Từ an ninh mạng, chăm sóc sức khỏe đến thiết kế sáng tạo, trí tuệ nhân tạo đang trở thành động lực tăng trưởng của thế hệ startup mới tại Mỹ. Danh sách Next Billion-Dollar Startups 2026 của Forbes giới thiệu những doanh nghiệp được kỳ vọng có thể đạt định giá từ 1 tỷ USD, trong đó có các nhà sáng lập gốc Việt.
Suốt 12 năm qua, Forbes hợp tác với TrueBridge Capital Partners để tìm ra những công ty có triển vọng trở thành kỳ lân trong tương lai gần. Để đủ điều kiện góp mặt, startup phải nhận vốn đầu tư mạo hiểm, có trụ sở tại Mỹ và được định giá dưới 1 tỷ USD. Một dấu hiệu rất rõ của thời đại: gần như mọi công ty trong danh sách năm nay đều sử dụng AI dưới hình thức nào đó, trong lúc theo đuổi đủ loại bài toán, từ tủy xương và các mối đe dọa sinh học đến an ninh mạng hay thiết kế sáng tạo. Thành tích của danh sách này rất đáng chú ý: trong số 275 startup từng góp mặt, 60% sau đó thực sự trở thành kỳ lân, trong đó có những cái tên quen thuộc như Duolingo và DoorDash. 60 công ty khác đã được mua lại hoặc sáp nhập. Gần một nửa số công ty được chọn năm ngoái nay đã được định giá trên 1 tỷ USD. Số trường hợp thất bại lại ít đến bất ngờ: chỉ sáu công ty, tương đương khoảng 2%, sụp đổ hoặc đóng cửa.
Lớn lên giữa tiệm nail của cha mẹ, vừa phụ việc vừa thay gia đình xoay xở với những thủ tục Medicaid rối rắm. Nhiều năm sau, chính trải nghiệm ấy trở thành nền tảng để cô xây dựng Abby Care. Thông qua ứng dụng tích hợp AI, Nguyen đang giúp các gia đình tìm đường qua mê trận của hệ thống chăm sóc sức khỏe Mỹ, đồng thời mở ra cơ hội để họ được trả công cho công việc vốn vẫn âm thầm làm mỗi ngày: chăm sóc người thân.
Startup có trụ sở tại San Francisco này muốn giúp các trung tâm dữ liệu AI sử dụng điện hiệu quả hơn bằng cách xây dựng mạng lưới điện mới truyền tải dòng điện một chiều (DC). Các thiết bị điện tử như điện thoại và máy tính cần nguồn điện DC ổn định, trong khi điện từ ổ cắm gia đình là dòng điện xoay chiều (AC) và phải được chuyển đổi sang DC qua bộ sạc hoặc phần cứng bên trong thiết bị. Do một lượng năng lượng đáng kể bị thất thoát trong quá trình chuyển đổi từ AC sang DC, American Terawatt cho rằng việc xây dựng mạng lưới truyền tải ngầm chỉ sử dụng điện DC để kết nối các trung tâm dữ liệu có thể tiết kiệm đáng kể điện năng, đồng thời hỗ trợ cuộc đua phát triển các hệ thống AI quy mô lớn. Công ty được dẫn dắt bởi nhà sáng lập Anton Troynikov, 38 tuổi, người trước đó từng thành lập Chroma, một cơ sở dữ liệu vector được các mô hình AI sử dụng cho bộ nhớ và lưu trữ. Trước mắt, American Terawatt dự kiến sử dụng thiết bị từ các nhà cung cấp bên thứ ba, trước khi tự phát triển các bộ chuyển đổi điện của riêng mình.
Theo Nico Simko, với những lao động hưởng lương theo giờ và không có nhiều tiền tiết kiệm, một khoản chi bất ngờ chỉ vài trăm USD cũng có thể trở thành vấn đề lớn. Đó là lý do năm 2019, ông đồng sáng lập Clair tại New York, giúp người lao động có thể nhận trước một phần tiền lương trước kỳ trả lương chính thức. Clair được tích hợp với các nền tảng quản lý tiền lương như ADP. Hệ thống xác minh tình trạng việc làm, phân tích thu nhập và ngay lập tức tính toán số tiền người lao động có thể ứng trước, thường tương đương 30–50% thu nhập trong ngày.
Các tác nhân AI của Cogent có thể phát hiện những lỗ hổng bảo mật nghiêm trọng, đánh giá mức độ ưu tiên và hỗ trợ đội ngũ công nghệ thông tin xử lý chúng. CEO Vineet Edupuganti từng làm việc tại Abnormal, một kỳ lân chuyên về bảo mật email bằng AI, trước khi đồng sáng lập Cogent vào năm 2024. Khách hàng của công ty hiện gồm hãng dầu động cơ Valvoline, Đại học Pacific và một số sòng bạc tại Las Vegas không được tiết lộ danh tính.
Tại Crosby, hãng luật ứng dụng AI có trụ sở ở New York, luật sư không còn mất hàng giờ đọc tài liệu và rà từng hợp đồng. Thay vào đó, họ giám sát các tác nhân AI có thể đọc, đánh dấu, nhận xét và đề xuất chỉnh sửa các thỏa thuận bảo mật và hợp đồng dịch vụ. Thay vì tính phí theo giờ như các hãng luật truyền thống, Crosby thu phí cố định cho mỗi hợp đồng được AI rà soát. Công ty hiện phục vụ khoảng 130 khách hàng, trong đó có các startup AI như Cursor, Cognition và Clay. “Chúng tôi không có động lực kéo dài quá trình rà soát. Chúng tôi chỉ được trả tiền một lần,” CEO Ryan Daniels, cựu luật sư, nói. Theo Daniels, AI của Crosby có thể phát hiện vấn đề trong vài giờ, thay vì mất nhiều ngày hoặc nhiều tuần.
Trí tuệ nhân tạo hiện đã có khả năng tấn công mạng tốt hơn phần lớn con người. Chính điều đó khiến những người sáng lập Depthfirst quyết định xây dựng các mô hình AI riêng, tập trung vào việc tìm lỗ hổng trong những phần mềm quan trọng và đề xuất cách vá lỗi. Ba nhà sáng lập từng làm việc tại Google DeepMind, tập đoàn thanh toán Block và công ty phân tích dữ liệu Databricks. Tham vọng của họ là sử dụng các hệ thống có khả năng tự học để ngăn chặn những thảm họa an ninh mạng do AI gây ra. Depthfirst được thành lập vào tháng 10.2024, đặt trụ sở tại San Francisco và hiện có hơn 20 khách hàng, trong đó có Lovable, Ripple và ServiceNow.
Để giải thích Elorian có thể làm gì, CEO Andrew Dai đưa ra một ví dụ rất đời thường: đỗ xe song song. “Khi đỗ xe, bạn đâu có suy nghĩ bằng câu chữ,” ông nói. “Bạn nhìn vào gương, hình dung chiếc xe đang ở đâu và tính xem phải xoay bánh xe theo góc nào.” Đó cũng là năng lực Elorian muốn trang bị cho AI: khả năng hình dung và suy luận trong không gian ba chiều, thay vì chủ yếu xử lý ngôn ngữ như ChatGPT hay Claude. Robot và kỹ thuật là những ứng dụng rõ ràng nhất, nhưng công nghệ này cũng có thể phục vụ những nhu cầu đơn giản hơn, chẳng hạn giúp người mua hình dung một chiếc sofa sẽ trông ra sao trong căn hộ của mình.
Ngành vận tải hàng hóa đường bộ của Mỹ có quy mô khổng lồ, tạo ra khoảng 900 tỷ USD doanh thu trong năm ngoái. Nhưng việc kết nối các công ty môi giới vận tải với các đơn vị vận chuyển vẫn còn rất rườm rà, bất chấp những nỗ lực của Uber Freight và nhiều doanh nghiệp khác trong việc dùng công nghệ để đơn giản hóa quy trình. CEO Paul Singer, người từng làm việc tại Uber Freight, tin rằng startup AI hai năm tuổi của mình có thể tạo ra thay đổi lớn. FleetWorks sử dụng các tác nhân AI hoạt động 24/7 để gọi điện, gửi email hoặc nhắn tin cho những tài xế đang tìm đơn hàng vận chuyển. “Chúng tôi giống như một trợ lý điều phối luôn trực tuyến. Hệ thống lấy dữ liệu từ cả hai phía và hỗ trợ ghép nối hàng chục ngàn đơn hàng mỗi ngày,” Singer cho biết.
Weber Wong, một nghệ sĩ sống tại Brooklyn, nảy ra ý tưởng dùng AI hỗ trợ các đội ngũ sáng tạo khi còn học tại NYU ITP. Năm 2024, ông đồng sáng lập Flora, phát triển bộ công cụ cho phép nhà thiết kế dùng các mô hình AI để tạo logo, bảng phân cảnh và phác thảo sản phẩm, đồng thời cộng tác theo thời gian thực. Sản phẩm hiện được các đội ngũ sáng tạo tại Nike, Netflix và Levi’s sử dụng. Theo Wong, nền tảng nghệ thuật của ông chính là một lợi thế cạnh tranh: “Tôi thích nói chuyện với những người làm sáng tạo, nghe xem họ cần gì rồi xây dựng đúng thứ đó. Bởi đó cũng là thứ tôi muốn có.”
Hơn 10 năm trước, Matthew de Jonge, 38 tuổi, đã ấp ủ ý tưởng về một loại máy trợ thính tốt hơn sau khi chứng kiến ông bà mình ngày càng thu mình khỏi các mối quan hệ xã hội vì suy giảm thính lực. Khi đó, công nghệ vẫn chưa đủ để biến ý tưởng thành hiện thực. “Năm 2015, nó vẫn giống như chuyện khoa học viễn tưởng,” de Jonge nhớ lại. Sau thời gian làm việc tại Bridgewater Associates và Butterfly Network, ông tìm thấy bước ngoặt trong đại dịch. Khi thấy Zoom dùng AI để lọc tiếng ồn nền, de Jonge nhận ra công nghệ cuối cùng đã đủ chín để tạo ra một thế hệ máy trợ thính mới. Đầu năm 2021, ông cùng hai đồng nghiệp cũ thành lập Fortell.
Kể từ khi ra mắt vào tháng 12, mẫu máy trợ thính trị giá 6.800 USD của Fortell đã nhanh chóng tạo tiếng vang, thu hút những khách hàng như tỷ phú Henry Kravis và danh hài Steve Martin. Hiện sản phẩm mới được phân phối tại một phòng khám ở Manhattan hoặc qua lịch hẹn tại Greenwich và Palm Beach. Fortell dự kiến mở rộng sang Boston, San Francisco và Palo Alto, song trở ngại lớn nhất hiện nay lại là tình trạng thiếu chuyên gia thính học.
Gumloop được thành lập tại British Columbia vào năm 2023 với mục tiêu giúp những người không có chuyên môn kỹ thuật tự giải quyết vấn đề mà không phải lúc nào cũng nhờ đến chuyên gia AI hay kỹ sư. Nhưng công ty suýt không thể ra đời khi người đồng sáng lập ban đầu của Max Brodeur-Urbas bất ngờ rút lui. Dù khi ấy “buồn kinh khủng”, ngay trong ngày hôm đó Brodeur-Urbas vẫn đến một buổi gặp gỡ dành cho các nhà phát triển phần mềm. Tại đây, ông gặp Rahul Behal, một cựu sinh viên Đại học McGill như mình. Behal sau đó trở thành đồng sáng lập kiêm giám đốc công nghệ của Gumloop. Công ty hiện đặt trụ sở tại San Francisco và sau đó được nhận vào khóa mùa đông 2024 của Y Combinator. Nền tảng Gumloop hiện được những doanh nghiệp như Shopify và Instacart sử dụng.
AI giúp việc ứng tuyển trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết, nhưng cũng khiến các doanh nghiệp chìm trong biển hồ sơ. Để giúp nhà tuyển dụng giành lại thế chủ động, Juicebox, startup tại San Francisco, tự động thu thập thông tin công khai từ hồ sơ nghề nghiệp, trang cá nhân và dự án trực tuyến để tổng hợp thành hồ sơ ứng viên toàn diện, giúp doanh nghiệp chủ động tìm đúng nhân tài. Sau vòng gọi vốn 80 triệu USD vào tháng ba vừa qua, Juicebox đã đạt mốc định giá 850 triệu USD và hiện phục vụ hơn 5.000 khách hàng, bao gồm các tên tuổi lớn như Ramp và Cognition.
Thường xuyên làm phiên dịch cho cha mẹ nhập cư và từng bị thoát vị đĩa đệm năm 18 tuổi, KJ Dhaliwal sớm thấu hiểu những bất cập của y tế Mỹ. Năm 2024, năm năm sau khi bán ứng dụng hẹn hò Dil Mil với giá 50 triệu USD, ông cùng Zekka Nelson thành lập Lotus Health AI nhằm đưa dịch vụ y tế đến gần hơn với mọi người với chi phí tối ưu. Được phát triển cùng sự tư vấn của đội ngũ bác sĩ, Lotus Health AI cung cấp dịch vụ chăm sóc ban đầu trực tuyến hoàn toàn miễn phí, hỗ trợ 24/7 bằng hơn 50 ngôn ngữ. Nhờ ứng dụng công nghệ, mỗi bác sĩ trên nền tảng có thể quản lý lượng bệnh nhân gấp 10 lần so với mô hình truyền thống. Dù chưa tạo ra doanh thu, Dhaliwal khẳng định ưu tiên hàng đầu hiện nay là mở rộng tập người dùng trước khi tính đến chuyện thương mại hóa.
Chưa đầy một tuần sau khi mua nhà tại Mill Valley, California, Melisa Tokmak cùng chồng bàng hoàng nhận hóa đơn tiền điện lên tới vài ngàn USD. Họ ráo riết tìm nguyên nhân: do hệ thống sưởi, cách nhiệt hay rò rỉ điện? Tuy nhiên, các đơn vị dịch vụ liên hệ đều làm việc thiếu chuyên nghiệp: người không bắt máy, kẻ quên tên hay địa chỉ. Ngay cả khi hẹn được lịch, cả hai vẫn phải mòn mỏi chờ đợi trong lo âu. Cuối cùng, thủ phạm chính là hệ thống sưởi. Sự cố này đã trở thành bước ngoặt đưa Tokmak, cựu sinh viên Thổ Nhĩ Kỳ nhận học bổng toàn phần tại Stanford, quyết định rời ghế giám đốc kỹ thuật tại Scale AI để thành lập Netic, với sứ mệnh đưa AI vào hiện đại hóa ngành dịch vụ kỹ thuật như điện lạnh, nước và sưởi. Hiện tại, giải pháp của Netic cho phép các tác nhân AI tự động tiếp nhận yêu cầu qua cuộc gọi hay tin nhắn, chẩn đoán sự cố, hướng dẫn khách hàng tự khắc phục, đặt lịch hẹn kỹ thuật viên và chủ động theo dõi sau dịch vụ.
Khoảng 10 năm trước, Kevin Caldwell (khi đó 29 tuổi, cựu tư vấn viên McKinsey) đã nảy ra ý tưởng táo bạo: xây dựng ngân hàng tủy xương đông lạnh từ người hiến đã qua đời. Không bị giới hạn thời gian nghiêm ngặt chỉ vài giờ như tim hay phổi, nguồn tủy này mở ra cơ hội sống cho những bệnh nhân ung thư máu ác tính không tìm được người hiến phù hợp. Caldwell đã bắt tay với Erik Woods (53 tuổi, chuyên gia bảo quản lạnh) để thành lập Ossium. Cả hai thuyết phục các tổ chức hiến tạng cung cấp cột sống từ thi thể người hiến để chiết xuất và lưu trữ tủy xương. Hiện tại, Ossium (trụ sở tại San Francisco) đang vận hành ngân hàng tủy xương đầu tiên trên thế giới ở bang Indiana. Nguồn tủy lưu trữ tại đây đã giúp thực hiện thành công 28 ca ghép, gần đây nhất là trường hợp của một bệnh nhi 14 tuổi.
Ý tưởng về Outtake đến với Dhillon, cựu nhân sự Palantir, khi ông giúp một YouTuber truy tìm các video deepfake lừa đảo. Trước sự bùng nổ của các hình thức gian lận bằng AI, ông nhận ra: “Rồi ai cũng sẽ cần thứ này.” Rời công ty, Dhillon phát triển công nghệ phân tích song song nội dung và bối cảnh để đánh giá độ tin cậy, từ đó chấm điểm khả năng làm giả của thông tin. Outtake hiện đã thu hút được các khách hàng lớn như OpenAI và Panera Bread.
Phần lớn thiệt hại do thời tiết cực đoan trong năm ngoái không được bảo hiểm chi trả. Ngoài việc các hãng bảo hiểm ngày càng dè dặt với những rủi ro khí hậu có chi phí quá lớn, như cháy rừng ở California, một nút thắt khác nằm ở khâu xử lý bồi thường vốn chậm chạp, đặc biệt tại các khu vực chịu thiệt hại nặng khi hồ sơ tăng đột biến. Trước đây, doanh nghiệp bảo hiểm thường phải mở thêm tổng đài và tuyển, đào tạo nhân sự để xử lý lượng yêu cầu này. Jamie Cuffe, con trai của một lãnh đạo trong ngành bảo hiểm, thành lập Pace năm 2024 để tự động hóa quy trình. Các tác nhân AI của công ty hiện có thể đảm nhiệm từ tiếp nhận hồ sơ, gia hạn hợp đồng, chăm sóc khách hàng đến xử lý yêu cầu bồi thường. Prudential Financial nằm trong số khách hàng của Pace.
Với các phần mềm kế toán truyền thống, doanh nghiệp phải chờ nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần sau kỳ báo cáo để kế toán viên đối chiếu xong dữ liệu. Đến lúc đó, ban lãnh đạo mới nắm được bức tranh tài chính. Rillet giải quyết điểm nghẽn này bằng các tác nhân AI giúp tự động hóa quá trình khóa sổ, mang lại dữ liệu tài chính theo thời gian thực. Ý tưởng xuất phát từ chính sự ức chế của đồng sáng lập kiêm CEO Nicolas Kopp, khi ông từng phải ra quyết định trong tình trạng “mù” thông tin thời còn xây dựng một startup ngân hàng tại Đức.
Roadrunner, startup tại San Francisco ra mắt năm 2025, muốn giải phóng đội ngũ bán hàng khỏi công việc lập báo giá thủ công. Nhân viên chỉ cần nhập các thông tin cơ bản như sản phẩm, số lượng, phương thức giao hàng và mức chiết khấu; hệ thống đa tác nhân AI sẽ hoàn thiện báo giá trong vài phút. Công ty được ươm tạo tại quỹ đầu tư mạo hiểm Kleiner Perkins. Đứng sau Roadrunner là CEO Joubin Mirzadegan, đối tác tại Kleiner Perkins và host podcast Grit, cùng Giám đốc sản phẩm Ajay Natarajan. Natarajan vào Caltech năm 16 tuổi, từng phát triển phần mềm điều hướng xe tự hành trên Sao Hỏa tại NASA và bán startup AI Athena vào năm ngoái.
Thay vì chỉ cảnh báo về những kịch bản tận thế do AI, Valthos muốn ngăn chúng xảy ra. Startup này dùng AI để phân tích mầm bệnh, phát hiện sớm các rủi ro sinh học như virus đột biến hay nguồn nước nhiễm độc, qua đó giúp chuyên gia xây dựng phương án ứng phó nhanh hơn. Valthos được thành lập bởi Kathleen McMahon, cựu lãnh đạo mảng Khoa học Đời sống tại Palantir, và Tess van Stekelenburg, đối tác tại Lux Capital. Công ty ra mắt công khai vào tháng 10 sau khi huy động 30 triệu USD từ Founders Fund, Lux Capital và OpenAI, đồng thời đã có các khách hàng như Bộ Quốc phòng Mỹ và Phòng thí nghiệm Quốc gia Los Alamos. “Nếu không bảo đảm những công cụ này không bị lạm dụng, chúng ta cũng không thể có một tương lai tốt đẹp hơn cho sức khỏe con người. Trách nhiệm đặt lên vai chúng tôi là rất lớn,” CEO McMahon nói.
Nội dung đã được đăng trên Tạp chí Forbes Việt Nam số tháng 9/10.2026