Làn sóng AI thổi bùng tài sản của 10 người giàu nhất Trung Quốc

Thị trường chứng khoán Trung Quốc đang thăng hoa nhờ làn sóng AI và kỳ vọng Chính phủ tung thêm các biện pháp kích thích để đối phó nền kinh tế trì trệ cùng hệ quả từ cuộc chiến thương mại với Mỹ. Chỉ số chuẩn CSI 300 đã tăng 15% so với kỳ xếp hạng trước, kéo tổng tài sản của 100 người giàu nhất Trung Quốc lên 1,35 ngàn tỷ USD, từ mức 1,03 ngàn tỷ USD năm ngoái.

Hai phần ba gương mặt trong danh sách năm nay giàu có hơn, trong đó có Zhong Shanshan, nhà sáng lập Nongfu Spring, tiếp tục giữ vị trí số một năm thứ 5 liên tiếp. Là người tăng mạnh nhất tính theo USD, Zhong ghi thêm 26,3 tỷ USD, nâng tổng tài sản lên 77,1 tỷ USD khi tập đoàn nước uống và đồ uống của ông báo cáo lợi nhuận và doanh thu sáu tháng đầu năm 2025 đều tăng hai chữ số.

Đồng sáng lập ByteDance, Zhang Yiming, tăng một bậc lên vị trí thứ hai sau khi có thêm 23,7 tỷ USD, nâng tài sản ròng lên 69,3 tỷ USD. ByteDance vừa có một “khoảng thở” hiếm hoi khi ứng dụng video ngắn TikTok tránh được nguy cơ bị cấm tại Mỹ, sau khi Tổng thống Trump ký sắc lệnh yêu cầu thành lập liên doanh mới do các nhà đầu tư Mỹ nắm quyền kiểm soát để vận hành nền tảng này.

Dù tài sản tăng hơn một phần ba lên 62,8 tỷ USD, Ma Huateng – chủ tịch Tencent – vẫn tụt xuống vị trí thứ ba. Cổ phiếu của “gã khổng lồ” internet này (đơn vị đang đẩy mạnh đầu tư vào AI) đã tăng hơn 40% trong năm qua, nhờ vào doanh số bán game trực tuyến và doanh thu quảng cáo trên siêu ứng dụng WeChat đều tăng trưởng.

Cơn sốt búp bê Labubu toàn cầu đã đưa Wang Ning, nhà sáng lập Pop Mart International Group, trở thành người tăng tài sản mạnh nhất theo tỷ lệ phần trăm. Tài sản của ông tăng hơn bốn lần lên 22,2 tỷ USD. Chen Tianshi – chủ tịch kiêm CEO Cambricon Technologies – cũng gần như nhân ba tài sản lên 21 tỷ USD. Được mệnh danh là “Nvidia của Trung Quốc,” hãng chip AI này lần đầu báo lãi bán niên 140 triệu USD từ khi IPO năm 2020.

Người giàu mới sở hữu tài sản lớn nhất năm nay là Liang Wenfeng, nhà sáng lập DeepSeek, xuất hiện lần đầu ở vị trí 34 với 11,5 tỷ USD. Công ty AI nội địa này tạo tiếng vang toàn cầu khi ra mắt mô hình AI giá rẻ vào tháng một, khiến cổ phiếu công nghệ Trung Quốc tăng mạnh. Giữa cơn bùng nổ AI, Zhou Chaonan – nhà sáng lập Range Intelligent Computing Technology Group – cũng có mặt lần đầu ở vị trí 85 với 5,3 tỷ USD.

Sáu tỷ phú quay lại danh sách sau thời gian vắng bóng, trong đó có Qian Dongqi của hãng robot hút bụi Ecovacs Robotics khi lợi nhuận nửa đầu năm tăng hơn 60% lên 138 triệu USD nhờ doanh số thiết bị gia dụng. Ở chiều ngược lại, người mất nhiều nhất là Wang Xing của Meituan. Tài sản của ông giảm 6,2 tỷ USD, tương đương hơn 42% còn 8,4 tỷ USD do cuộc chiến giá với Alibaba và JD.com làm lợi nhuận mảng giao đồ ăn suy giảm.

Trong số 14 người rời danh sách có Wang Jianlin, chủ tịch Dalian Wanda Group và từng là người giàu nhất Trung Quốc, khi tập đoàn bất động sản của ông tiếp tục bán tài sản để giải quyết khó khăn thanh khoản. Ngưỡng tài sản tối thiểu để góp mặt trong danh sách năm nay tăng từ 3,9 tỷ USD lên 4,6 tỷ USD.

PHƯƠNG PHÁP TÍNH: Danh sách 10 người giàu nhất Trung Quốc đại lục được xây dựng dựa trên dữ liệu cổ phần và thông tin tài chính thu thập từ các gia đình, cá nhân, sở giao dịch chứng khoán, chuyên gia phân tích, cơ sở dữ liệu tư nhân và nhiều nguồn khác. Giá trị tài sản ròng được tính theo tỷ giá và giá cổ phiếu chốt ngày 17.10.2025. Với các công ty tư nhân, chúng tôi định giá dựa trên tỷ lệ tài chính và so sánh với các doanh nghiệp tương tự đã niêm yết. Một số tài sản gia đình được tách riêng để đảm bảo so sánh công bằng giữa những người có bối cảnh giống nhau. Danh sách cũng bao gồm một số doanh nhân có nguồn tài sản chính từ Trung Quốc đại lục nhưng không mang quốc tịch Trung Quốc. Ban biên tập giữ quyền điều chỉnh danh sách khi có thông tin mới.

Một trong những người tăng tài sản mạnh nhất năm nay là Chen Tianshi, trước đây là nhà nghiên cứu khoa học máy tính, khi tài sản gần như tăng gấp ba lên 21 tỷ USD nhờ cổ phiếu của Cambricon Technologies tăng vọt. Cambricon được gọi là “Nvidia của Trung Quốc”, với khách hàng là các doanh nghiệp trong nhiều ngành như ngân hàng và viễn thông. Chip của Cambricon đủ mạnh để đào tạo và vận hành các mô hình AI, gồm cả sản phẩm do Alibaba, DeepSeek và Tencent phát triển trong bối cảnh Trung Quốc thúc đẩy giải pháp nội địa trước các hạn chế từ Mỹ về xuất khẩu chip tiên tiến.

Trong sáu tháng đầu năm 2025, công ty báo cáo khoản lợi nhuận nửa đầu năm lần đầu tiên kể từ khi IPO năm 2020, đạt một tỷ nhân dân tệ (tương đương 140 triệu USD) khi doanh thu tăng hơn 4.300% so với cùng kỳ lên 2,9 tỷ nhân dân tệ. Chủ tịch kiêm CEO 40 tuổi này có bằng tiến sĩ khoa học máy tính từ Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc. Trước khi lập công ty vào năm 2016, ông từng là nhà nghiên cứu tại Viện Công nghệ Tính toán thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc.

Giá vàng tăng đã kéo cổ phiếu hãng trang sức Laopu Gold tăng gần 5 lần trong năm qua, giúp nhà sáng lập Xu Gaoming lần đầu góp mặt trong danh sách với tài sản 11 tỷ USD. Laopu Gold được ví như “Hermès của trang sức vàng” nhờ thiết kế tinh xảo mang đậm phong cách Trung Quốc và tay nghề truyền thống. Sáu tháng đầu năm 2025, doanh thu tăng hơn ba lần lên 12,4 tỷ nhân dân tệ, tương đương 1,7 tỷ USD, còn lợi nhuận tăng gần bốn lần lên 2,4 tỷ nhân dân tệ.

Xu khởi nghiệp từ công việc nhân viên văn phòng tại cục thủy sản địa phương vào thập niên 1980 và từng làm tại một công ty du lịch trước khi lập thương hiệu vào năm 2009. Ông đưa công ty niêm yết tại Hồng Kông (Trung Quốc) năm ngoái, huy động hơn 100 triệu USD. Với hơn 40 cửa hàng tại Trung Quốc đại lục, Hồng Kông và Macau, Laopu Gold đã mở cửa hàng quốc tế đầu tiên tại Singapore vào tháng sáu.

Hai anh em Zhang Hongchao và Zhang Hongfu – những người đứng sau đế chế trà sữa Mixue Group – lần đầu góp mặt trong danh sách năm nay với tài sản 8,5 tỷ USD mỗi người. Cổ phiếu Mixue đã tăng gấp đôi kể từ khi IPO vào tháng ba, huy động 444 triệu USD. Nhờ những ly kem, trà sữa và cà phê có giá chỉ một USD, thương hiệu chủ lực Mixue Bingcheng đã trở thành một trong những chuỗi F&B lớn nhất thế giới với 47.000 cửa hàng.

Trong sáu tháng đầu năm 2025, tập đoàn mở thêm gần 9.700 cửa hàng mới tại Trung Quốc đại lục và khoảng 130 cửa hàng ở thị trường khác, nâng tổng số lên 53.000 cửa hàng, phần lớn theo mô hình nhượng quyền, gồm 6.000 cửa hàng thuộc chuỗi cà phê Lucky Cup.

Nhờ tốc độ mở rộng nhanh, chuỗi cung ứng mạnh và chiến lược giá rẻ, doanh thu nửa đầu năm tăng 39% lên 14,9 tỷ nhân dân tệ (tương đương 2,1 tỷ USD), còn lợi nhuận tăng 44% lên 2,7 tỷ nhân dân tệ. Tháng chín, Mixue ký thỏa thuận mở rộng sang lĩnh vực bia tươi, chi 42 triệu USD để mua 53% cổ phần của chuỗi bia thủ công Fulujia thuộc sở hữu của Tian Haixia (vợ của Hongfu).

Dòng sản phẩm thuốc ngày càng phát triển của Trung Quốc đang thu hút sự chú ý của giới đầu tư đối với ngành công nghệ sinh học của nước này. Giữa làn sóng lạc quan đó, Zhong Huijuan 64 tuổi, chủ tịch kiêm CEO của Hansoh Pharmaceutical Group, tăng sáu hạng lên vị trí 16. Tài sản của bà tăng gần hai phần ba lên 19,7 tỷ USD nhờ cổ phiếu của công ty niêm yết tại Hồng Kông (Trung Quốc) tăng 70% so với kỳ xếp hạng trước. Bà Zhong – người phụ nữ giàu nhất Trung Quốc tự tay gây dựng sự nghiệp và từng là giáo viên hóa học – đang hưởng lợi từ tâm lý lạc quan xoay quanh các ứng viên thuốc mới của công ty, cùng với những thỏa thuận sinh lợi mà Hansoh đã ký kết với các tập đoàn dược phẩm quốc tế để phát triển.

Tháng 10, Hansoh ký thỏa thuận trị giá 1,5 tỷ USD với tập đoàn Roche của Thụy Sỹ để cùng phát triển một loại thuốc điều trị ung thư đại tràng. Thỏa thuận này đem về khoản thanh toán trước 80 triệu USD, dự kiến vào đầu năm 2026. Thỏa thuận bao gồm các khoản thanh toán theo mốc lên đến khoảng 1,45 tỷ USD và cả tiền bản quyền từ doanh thu bán hàng trong tương lai.

Đây là một trong sáu thỏa thuận cấp phép mà Hansoh ký từ năm 2020, trong đó 5 thỏa thuận với các tập đoàn dược lớn như GSK, Merck và Regeneron nhằm cùng phát triển thuốc điều trị béo phì và ung thư. Hansoh có thể tiếp tục ký thêm các thỏa thuận tương tự, đặc biệt trong các lĩnh vực điều trị như ung thư, miễn dịch và rối loạn chuyển hóa.

Trung Quốc lâu nay gắn với hình ảnh sản xuất thuốc truyền thống, nhưng đất nước này đang chuyển mình thành cường quốc công nghệ sinh học nhờ sự hậu thuẫn mạnh mẽ của Chính phủ. Năm ngoái, một loại thuốc điều trị ung thư do Akeso (niêm yết tại Hồng Kông (Trung Quốc)) phát triển đã vượt qua Keytruda của Merck trong thử nghiệm lâm sàng. “Sự trỗi dậy của công nghệ sinh học Trung Quốc diễn ra nhanh nhờ nguồn nhân lực, khả năng tiếp cận bệnh nhân và nền tảng hạ tầng tiết kiệm chi phí,” Morgan Stanley nhận định trong báo cáo tháng chín. Hãng này ước tính đến năm 2030, các loại thuốc xuất xứ từ Trung Quốc có thể đạt doanh số toàn cầu 34 tỷ USD và con số đó có thể tăng hơn sáu lần lên 220 tỷ USD vào năm 2040.

Khi nhiều bằng sáng chế toàn cầu sắp hết hạn, các tập đoàn dược quốc tế ngày càng tìm đến doanh nghiệp Trung Quốc để cùng phát triển sản phẩm mới. Ngược lại, những cái bắt tay này giúp doanh nghiệp Trung Quốc tiến ra thị trường toàn cầu – một hành trình dễ gây nản lòng đặc biệt là do chi phí khổng lồ của các thử nghiệm lâm sàng có thể lên tới hàng tỷ USD, cùng với quy trình tốn thời gian để được cấp phép từ các cơ quan quản lý.

Hansoh đang củng cố vị thế nhờ nền tảng kinh doanh vững vàng. Trong nửa đầu năm 2025, doanh thu của công ty tăng 14% so với cùng kỳ, đạt 7,4 tỷ nhân dân tệ (tương đương một tỷ USD), trong khi lợi nhuận ròng tăng 15%, đạt 3,1 tỷ nhân dân tệ. Theo chuyên gia Cyrus Ng từ Deutsche Bank, thuốc điều trị ung thư chủ lực Ameile của hãng đang giành thị phần của sản phẩm Tagrisso (thuộc AstraZeneca) ngay tại thị trường Trung Quốc. Tuy nhiên, dù Hansoh đã đạt được những thỏa thuận cấp phép sinh lợi, công ty vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức đáng kể. Trên toàn cầu, chỉ khoảng 8% đến 10% thuốc ở giai đoạn thử nghiệm lâm sàng giai đoạn một là có thể được đưa ra thị trường. Thêm vào đó, theo The New York Times, chính quyền Trump được cho là đang cân nhắc hạn chế thuốc giá rẻ từ Trung Quốc. Điều này có thể gây khó khăn cho các hãng dược phẩm Mỹ. Dù vậy, chuyên gia Ng nhận định các doanh nghiệp dược phẩm Trung Quốc vẫn có thể mở rộng sang thị trường châu Á và châu Âu, nơi các công ty đang tìm kiếm cơ hội hợp tác về cấp phép thuốc.

Zhong – nữ tỷ phú tự thân – không xa lạ với gian khó. Tốt nghiệp cử nhân hóa tại Đại học Sư phạm Giang Tô năm 1982, bà bắt đầu dạy hóa tại một trường trung học địa phương. Sau đó, bà làm việc tại cục quản lý dược ở Liên Vân Cảng, tỉnh Giang Tô, trước khi thành lập Hansoh năm 1995. Với sự hậu thuẫn của nhà đầu tư Cen Junda – người hiện xếp thứ 52 với 8,55 tỷ USD chủ yếu nhờ cổ phần trong Hansoh – Zhong phát triển công ty và đưa Hansoh lên sàn năm 2019, huy động được 7,9 tỷ đô la Hồng Kông (HKD), tương đương một tỷ USD.

Chồng của Zhong, Sun Piaoyang, chủ tịch Jiangsu Hengrui Pharmaceuticals (cũng do Cen hậu thuẫn) được xếp riêng ở vị trí 26 với tài sản 13,6 tỷ USD. Hai công ty vận hành độc lập với hội đồng quản trị tách biệt. Con gái họ, Sun Yuan, là thành viên hội đồng quản trị Hansoh và phụ trách mảng nghiên cứu phát triển.

Công ty AI DeepSeek của Trung Quốc gây chấn động toàn cầu vào tháng một khi ra mắt mô hình AI giá rẻ R1, được phát triển với chi phí chỉ bằng một phần nhỏ so với đối thủ lâu năm như ChatGPT của OpenAI. Khi cổ phiếu công nghệ đồng loạt lao dốc, công ty “ngựa ô” này đã đưa nhà sáng lập Liang Wenfeng, 40 tuổi, bước thẳng vào câu lạc bộ tỷ phú. Đây là lần đầu ông góp mặt trong danh sách 100 người giàu nhất Trung Quốc với tài sản 11,5 tỷ USD, phần lớn dựa trên cổ phần tại công ty mà Forbes định giá khoảng 15 tỷ USD.

Đến nay, DeepSeek chưa gọi vốn từ bên ngoài, chủ yếu được tài trợ bởi High-Flyer – quỹ phòng hộ định lượng mà Liang lập cách đây một thập niên. Theo ước tính của giới phân tích đầu tư mạo hiểm từ Trung Quốc và Mỹ, DeepSeek có thể được định giá ở mức từ 5% đến 10% so với mức định giá 300 tỷ USD của OpenAI trong vòng gọi vốn tháng ba do SoftBank (Nhật Bản) dẫn đầu. Dù OpenAI được cho là đã đạt mức định giá 500 tỷ USD sau khi nhân viên bán cổ phần cho nhóm nhà đầu tư gồm Thrive Capital và T. Rowe Price vào tháng 10, mức định giá dựa trên vòng gọi vốn tháng ba vẫn là mốc phù hợp hơn để so sánh với DeepSeek, theo Platt, chuyên gia phân tích tại Portland của D.A. Davidson.

Khác với OpenAI đã ra mắt mô hình GPT-5 tiên tiến vào tháng tám, DeepSeek vẫn chưa giới thiệu mô hình thế hệ mới và mới chỉ tung ra các bản cập nhật nhỏ cho mô hình hiện tại. Các nhà phân tích cho biết tiến độ thương mại hóa của DeepSeek vẫn chậm và doanh thu ước tính của công ty chỉ bằng một phần nhỏ so với mức doanh thu thường niên 12 tỷ USD của OpenAI năm ngoái. (DeepSeek và High-Flyer không phản hồi yêu cầu bình luận.) OpenAI thu phí thuê bao hàng tháng từ 20 đến 200 USD cho các phiên bản ChatGPT nâng cao, phục vụ hơn 700 triệu người dùng mỗi tuần. Công ty cũng kiếm tiền từ những nhà phát triển trả phí để sử dụng các mô hình nền tảng.

Giữa bối cảnh cạnh tranh gay gắt trong nước, hầu hết các công ty Trung Quốc cung cấp chatbot miễn phí. Ứng dụng DeepSeek có hơn 73 triệu người dùng hoạt động trong tháng chín, theo aicpb.com. Công ty có thu phí nhà phát triển doanh nghiệp sử dụng mô hình AI nhưng mức phí thấp, từ 0,03 USD cho mỗi một triệu token – đơn vị đo lường lượng dữ liệu xử lý. GPT-5 của OpenAI đắt gấp gần năm lần, ở mức tối thiểu 0,125 USD cho mỗi một triệu token.

Nhà sáng lập DeepSeek chưa công bố mục tiêu tài chính nào cho công ty còn non trẻ của mình nhưng trong một cuộc phỏng vấn hiếm hoi với 36Kr năm ngoái, Liang – người khá kín tiếng – cho biết động lực của ông là thúc đẩy đổi mới. Trung Quốc đã đi sau quá lâu, ông nói, nên mục tiêu của DeepSeek là mở rộng giới hạn công nghệ.

Là con trai của một giáo viên tiểu học, Liang bắt đầu yêu thích AI từ thời đại học khi theo học ngành thị giác máy tính tại Đại học Chiết Giang. Sau khi tốt nghiệp thạc sĩ ngành kỹ thuật thông tin và truyền thông năm 2010, ông thành lập High-Flyer, dùng thuật toán AI độc quyền để chọn cổ phiếu. Công ty này đang quản lý khoảng 8 tỷ USD tài sản, theo nhà cung cấp dữ liệu tài chính Preqin.

Một bài nghiên cứu của Liang và đội ngũ – được chọn lên trang bìa tạp chí khoa học Nature tháng chín – tiết lộ phương pháp huấn luyện của DeepSeek, bao gồm việc công ty chỉ tiêu 294 ngàn USD để huấn luyện một mô hình AI. Con số này được so sánh với 500 triệu USD đã báo cáo của OpenAI chi cho một đợt huấn luyện GPT-5 kéo dài sáu tháng. Tuy nhiên, chi phí mà DeepSeek công bố chưa tính khoản đầu tư 1,6 tỷ USD vào phần cứng trong nhiều năm, gồm chip Nvidia, theo công ty nghiên cứu SemiAnalysis ở Florida. Do Mỹ hạn chế xuất khẩu chip cao cấp, công ty hiện chuyển sang dùng chip từ tập đoàn viễn thông Huawei để vận hành các mô hình.

Tại thị trường nội địa, DeepSeek cũng đối mặt với nhiều đối thủ mạnh, đặc biệt là Alibaba. Tập đoàn thương mại điện tử này dự định chi hơn 50 tỷ USD vào AI trong 3 năm tới hướng đến bước đột phá trong trí tuệ nhân tạo siêu cấp, theo Charlie Chai, chuyên gia phân tích của 86Research tại Thượng Hải. Ông cho biết nhiều nhà phát triển đang chuyển sang sử dụng các mô hình Qwen của Alibaba. Những mô hình này “tốt ngang hoặc hơn” DeepSeek, theo Alex Platt của D.A. Davidson, đồng thời cho biết thế giới đang chờ xem bước đi tiếp theo của DeepSeek là gì. 

Biên dịch: Hoàng Thi — Nội dung đã được đăng trên Tạp chí Forbes Việt Nam số tháng 12.2025