Nhật Bản hợp tác phát triển mô hình trồng rau và năng lượng tại đảo quốc Palau

Nằm ở vùng Micronesia thuộc Thái Bình Dương, Cộng hòa Palau nổi tiếng với làn nước biển trong xanh, những rạn san hô phong phú và hơn 500 hòn đảo thu hút du khách khắp thế giới. Bên cạnh trung tâm kinh tế Koror, quốc đảo này còn có các đảo Peleliu và Angaur, từng chứng kiến những trận chiến ác liệt giữa quân đội Nhật Bản và Mỹ trong Thế chiến thứ hai, khi Palau nằm dưới sự quản lý của Nhật Bản.

Với diện tích 488 km², tương đương đảo Yakushima của Nhật Bản, Palau chỉ có 17.695 dân (theo Ngân hàng Thế giới, năm 2024). Quy mô lãnh thổ và dân số nhỏ khiến nền kinh tế ít đa dạng, phải phụ thuộc vào nhập khẩu phần lớn nhiên liệu và thực phẩm. Hệ quả là chi phí phát điện cao, trong khi chế độ ăn uống thiếu cân đối góp phần đưa Palau vào nhóm 10 quốc gia có tỷ lệ béo phì cao nhất thế giới.

Trước nhu cầu phát triển hạ tầng bền vững và tạo ra những ngành kinh tế mới, Palau đang xây dựng mô hình phát triển riêng, dựa trên kinh nghiệm từ đảo Kumejima của Nhật Bản.

Mô hình Kumejima mở ra hướng phát triển cho các đảo quốc

Mô hình thiết bị phát điện sử dụng chênh lệch nhiệt độ giữa nước biển tầng mặt và tầng sâu (OTEC). Công nghệ này có thể kết hợp sản xuất điện với các hoạt động nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản. Hình ảnh: Forbes Japan.

Mô hình Kumejima được thử nghiệm thành công trên đảo Kumejima, tỉnh Okinawa, Nhật Bản. Trọng tâm của mô hình là công nghệ phát điện từ chênh lệch nhiệt độ nước biển (Ocean Thermal Energy Conversion – OTEC), tận dụng sự khác biệt nhiệt độ giữa nước biển tầng mặt và tầng sâu để sản xuất điện.

Điểm đặc biệt của mô hình là kết hợp phát điện với sản xuất thực phẩm, cung cấp nước ngọt và phát triển các ngành kinh tế mới, hướng tới khả năng tự chủ về những nguồn lực thiết yếu.

Từ năm 2023, Palau bắt đầu nghiên cứu khả năng áp dụng mô hình này bằng nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) của Nhật Bản. Các hoạt động hiện nay bao gồm thử nghiệm khai thác nước biển tầng sâu ngoài khơi Palau và triển khai những dự án quy mô nhỏ với sự tham gia của doanh nghiệp Nhật Bản, nhằm đánh giá khả năng kinh doanh trong tương lai. Đây được kỳ vọng trở thành một mô hình hợp tác công – tư mới.

Theo ông Jin Okamura thuộc công ty Xenesys, ưu điểm lớn nhất của mô hình nằm ở khả năng tận dụng hệ thống khai thác nước biển tầng sâu cho nhiều mục đích, thay vì chỉ phục vụ phát điện.

Sau khi được bơm lên bờ qua hệ thống đường ống, nước biển tầng sâu có thể tiếp tục được sử dụng qua nhiều công đoạn khác nhau. Nhờ nhiệt độ thấp, độ sạch cao và hàm lượng muối dinh dưỡng dồi dào, nguồn nước này có thể phục vụ hệ thống làm mát, trồng rau thủy canh, nuôi trồng thủy sản trên đất liền, đồng thời hỗ trợ sản xuất nước ngọt.

Một nguồn tài nguyên vì thế có thể tạo ra nhiều giá trị kinh tế.

Các doanh nghiệp Nhật Bản đã bắt đầu thử nghiệm những ứng dụng này tại Palau, trong đó HydroCrops trồng rau ăn lá bằng phương pháp thủy canh, GO Farm nuôi hàu trên đất liền và Waqua phát triển công nghệ khử mặn nước biển.

“Tại bang Hawaii của Mỹ, nước biển tầng sâu cũng được khai thác và sử dụng cho nhiều mục đích trên quy mô lớn. Tương tự Kumejima, cơ quan công quyền tại Hawaii quản lý, vận hành hệ thống khai thác rồi bán nước biển tầng sâu cho doanh nghiệp tư nhân,” ông Okamura cho biết.

Theo ông, Palau dự kiến áp dụng cách làm tương tự: khu vực công phụ trách khai thác nước biển tầng sâu, còn việc phát triển các ngành kinh tế sử dụng nguồn nước này sẽ có sự hợp tác của doanh nghiệp và các tổ chức tại Palau, Nhật Bản cùng những đối tác khác. Về lâu dài, mục tiêu là giúp các ngành kinh tế mới từng bước hoạt động độc lập ngay tại địa phương.

Mang công nghệ thủy canh từ Nagano đến Palau

Trong số các dự án đang thử nghiệm, mô hình trồng rau thủy canh của HydroCrops, doanh nghiệp có trụ sở tại Kumejima, Okinawa, hiện đạt kết quả khả quan nhất. Công ty đang phát triển phương pháp canh tác có thể tận dụng nguồn nước lạnh từ biển sâu.

Tại thủ đô Ngerulmud, HydroCrops xây dựng một nhà màng nhỏ, rộng 5 × 8 m, để trồng các loại rau ăn lá như cải mizuna và rau rocket bằng công nghệ thủy canh Nhật Bản.

Mô hình đã cho thu hoạch hơn 10 đợt và thu hút cả Tổng thống Surangel Whipps Jr. đến tham quan. HydroCrops bắt đầu thử nghiệm chính thức từ tháng 10.2025 và đặt mục tiêu thương mại hóa hoạt động tại Palau vào năm 2028.

Nhà sáng lập Yuki Takasaki từng làm nhà sản xuất sáng tạo tại tập đoàn quảng cáo Dentsu, trước khi thành lập công ty phát triển ứng dụng vào năm 2017. Tuy nhiên, khi đại dịch COVID-19 khiến dòng vốn đầu tư đình trệ, ông quyết định chuyển sang nông nghiệp.

“Khác với ngành công nghệ thông tin luôn biến động chóng mặt, thực phẩm là nhu cầu thiết yếu không thay đổi về bản chất và có thể tiếp tục tồn tại trong tương lai,” ông giải thích.

Bước ngoặt đến khi một nông dân tại tỉnh Nagano mời Takasaki tham gia tiếp nhận công nghệ từ một cơ sở thủy canh đang đứng trước nguy cơ đóng cửa.

Ông cùng các cộng sự thành lập một doanh nghiệp nông nghiệp, đồng thời trực tiếp học hỏi toàn bộ quy trình sản xuất, từ gieo hạt đến thu hoạch. Năm 2025, Takasaki thành lập HydroCrops và đặt trụ sở tại Kumejima, nơi công nghệ OTEC đã được phát triển từ trước.

“Tháng 4.2026, NTT, Đại học Waseda và chính quyền thị trấn Kumejima ký thỏa thuận hợp tác toàn diện nhằm giải quyết những vấn đề xã hội tại các đảo. Đây là dự án nghiên cứu chung, lấy công nghệ OTEC làm nền tảng để phát triển các ngành thủy sản, nông nghiệp, du lịch và trung tâm dữ liệu. Chúng tôi cũng tham gia dự án này,” Takasaki cho biết.

Song song với hoạt động tại Kumejima, HydroCrops đang tìm cách đưa công nghệ và kinh nghiệm nông nghiệp Nhật Bản đến Palau, nơi đối mặt với nhiều khó khăn tương tự.

Tại đây, công ty muốn sử dụng nguồn năng lượng tái tạo từ OTEC, đặc biệt là tận dụng nhiệt lạnh trong các công đoạn tiếp theo, để phát triển thủy canh, qua đó giảm phụ thuộc vào thực phẩm nhập khẩu và cải thiện dinh dưỡng cho người dân.

Khai phá thị trường nông nghiệp tại quốc gia gần như không trồng rau

Quầy rau tại một siêu thị ở Palau. Phần lớn rau xanh được nhập khẩu, khiến giá bán cao và độ tươi khó bảo đảm. Hình ảnh: Forbes Japan.

Từ trước đến nay, nông nghiệp chưa phát triển thành một ngành kinh tế đáng kể tại Palau. Nguyên nhân chủ yếu là thiếu đất canh tác phù hợp, trong khi dân số nhỏ khiến cả nhu cầu tiêu thụ lẫn nguồn lao động đều hạn chế.

Nếu thủy canh thành công, Palau không chỉ có thêm một thị trường mới mà còn có cơ hội thay đổi thói quen ăn uống của người dân.

“Đến nhà hàng ở Palau, bạn sẽ thấy món ăn hầu như toàn màu nâu, rất ít màu xanh của rau. Nếu có thì thường chỉ là một chút dưa leo hoặc rau muống. Siêu thị vẫn bán rau, nhưng đều là hàng nhập khẩu, không còn tươi, giá lại cao nên ít người mua,” Takasaki kể.

Palau còn đối mặt với một vấn đề nghiêm trọng khác: tỷ lệ béo phì ở người trưởng thành cao, kéo theo các bệnh liên quan đến lối sống như tiểu đường, nhồi máu cơ tim và ung thư. Nhóm bệnh này hiện chiếm khoảng 70% số ca tử vong tại quốc đảo.

Một phần nguyên nhân bắt nguồn từ sự thay đổi chế độ ăn uống trong thời kỳ Palau nằm dưới sự quản lý của Mỹ, từ năm 1947 đến 1994. Sự xuất hiện của nước ngọt, thịt chế biến và thực phẩm công nghiệp dần làm thay đổi thói quen ăn uống truyền thống. Takasaki tin rằng việc đưa rau xanh vào bữa ăn hằng ngày có thể góp phần giải quyết những vấn đề dinh dưỡng này.

Các loại rau ăn lá non được trồng bằng phương pháp thủy canh, với dung dịch dinh dưỡng chảy qua hệ thống giá thể đặt nghiêng. Hình ảnh: Forbes Japan.

Để hiện thực hóa mục tiêu, ông bắt đầu từ câu hỏi: Làm thế nào trồng rau với chi phí đầu tư ban đầu và chi phí vận hành thấp nhất? Câu trả lời là triển khai thử nghiệm ở quy mô nhỏ trước.

Bên trong nhà màng, HydroCrops lắp đặt hệ thống thủy canh, sử dụng nguồn lạnh từ nước biển tầng sâu để làm mát dung dịch dinh dưỡng nuôi cây.

Dù Palau có khí hậu nóng quanh năm, nguồn lạnh từ biển sâu giúp duy trì nhiệt độ dung dịch khoảng 20°C. Bằng cách làm mát bộ rễ, hệ thống tạo ra môi trường sinh trưởng tương tự mùa xuân ở Nhật Bản.

Rau có thể thu hoạch sau khoảng ba tuần. Hiện công ty đã trồng ổn định bốn loại rau và đang thử nghiệm thêm những giống thường dùng trong ẩm thực Nhật Bản, như hành lá và tía tô xanh.

“Mỗi tuần chúng tôi bán thử nghiệm một lần. Dù giá bán cao gấp khoảng hai lần tại Nhật Bản, sản phẩm vẫn được ưa chuộng, đặc biệt là khách hàng nữ. Một số nhà hàng khách sạn cũng đã liên hệ đặt mua,” Takasaki nói.

Theo ông, quy mô dân số chỉ khoảng 18.000 người khiến thị trường Palau phù hợp với các nhà màng nhỏ, miễn là doanh nghiệp linh hoạt điều chỉnh sản lượng, giống rau và mức giá.

HydroCrops dự kiến xây dựng thêm một nhà màng rộng 30 × 15 m vào tháng 3.2027, sau đó từng bước nâng tổng số lên bốn đến năm nhà màng để hoàn thiện năng lực sản xuất.

Về lâu dài, công ty còn tính đến việc mở một cửa hàng giới thiệu sản phẩm ngay tại nông trại, phục vụ những món mang đi như kem gelato và pizza làm từ rau củ, trái cây tươi thu hoạch tại chỗ.

Thay đổi thói quen ăn uống từ những bữa rau xanh

“Mục tiêu cuối cùng của chúng tôi là xây dựng chế độ ăn uống có lợi cho sức khỏe người dân Palau. Để làm được điều đó, chúng tôi sẽ hợp tác với các chuyên gia dinh dưỡng phát triển công thức nấu ăn, rồi xây dựng mô hình cung cấp rau và hướng dẫn chế biến cho trường học, hộ gia đình và cơ sở y tế. Sau đó, chúng tôi muốn nhân rộng mô hình thông qua ứng dụng và những nền tảng khác,” Takasaki chia sẻ.

Khi Tổng thống Surangel Whipps Jr. nếm thử rau ăn lá tại nhà màng, ông được cho là đã nhận xét rằng rau có vị đắng.

Phản ứng ấy phần nào cho thấy thách thức của HydroCrops. Với những người vốn không có thói quen ăn rau, việc đưa rau xanh vào bữa ăn hằng ngày không thể diễn ra trong một sớm một chiều. Vì vậy, công ty không chỉ tập trung trồng rau mà còn muốn phát triển các món ăn phù hợp khẩu vị địa phương, từng bước tạo ra nhu cầu tiêu thụ.

Takasaki cũng nhìn thấy tiềm năng lớn hơn của công nghệ nông nghiệp Nhật Bản tại các quốc đảo.

“Các quốc đảo là nơi có thể phát huy những kỹ thuật mà ngành nông nghiệp Nhật Bản đã tích lũy trong nhiều năm, đồng thời mở ra cơ hội kinh doanh mới. Mỹ và châu Âu có thế mạnh về nông nghiệp quy mô lớn, ứng dụng AI và máy bay không người lái. Trong khi đó, Nhật Bản có kinh nghiệm nâng cao năng suất trên những thửa ruộng nhỏ hoặc có hình dạng không đồng đều,” ông nói.

Theo Takasaki, HydroCrops muốn chuyển giao những kỹ thuật này cho người Palau, đào tạo thêm nhân lực địa phương, đồng thời thương mại hóa hệ thống nhà màng thủy canh để có thể triển khai tại nhiều nơi. Mục tiêu là từng bước phát triển hoạt động này thành một ngành kinh tế có quy mô lớn hơn.

Đối với những quốc đảo có nguồn lực hạn chế, mô hình Palau cho thấy tiềm năng khai thác nước biển tầng sâu cho nhiều mục đích kinh tế. Bằng cách ứng dụng công nghệ Nhật Bản để tăng khả năng tự chủ về năng lượng và thực phẩm, sáng kiến này có thể đặt nền móng cho một hướng phát triển mới, không chỉ đối với Palau mà còn cho nhiều quốc đảo khác.

Ghi chú: Bài viết được thực hiện trong chuyến tác nghiệp tại Palau theo lời mời của Cơ quan Du lịch Palau. Đơn vị này tài trợ chi phí đi lại và lưu trú cho chuyến đi.

—

Biên dịch & Biên tập: Forbes Việt Nam