Khi AI tạo ra những tỷ phú mới ở Trung Quốc

Đã hơn một năm kể từ khi startup Trung Quốc DeepSeek làm các ông lớn công nghệ toàn cầu choáng váng với việc ra mắt R1, mô hình AI chi phí thấp được dự tính thách thức ChatGPT của OpenAI. Kể từ đó nhà giao dịch định lượng Liang Wenfeng, người sáng lập DeepSeek (công ty tư nhân), đã gia nhập hàng ngũ tỷ phú và hiện sở hữu khối tài sản ước tính 11,5 tỷ USD, phần lớn dựa trên cổ phần tại công ty.

Khi Trung Quốc tăng tốc mảng AI bằng cách miễn giảm thuế và bơm vốn nhà nước, giới đầu tư ồ ạt tham gia, tạo ra những khối tài sản khổng lồ. Kể từ tháng 12, tính riêng IPO liên quan đến AI đã tạo ra 7 tỷ phú mới tại Trung Quốc. Các đợt niêm yết này ở Hồng Kông và Thượng Hải đã huy động tổng cộng 2,9 tỷ USD, giữa lúc giới chức nỗ lực nuôi dưỡng doanh nghiệp nội địa để cạnh tranh với Nvidia và OpenAI.

Các thành viên mới nhất trong “câu lạc bộ 3 dấu phẩy” gồm các nhà sáng lập công ty mảng chip AI như MetaX Integrated Circuits và Moore Threads Technology (đối thủ của Nvidia), cùng các công ty “nối gót OpenAI” như MiniMax Group và Knowledge Atlas Technology (thường gọi là Zhipu). Không công ty nào có lợi nhuận, và dù liên tục thua lỗ, cổ phiếu của họ vẫn tăng vọt từ 95% đến hơn 400% kể từ khi niêm yết.

“Các nhà đầu tư hiện tập trung nhiều hơn vào tiềm năng,” Charlie Chai, nhà phân tích tại 86Research (trụ sở Thượng Hải), cho biết. Ông nói thêm rằng hiện tại họ đang đặt cược dàn trải vì còn quá sớm để dự đoán ai sẽ thắng lớn.

Theo Morgan Stanley, thị trường AI của Trung Quốc, kể cả dịch vụ AI tạo sinh cùng các thành phần và hạ tầng liên quan, có thể tăng quy mô doanh thu lên 1.400 tỷ USD năm 2030. Đây là mức tăng rất ngoạn mục, gấp hơn 400 lần so với năm 2024, khi quy mô toàn ngành AI của nước này chỉ đạt 3,2 tỷ USD.

Giới đầu tư cũng lạc quan về tiềm năng giành thị phần toàn cầu của các startup AI Trung Quốc, Xin-Yao Ng, giám đốc đầu tư của Aberdeen Group (trụ sở tại Singapore), cho biết. Chủ tịch Microsoft Brad Smith gần đây nhận định các công ty AI Trung Quốc đang thu hút thành công người dùng tại các thị trường mới nổi nhờ loại sản phẩm chi phí thấp.

Song một số nhà phân tích cho rằng các startup thua lỗ này đang giao dịch tại mức định giá không bền vững. “Định giá đang cao hơn bình thường do nhu cầu tăng đột biến từ các nhà đầu tư muốn chen chân vào mảng này,” Alex Platt, chuyên gia phân tích nghiên cứu cấp cao tại công ty dịch vụ tài chính D.A. Davidson (trụ sở Portland), cho biết. “Nhà đầu tư sẽ kén chọn hơn khi có thêm nhiều lựa chọn,” ông nói. Trong khi đó, làn sóng IPO chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Hồi tháng 1, gã khổng lồ tìm kiếm Baidu trụ sở tại Bắc Kinh đã công bố kế hoạch tách riêng đơn vị chip Kunlunxin và niêm yết tại Hồng Kông. Nhà thiết kế chip Trung Quốc Axera Semiconductor đang tìm cách huy động 3 tỷ đô la Hồng Kông (379 triệu USD) trong một đợt IPO sắp tới.

TINH ANH MỚI NỔI

Các thành viên mới nhất trong câu lạc bộ tỷ phú AI Trung Quốc có độ tuổi từ 36 đến 60 và trong thời gian khá ngắn đã góp phần xây dựng sức mạnh AI của quốc gia này:

Yan Junjie, 36
$4,5 tỷ • MiniMax Group

Yan là chủ tịch kiêm CEO của AI MiniMax Group trụ sở tại Thượng Hải, công ty mô hình AI đã huy động 618 triệu USD trong đợt niêm yết tại Hồng Kông hồi tháng 1. Trong số các tỷ phú mới của Trung Quốc, Yang trẻ nhất và giàu nhất. Theo tờ Securities Times, MiniMax xem gã khổng lồ game Trung Quốc miHoYo vừa là nhà đầu tư vừa là khách hàng.

Chen Weiliang, 49
$4,4 tỷ • MetaX Integrated Circuits

Hồi cuối tháng 12, chủ tịch kiêm CEO của MetaX đã đưa công ty niêm yết tại Thượng Hải, huy động gần 600 triệu USD. Ông từng làm quản lý cấp cao tại chi nhánh Trung Quốc của hãng Mỹ AMD trong 13 năm, trước khi thành lập công ty chip AI vào năm 2020.

Zhang Jianzhong, 60
$4,3 tỷ • Moore Threads Technology

Chủ tịch kiêm CEO của nhà sản xuất chip AI Moore Threads Technology (“Nvidia của Trung Quốc”), từng đứng đầu chi nhánh Trung Quốc của Nvidia trước khi đồng sáng lập công ty có trụ sở tại Bắc Kinh năm 2020. Ba năm sau, công ty bị đưa vào danh sách đen thương mại của Mỹ (bị từ chối tiếp cận công nghệ chip tiên tiến của Mỹ) giữa lúc cuộc đua công nghệ Trung-Mỹ ngày càng căng thẳng. “Không gì có thể làm lung lay quyết tâm của chúng tôi trong việc phát triển những dòng chip đa dụng tốt nhất tại Trung Quốc,” lúc đó ông tuyên bố. Vài tuần sau đợt IPO trị giá 1,1 tỷ USD tại Thượng Hải tháng 12, Moore Threads tung ra thế hệ chip mới mà Zhang hy vọng “đáp ứng nhu cầu của nhiều nhà phát triển hơn tại Trung Quốc để không còn phải chờ đợi sản phẩm tiên tiến từ nước ngoài.”

Liu Debing, 50
$3,6 tỷ • Knowledge Atlas Technology

Liu là chủ tịch kiêm CEO của nhà phát triển mô hình AI Knowledge Atlas Technology (Zhipu). Sau đợt IPO trị giá 560 triệu USD tại Hồng Kông hồi tháng 1, Zhipu tung ra một mô hình tạo ảnh được huấn luyện hoàn toàn trên chip nội địa, qua đó cho thấy Trung Quốc đã bớt phụ thuộc vào công nghệ Mỹ. Năm ngoái Zhipu cũng bị đưa vào danh sách đen thương mại của Chính phủ Mỹ, do đó họ được mua công nghệ tiên tiến của Mỹ. 

Ge Weidong, 57
$2,9 tỷ • MetaX Integrated Circuits 

Là nhà đầu tư sớm vào MetaX, Ge trở thành tỷ phú sau đợt IPO của công ty. Ông là chủ tịch kiêm CEO của Chaos Investment trụ sở tại Thượng Hải, công ty giao dịch cổ phiếu và hợp đồng tương lai hàng hóa, cũng đầu tư vào các startup Trung Quốc.

Zhang Yubo
$1,7 tỷ • Moore Threads Technology

Zhang đồng sáng lập Moore Threads cùng Zhang Jianzhong (không họ hàng). Theo hồ sơ trên LinkedIn, vị giám đốc công nghệ của công ty bán dẫn này từng làm việc tại California với vai trò kiến trúc sư GPU ở Nvidia và ở công ty xe tự hành Pony AI.

Wang Dong
$1,4 tỷ • Moore Threads Technology

Wang, đồng sáng lập Moore Threads, từng là giám đốc kinh doanh tại Nvidia hơn một thập niên trước khi ra riêng thành lập công ty sản xuất chip và giữ chức phó chủ tịch.

Biên dịch: NVP — Nội dung đã được đăng trên Tạp chí Forbes Việt Nam số tháng 6.2026