã tiêu tốn khoảng 390 triệu USD. Trong đó, người đóng thuế Mỹ gánh ít nhất 50 triệu USD, khoản lớn thứ hai trong số các quốc gia được Forbes ước tính.

Ý là nước chi nhiều nhất, với gần 100 triệu USD dành cho bốn siêu du thuyền bị phong tỏa. Một trong số đó là chiếc Scheherazade dài 141,7m. Quỹ Chống Tham nhũng của cố nhân vật đối lập Nga Alexei Navalny từng cho rằng con tàu có liên hệ với Tổng thống Vladimir Putin. Scheherazade được định giá khoảng 510 triệu USD vào thời điểm bị phong tỏa. 

Đến nay chiếc tàu vẫn nằm tại cảng Marina di Carrara của Ý và đã phát sinh khoảng 15 triệu USD chi phí, theo báo cáo tài chính của Italian Sea Group, đơn vị sở hữu xưởng tàu nơi Scheherazade lưu lại từ tháng 5.2022.

Với các thành phố nơi những con tàu này neo đậu dài ngày, vấn đề không chỉ nằm ở chi phí. Tại Trieste ở Đông Bắc Ý, chiếc Sailing Yacht A dài 142,6m do Philippe Starck thiết kế đã nằm tại đây suốt bốn năm. Con tàu được định giá khoảng 578 triệu USD khi bị phong tỏa.

Năm 2023, thị trưởng Trieste Roberto Dipiazza nói với Corriere della Sera rằng ông cho rằng việc duy trì tình trạng này đang gây lãng phí ngân sách công. Ông từ chối trả lời Forbes cho bài viết này. Ở phía bên kia nước Ý là chiếc Lady M dài 65,2m, được Chính phủ Ý cho là có liên quan đến doanh nhân thép Nga Alexey Mordashov. Chiếc tàu đã neo tại cảng Imperia hơn 200 tuần. Chi phí hiện vào khoảng 700 USD/ngày cho điện và nước, cộng thêm khoảng 15.000 USD/tháng phí neo đậu và 57.000 USD/năm cho công tác bảo trì cơ bản.

“Cuối tháng chúng tôi xuất hóa đơn và thu tiền. Chiếc tàu được bảo dưỡng tốt,” Matteo Bonjean, phó giám đốc cảng Marina di Imperia, nói. Đến nay, tổng số tiền Chính phủ Ý được xuất hóa đơn cho riêng chiếc tàu này đã vượt 2 triệu USD.

• • •

Phong tỏa tài sản là một chuyện. Tịch thu lại là một bước pháp lý khác, bởi nó liên quan đến việc thay đổi quyền sở hữu. Để làm được điều đó, nhà chức trách thường phải chứng minh đủ căn cứ pháp lý đối với cá nhân liên quan, sau đó xin lệnh tịch thu tài sản.

Trong khoảng 58 tỷ USD tài sản của các cá nhân Nga bị phong tỏa – bao gồm du thuyền, bất động sản, máy bay, doanh nghiệp và tài khoản ngân hàng – chỉ khoảng 3 tỷ USD, tương đương 5%, đã được tịch thu chính thức. Tỷ lệ này còn thấp hơn đối với du thuyền.

Trong 20 chiếc bị các Chính phủ tạm giữ hoặc phong tỏa, chỉ bốn chiếc, tổng trị giá khoảng 530 triệu USD, đã hoàn tất thủ tục tịch thu chính thức.

“ĐI DU THUYỀN PHẢI LÀ MỘT TRẢI NGHIỆM THOẢI MÁI, BẠN KHÔNG MUỐN LÚC NÀO CŨNG PHẢI LO LẮNG VỀ RỦI RO PHÍA SAU. BẤT KỲ AI MUA MỘT TRONG NHỮNG CHIẾC TÀU NÀY CŨNG CẦN TƯ VẤN PHÁP LÝ RẤT, RẤT KỸ.”
—RICHARD LAMBERT, MÔI GIỚI TẠI MONACO

Ngay cả sau khi có lệnh của tòa, nhà chức trách Mỹ vẫn phải trải qua thủ tục tịch thu tài sản dân sự để chuyển quyền sở hữu sang Chính phủ trước khi có thể bán. Đây chính là bước đến nay Mỹ vẫn chưa hoàn tất đối với Tango.

“Một trong những ưu tiên khi đó là theo đuổi việc thu giữ và tịch thu tài sản, chứ không chỉ phong tỏa chúng… mà tiến tới hoàn tất việc chuyển quyền sở hữu sang cho Chính phủ Mỹ để một phần tài sản có thể được sử dụng cho Ukraine,” Andrew Adams, hiện là đối tác tại hãng luật Steptoe ở Washington, D.C., nói.

Adams từng lãnh đạo lực lượng đặc nhiệm KleptoCapture của Bộ Tư pháp Mỹ từ năm 2022 đến 2023. Tổng thống Donald Trump giải thể lực lượng này vào tháng 2.2025, khi nhiều vụ việc vẫn chưa được giải quyết.

Tại Liên minh châu Âu, bài toán còn phức tạp hơn do hệ thống pháp luật giữa các quốc gia không đồng nhất và một số nước không có quy trình rõ ràng cho những trường hợp như vậy.

“Ngay từ đầu, các quy định pháp luật chưa được xây dựng đầy đủ cho tình huống này,” Benjamin Maltby, luật sư chuyên về siêu du thuyền tại London, nói. “Tôi  nghĩ các cơ quan chức năng hồi đó đã không lường hết được rằng chỉ riêng việc để nguyên những con tàu đó nằm yên một chỗ thôi cũng đã ngốn khoản tiền khổng lồ.”  

Một số quốc gia đã tìm cách yêu cầu chủ sở hữu chịu chi phí trong thời gian tàu bị giữ.

Nhưng điều này cũng không dễ dàng. Danh tính chủ sở hữu thực tế của một siêu du thuyền đôi khi rất khó xác định, trong khi việc thanh toán có thể bị ảnh hưởng bởi chính các lệnh trừng phạt và quy định ngân hàng.

Chiếc Luminosity dài 107,6m là một ví dụ. Con tàu mắc lại ở Montenegro kể từ thời điểm Andrei Guryev Jr., người từng được liên hệ với chiếc tàu và là con trai doanh nhân ngành phân bón Andrei Guryev, bị EU đưa vào danh sách trừng phạt tháng 3.2022. Thủy thủ đoàn của Luminosity sau đó được cho nghỉ và đến nay vẫn còn tranh chấp về tiền lương.

Burgess Crew Services, công ty ban đầu tuyển thủy thủ thay mặt chủ tàu, được phép chuyển tiền từ phía chủ sở hữu vào tháng 10.2023. Nhưng gần ba năm sau, khoản tiền vẫn chưa được thanh toán do một ngân hàng trung gian phong tỏa giao dịch.

“Có một ê-kíp người Montenegro do Chính phủ chỉ định thỉnh thoảng lên tàu, nhưng họ không được trả lương,” Russell Crump, nhà môi giới ở Monaco đại diện cho một người mua quan tâm tới con tàu, nói. Theo Crump, một số thiết bị trên tàu sau đó đã bị lấy đi.

Từng được mô tả như một “cung điện kính nổi trên mặt nước”, Luminosity hiện đã xuống cấp đáng kể sau thời gian dài không được vận hành đầy đủ. Hà bám xuất hiện ở phần đáy và sàn gỗ tếch bị ảnh hưởng bởi nắng.

“Bất kỳ con tàu nào ở trong môi trường biển mà không có thủy thủ đoàn chăm sóc đều xuống cấp rất nhanh,” Robert Dolling, đồng sáng lập kiêm CEO hãng môi giới Verpeka Dolling tại Monaco, nói.

Theo ông, Luminosity hiện có thể chỉ còn khoảng một nửa mức định giá 275 triệu USD trước xung đột. “Nếu động cơ và máy phát điện không chạy, các hệ thống không được vận hành thường xuyên thì mọi thứ sẽ bắt đầu xuống cấp.”

Trên lý thuyết, đứng tên sở hữu Luminosity là một doanh nghiệp đăng ký tại Guernsey, vỏ bọc pháp lý quen thuộc khi giới nhà giàu thường lách chủ quyền du thuyền qua các công ty, quỹ tín thác rải rác ở nhiều thiên đường thuế. Công ty này hiện đang ngập trong kiện tụng do nợ đọng nhiều năm tiền hóa đơn của một nhà cung ứng dịch vụ du thuyền lẫn xưởng đóng tàu nơi Luminosity đang neo đậu.

Tại Đức, hãng đóng siêu du thuyền Lürssen cũng bị cuốn vào vấn đề này. Sau nhiều năm phải gánh chi phí duy trì chiếc Dilbar dài 155,7m, trị giá khoảng 600 triệu USD, Lürssen đã kiện Cơ quan Liên bang về Kinh tế và Kiểm soát Xuất khẩu của Đức. Lürssen đóng Dilbar năm 2016. Khi xung đột tại Ukraine bùng phát, chiếc tàu đang quay lại xưởng để đại tu và từ đó tiếp tục nằm tại đây.

Siêu du thuyền Dilbar từ lâu đã được cho là có liên quan đến tỷ phú Alisher Usmanov, dù ông cùng đội ngũ pháp lý liên tục bác bỏ thông tin này. Đã có lúc, em gái của Usmanov được xác định là người hưởng lợi từ quỹ tín thác nắm quyền sở hữu chiếc tàu, song cả hai anh em đều lên tiếng phủ nhận. Người này từng vào danh sách trừng phạt của EU nhưng đã được xóa tên vào năm 2025.

Ngay sau bước ngoặt đó, hãng đóng tàu Lürssen đã đâm đơn kiện Chính phủ Đức, yêu cầu đền bù toàn bộ chi phí bảo dưỡng. Lý do hãng đưa ra là đối tượng từng được cho là chủ nhân siêu du thuyền hiện không còn nằm trong diện trừng phạt. Tháng tư vừa qua, tòa án tại Frankfurt đã chính thức tuyên thắng kiện cho Lürssen.

• • •

Ngay cả trong những trường hợp đã đủ điều kiện đem du thuyền ra bán, quá trình đấu giá và xử lý tài sản vẫn phát sinh nhiều vấn đề. Chiếc Amadea dài 106m có sáu tầng, bãi đáp trực thăng, bể bơi vô cực dài 10m, thang máy mạ vàng và một chiếc đại dương cầm Pleyel vẽ tay. Theo Chính phủ Mỹ, con tàu từng được cho là có liên quan tới Suleiman Kerimov, doanh nhân ngành vàng Nga và thành viên Hội đồng Liên bang Nga, người bị Mỹ áp đặt lệnh trừng phạt từ năm 2018. 

Không lâu sau khi xung đột Nga-Ukraine bùng phát, Amadea thực hiện hành trình kéo dài 18 ngày từ Mexico tới Fiji. Tháng 5.2022, nhà chức trách Fiji thực thi lệnh thu giữ theo yêu cầu của FBI. Một tháng sau, chiếc tàu được đưa về San Diego. Phải tới tháng 10.2023, Bộ Tư pháp Mỹ mới khởi động vụ kiện tịch thu dân sự để tiến tới hoàn tất thủ tục pháp lý đối với Amadea.

Tiếp đó là cuộc tranh chấp pháp lý kéo dài hai năm giữa Chính phủ Mỹ và doanh nhân Nga Eduard Khudainatov, người khẳng định mình mới là chủ sở hữu thực sự của Amadea. Khudainatov khởi kiện nhằm ngăn Mỹ tịch thu con tàu, trong khi Washington cho rằng ông chỉ đứng tên thay cho chủ sở hữu thực sự. Trong thời gian vụ kiện diễn ra, người nộp thuế Mỹ phải chi khoảng 36 triệu USD để duy trì du thuyền. Cuối cùng, Chính phủ Mỹ thắng kiện và đưa Amadea ra đấu giá vào tháng chín năm ngoái.

Tuy nhiên, mức giá bán thấp hơn 37% so với mức định giá khoảng 300 triệu USD của con tàu trước xung đột. Sau khi trừ chi phí, Washington thu về khoảng 150 triệu USD. U.S. Marshals Service, cơ quan quản lý con tàu trong thời gian bị chính quyền liên bang kiểm soát, từ chối công bố đầy đủ các khoản chi nhưng cho biết số tiền thu được sẽ được dùng cho “bồi thường nạn nhân, chi phí chương trình và các chi phí khác của cơ quan”. 

Không có dấu hiệu cho thấy khoản tiền này được dành riêng cho Ukraine.

Người thắng đấu giá Amadea là tỷ phú bất động sản Dubai Abbas Sajwani, 26 tuổi, con trai nhà phát triển bất động sản Hussain Sajwani.

Hai ngày trước Grand Prix Formula 1 tại Monaco, Abbas mời phóng viên Forbes lên thăm chiếc tàu mới mua. “Có vài yếu tố thu hút tôi: cách bố trí, phong cách nội thất, thương hiệu, chất lượng đóng tàu và tình trạng bảo dưỡng,” Abbas nói.

Qua cửa sổ là hàng chục siêu du thuyền khác đang neo trên Địa Trung Hải, trong đó có Axioma và Alfa Nero, hai chiếc cũng từng nằm trong các vụ phong tỏa tài sản liên quan đến cá nhân Nga rồi được bán lại.

 Siêu du thuyền Axioma dài 71,9m đã bị giới chức Gibraltar niêm phong ngay sau khi tỷ phú ngành ống thép người Nga, Dmitry Pumpyansky, hứng đòn trừng phạt từ EU vào tháng 3.2022. Án phạt này vô tình kích hoạt điều khoản vi phạm hợp đồng đối với khoản vay 21 triệu USD từ JPMorgan, mà chiếc du thuyền chính là tài sản cầm cố. 

Không chần chừ, JPMorgan đã đưa con tàu lên sàn đấu giá chỉ năm tháng sau đó và chốt đơn ở mức 37,5 triệu USD – một món hời so với định giá 42 triệu USD ban đầu. Chủ nhân mới của con tàu là hai ông trùm công nghiệp Thổ Nhĩ Kỳ, Ali Riza và Robert Yuksel Yildirim.

Tháng 3.2022, siêu du thuyền Alfa Nero dài 82m cập bến đảo quốc Antigua và Barbuda nhỏ bé vùng Caribbean. Là kiệt tác ra đời năm 2007 của xưởng đóng tàu Oceanco (Hà Lan), đây là chiếc du thuyền đầu tiên trên thế giới sở hữu hồ bơi có thể ‘biến hình’ thành bãi đáp trực thăng chỉ bằng một nút bấm. Nhưng không lâu sau, Mỹ đã đưa con tàu vào danh sách tài sản phong tỏa của tài phiệt Nga Guryev, người cũng dính đòn trừng phạt ngay trong ngày hôm đó. Tòa án Tối cao Antigua lập tức ra lệnh tịch thu; giới chức địa phương cùng FBI nhanh chóng đổ bộ và tiếp quản con tàu.

“TÔI NGHĨ CÁC CƠ QUAN CHỨC NĂNG HỒI ĐÓ ĐÃ KHÔNG LƯỜNG HẾT ĐƯỢC RẰNG CHỈ RIÊNG VIỆC ĐỂ NGUYÊN NHỮNG CON TÀU ĐÓ NẰM YÊN MỘT CHỖ THÔI CŨNG ĐÃ NGỐN KHOẢN TIỀN KHỔNG LỒ.”
—BENJAMIN MALTBY, LUẬT SƯ CHUYÊN VỀ SIÊU DU THUYỀN 

Đến tháng 3.2023, hệ thống xử lý trên tàu tê liệt, khiến Alfa Nero xả ồ ạt nước thải độc hại xuống bến cảng. Ngay trong tháng, chính quyền Antigua tung đòn quyết định: thông qua đạo luật cho phép Chính phủ bán đứt bất kỳ phương tiện nào gây ra ‘mối đe dọa chực chờ cho bến cảng và các tàu thuyền khác’. Rất nhanh chóng, Alfa Nero bị gắn mác ‘hiểm họa’ và đưa lên sàn bêu tên rao bán với lý do chủ nhân đã hoàn toàn bỏ rơi nó.

Các luật sư của Yulia Guryeva-Motlokhov, con gái Guryev, người tuyên bố mình là chủ sở hữu hưởng lợi của chiếc tàu, phản đối thương vụ. Họ cho rằng Chính phủ Antigua không có đủ thẩm quyền pháp lý để tịch thu Alfa Nero. Dù vậy, chiếc tàu vẫn được đưa ra đấu giá vào mùa hè năm 2023. Người trả giá cao nhất là cựu CEO Google, tỷ phú Eric Schmidt, với mức 68 triệu USD. 

Sau đó Schmidt rút đề nghị khi tranh chấp pháp lý xung quanh quyền sở hữu và thẩm quyền bán tài sản tiếp tục kéo dài.

• • •

Đến tháng 7.2024, Chính phủ Antigua và Barbuda bán Alfa Nero cho Yildirim, cũng là người đã mua Axioma. Giá bán lần này là 40 triệu USD, chưa bằng một nửa mức định giá trước đây của chiếc tàu. Sau khi tính khoảng 9 triệu USD mà Chính phủ Antigua đã bỏ ra cho việc duy trì tài sản, phần tiền còn lại được sử dụng để trả nợ của Chính phủ. Không có khoản nào được chuyển cho Ukraine. 

Tháng bảy năm ngoái, một tòa án Nga ra lệnh tịch thu một nhà máy ferrochrome thuộc sở hữu của Yildirim và anh em của ông. Yildirim từ chối bình luận. Đại diện Guryeva-Motlokhov và Chính phủ Antigua cũng không phản hồi đề nghị bình luận của Forbes.

Những tranh chấp pháp lý kéo dài và cơ cấu sở hữu phức tạp khiến thị trường khó xác định giá trị thực sự của các tài sản này. Một trong những câu hỏi người mua phải tính đến là điều gì sẽ xảy ra nếu chiếc tàu đi vào lãnh hải của một quốc gia không công nhận thương vụ bán trước đó và phát sinh một yêu cầu pháp lý từ chủ cũ.

Có thể đây là một trong những lý do Yildirim sớm đưa các tài sản ra thị trường trở lại. Chưa đầy một năm sau khi mua Alfa Nero với giá 40 triệu USD, ông rao bán chiếc tàu với giá 101 triệu USD, tương đương khoảng 2,5 lần giá mua, đồng thời trưng bày tàu trong dịp Monaco Grand Prix tháng sáu. Axioma cũng được rao bán với giá 63 triệu USD, cao hơn khoảng 67% so với mức Yildirim đã trả.

Đối với người đóng thuế, những khoản chi liên quan đến các du thuyền bị phong tỏa có thể vẫn chưa kết thúc. Một số chủ sở hữu cũ đang chuyển sang yêu cầu Chính phủ bồi thường thiệt hại thay vì tìm cách lấy lại những con tàu đã giảm giá trị đáng kể.

Một công ty tuyên bố sở hữu chiếc Royal Romance dài 92,3m, trị giá khoảng 200 triệu USD, đã khởi kiện Croatia và yêu cầu bồi thường hơn 40 triệu USD với lý do không thể sử dụng chiếc tàu trong thời gian tài sản bị phong tỏa. Cho đến nay, phần lớn các vụ việc như vậy chưa thành công.

Tuy nhiên, giới luật sư cho rằng rủi ro đối với Chính phủ có thể tăng nếu ngày càng có nhiều tòa án hủy quyết định trừng phạt hoặc xác định việc phong tỏa một tài sản cụ thể không phù hợp với pháp luật.

“Trong những trường hợp việc đưa một người vào danh sách trừng phạt bị xác định là trái pháp luật, rất có khả năng sẽ phát sinh các yêu cầu bồi thường,” Bertrand Malmendier, luật sư tại Berlin từng tham gia một số vụ liên quan đến siêu du thuyền, nói.

Những yêu cầu đó có thể bao gồm mức giảm giá trị tài sản, doanh thu cho thuê bị mất và chi phí bảo trì.

Tại Mỹ, do cách thức thực thi các biện pháp trừng phạt có phần khác với châu Âu, khả năng phát sinh trách nhiệm bồi thường có thể thấp hơn. Tuy nhiên, trong bối cảnh chính sách đang thay đổi, khả năng khởi kiện vẫn tồn tại. “Họ chắc chắn có tư cách pháp lý để đưa vụ việc ra tòa,” một cựu cố vấn của Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài thuộc Bộ Tài chính Mỹ nói.

“Đây là nhóm đương sự có nguồn lực tài chính rất lớn và có khả năng theo đuổi kiện tụng trong thời gian dài.” Bốn năm sau khi các biện pháp phong tỏa siêu du thuyền được triển khai, kết quả cho thấy việc chuyển từ phong tỏa tài sản sang tịch thu và bán tài sản phức tạp, tốn kém và kéo dài hơn nhiều so với dự tính ban đầu.

Hàng trăm triệu USD đã được chi cho việc duy trì những chiếc tàu. Một số tài sản mất giá đáng kể trong thời gian nằm tại cảng. Trong những trường hợp đã bán được, tiền thu về cũng phải dành một phần không nhỏ để trang trải chi phí hoặc nghĩa vụ khác. Và mục tiêu từng được đặt ra là chuyển nguồn tiền từ việc xử lý những tài sản này sang hỗ trợ Ukraine đến nay hầu như chưa đạt được trên thực tế.

Nội dung đã được đăng trên tạp chí Forbes Việt Nam số tháng 9/10.2026