Jim Perdue & đế chế gia cầm 9,2 tỷ USD

Trong một góc yên tĩnh thuộc vịnh Chesapeake, ngay trước nhà Jim Perdue tại Berlin, bang Maryland, hậu duệ của gia đình làm gà nổi tiếng bậc nhất nước Mỹ vẫn nuôi nghêu. Mỗi năm, ông bán khoảng một ngàn con cho các quán hải sản địa phương; phần còn lại được cả gia đình Perdue dùng. Trại nghêu nhỏ ấy là dấu tích cuối cùng của giấc mơ tự lập từng khiến Jim rời doanh nghiệp gia đình năm 25 tuổi.

“Bạn không biết mình được vỗ vai vì làm tốt, hay chỉ vì tên bạn nằm trên bảng hiệu công ty,” Jim, 77 tuổi, nói từ một nhà kho trong khuôn viên trang trại. Nơi đây lưu giữ nhiều kỷ vật gắn với lịch sử Perdue Farms, trong đó có những quảng cáo của cha ông, Frank Perdue, cùng câu khẩu hiệu nổi tiếng: “Chỉ người đàn ông đủ cứng mới làm nên một con gà đủ mềm.” Frank là một ông trùm ngành gia cầm. Từ cơ sở ấp trứng do cha ông thành lập năm 1920, Frank đã dựng nên một doanh nghiệp đạt 1 tỷ USD doanh thu trước khi trao quyền điều hành cho Jim vào năm 1991. Jim quay lại công ty gia đình vài năm trước đó, sau khi Frank dọa bán công ty. “Cha không tin tưởng nhiều người,” Jim chia sẻ, “nhưng ông tin tưởng tôi.”

Frank qua đời năm 2005 ở tuổi 84. Trong 35 năm kể từ khi Jim trở thành chủ tịch kiêm CEO, chính thế hệ thứ ba đã đưa doanh nghiệp gia đình tăng tốc mạnh mẽ, trở thành nhà sản xuất thịt gà lớn thứ tư nước Mỹ, với doanh thu 9,2 tỷ USD năm 2025. Perdue Farms cũng trở thành nhà sản xuất dầu đậu nành hữu cơ lớn nhất nước Mỹ, với sản lượng hơn 226.000 tấn mỗi năm, đồng thời nằm trong nhóm những doanh nghiệp kinh doanh ngũ cốc lớn nhất cả nước, với giá trị giao dịch hơn 2 tỷ USD ngũ cốc mỗi năm. 

Jim cũng vượt qua được cái gọi là “lời nguyền thế hệ thứ ba” của các doanh nghiệp gia đình. Ước tính chỉ khoảng 10% hoặc ít hơn doanh nghiệp gia đình có thể tồn tại tới thế hệ thứ tư. Trong khi đó, dưới thời Jim, quy mô Perdue Farms đã tăng gần gấp 10 lần. 

“Điều chúng tôi muốn làm là tạo thêm giá trị và nâng cao chất lượng sản phẩm,” Jim nói. “Chứ giờ không phải lúc đi mua thêm gà.” Tiếp nối chiến lược do cha mình khởi xướng – dùng mô hình tích hợp dọc để tập trung vào các dòng sản phẩm cao cấp – Perdue Farms hiện là nhà sản xuất thịt gà hữu cơ lớn nhất nước Mỹ (chiếm hơn 30% thị phần), đồng thời là nhà thu mua ngũ cốc hữu cơ lớn nhất (khoảng 9.000 tấn). Ngoài gia cầm, nhờ sở hữu Niman Ranch và Coleman, Perdue Farms còn là một trong những nhà sản xuất thịt nuôi thả lớn nhất nước. Ví dụ, chương trình thịt bò hữu cơ tái tạo của Niman Ranch có đàn bò chăn thả trên 42.500 héc-ta và dự kiến đạt 101.000 héc-ta vào năm 2028.

Jim dành 14 năm, từ 2002 đến 2016, để chuyển đổi các trang trại gà của mình sang mô hình không sử dụng kháng sinh. Các đối thủ cạnh tranh lớn như Tyson gần đây đã rút lại cam kết không sử dụng kháng sinh vì lý do chi phí. Nhưng Perdue Farms cho biết chăn nuôi không kháng sinh thực chất không tốn kém hơn. Công ty áp dụng một chiến lược đa chiều, bao gồm việc giảm mật độ vật nuôi trong trang trại và giữ cho môi trường sống của động vật luôn sạch sẽ, thông thoáng, và đủ ánh sáng.

Jim nói tất cả những nỗ lực này nhằm nuôi được những con gà ngon hơn và lợi nhuận cao hơn. Gà của Perdue được bán với giá cao hơn so với các nhà sản xuất khác, và Forbes ước tính biên lợi nhuận Ebitda của công ty vượt 15%, so với 6% của Tyson và 7% của Pilgrim’s Pride, doanh nghiệp do JBS hậu thuẫn. Khoảng cách này giúp Perdue Farms chống chọi tốt với biến động và chu kỳ thường thấy trong ngành nông nghiệp. “Gà của chúng tôi không phải loại rẻ nhất trên thị trường,” Jim chia sẻ.

Tất cả những điều này cộng thành một khối tài sản gia đình khổng lồ, được Forbes ước tính hơn 5 tỷ USD. Con số này không chỉ bao gồm cổ phần trong doanh nghiệp (trị giá 4 tỷ USD) mà còn giá trị cổ tức đã được chi trả từ năm 2005. “Điều đó nhằm duy trì sự đoàn kết trong gia đình,” Jim nói. “Cha tôi muốn từng đồng xu làm ra phải được tái đầu tư vào doanh nghiệp.

Gia đình Jim hiện vẫn sở hữu 100% doanh nghiệp. Ông chia sẻ quyền sở hữu với ba chị em gái và con cháu họ. Hiện có khoảng 50 thành viên gia đình Perdue, gồm năm người thuộc thế hệ thứ tư, đang làm việc tại công ty. (Perdue hiện được điều hành bởi Kevin McAdams, vị CEO thứ ba không phải người trong gia đình.) “Chúng tôi đều là những người quản gia tạm thời của doanh nghiệp này,” Chris Oliviero, 52 tuổi, thế hệ thứ tư, từng điều hành Niman Ranch và hiện là phó chủ tịch cấp cao phụ trách chiến lược thương mại và kế hoạch kinh doanh của Perdue, cho biết. “Và chúng tôi sẵn sàng làm những việc khó khăn.”

Mặc dù Jim ca ngợi Frank – người bỏ học đại học để tiếp quản công ty từ cha mình vào năm 1940 – là người có tầm nhìn thực sự, nhưng chính Jim mới là người lèo lái doanh nghiệp qua gần bốn thập niên đầy biến động, từ những chu kỳ giá ngũ cốc khiến các đối thủ phá sản, cho đến sự thâu tóm sát nhập khốc liệt trong ngành, các mối đe dọa từ cúm gia cầm, hay các mức thuế quan khiến doanh số bán đậu nành sang Trung Quốc bị đình trệ. 

Jim lớn lên ngay đối diện những chuồng gà của ông nội ông, Arthur. Suốt thời trung học, các chị gái của ông làm việc ở văn phòng, còn Jim đảm nhận công việc bảo trì. Trong khi đó, cha của Jim liên tục xuất hiện trên truyền hình để quảng cáo gà. Khi đang học ngành sinh học tại Đại học Wake Forest, Jim gặp Jan, người sau này trở thành vợ ông. Sau khi tốt nghiệp, cặp đôi chuyển đến Maryland để Jim gia nhập công ty gia đình với vai trò cố vấn. Nhưng ông không chịu nổi cái mác “lãnh đạo nhờ gia thế” và nghỉ việc chỉ sau chín tháng.

“Đó là cuộc trò chuyện đẫm nước mắt, nhưng tôi biết mình không thể tiếp tục vì tôi hoàn toàn thiếu tự tin,” ông hồi tưởng. “Tôi rời đi để bước sang một con đường nghề nghiệp hoàn toàn khác.” Trong chín năm tiếp theo, Jim lấy bằng tiến sĩ ngành sinh học biển tại Đại học Washington (Seattle) và làm việc với những người nuôi hàu ở vùng Tây Bắc Thái Bình Dương. Ngay khi Jim đang cân nhắc trở thành giáo sư, cha ông đưa ra tối hậu thư: hoặc Jim quay lại Perdue Farms, hoặc ông sẽ bán công ty. “Với cơ nghiệp gia đình, cơ hội thường chỉ đến một lần,” Jim nói.

Jim trở lại trong vị trí thực tập sinh kiểm soát chất lượng, rồi lần lượt trải qua các bộ phận sản xuất và bán hàng. Năm 1991, ông tiếp quản Perdue Farms đúng lúc ngành gia cầm Mỹ đang tăng trưởng khoảng 5% mỗi năm.

Ông còn phải đối mặt với thử thách là thay cha mình xuất hiện trong những quảng cáo đã trở thành dấu ấn thương hiệu. Một nghiên cứu thị trường khi đó cho thấy công chúng có thể chấp nhận người thừa kế trở thành gương mặt đại diện mới của công ty, với điều kiện người đó thực sự làm trong doanh nghiệp. Như Jim giải thích: “Không thể sống trên du thuyền ở Florida rồi tự nhận mình là người kế nghiệp. Phải xuống hiện trường và trông gà như Frank từng làm.”

Trong năm năm đầu trên cương vị CEO, Jim đưa doanh thu của công ty tăng gấp đôi, vượt 2 tỷ USD. Khoảng 30% quản lý sau đó rời công ty, bởi vì, như Jim nhớ lại, “toàn bộ chiến lược của công ty nằm trong đầu Frank Perdue.” Với những người ở lại, ông luôn nhấn mạnh một nguyên tắc đơn giản nhưng dễ bị lãng quên khi doanh nghiệp trên đà phát triển: mọi quyết định đều phải bắt đầu từ người tiêu dùng. 

“Phần lớn doanh nghiệp khi tăng trưởng sẽ bắt đầu nhìn vào bên trong, tìm cách khiến mọi thứ thuận lợi hơn cho chính mình thay vì cho người tiêu dùng,” Jim nói. “Nghe thì tưởng là điều hiển nhiên. Nhưng không phải vậy.” Chính việc lắng nghe người tiêu dùng đã thúc đẩy Jim đưa mô hình công ty theo hướng không sử dụng kháng sinh. 

Năm 2011, Perdue thâu tóm Coleman, khi đó là nhà sản xuất gà hữu cơ lớn nhất nước Mỹ. Bốn năm sau, tập đoàn tiếp tục mua Niman Ranch, thương hiệu thịt heo và thịt bò chăn thả tự nhiên. “Khi chúng tôi mua lại một doanh nghiệp, chúng tôi không cố biến họ thành một bản sao của mình,” Jim cho biết. “Cứ để họ tiếp tục làm điều họ đang làm tốt, còn chúng tôi thì học từ họ.” Chiến lược đó cũng mở đường cho giai đoạn quản trị tiếp theo dưới sự dẫn dắt của Ryan, con trai cả của Jim, người gia nhập công ty từ năm 2010. 

Ryan, 47 tuổi, hiện xuất hiện trong các quảng cáo của Perdue Farms cùng Chris, em trai ông. Ryan cho biết mình luôn nhìn các quyết định kinh doanh trên một chặng đường tính bằng hàng thập niên. “Tôi không phải kiểu người thấy một xu hướng là lập tức chạy theo,” Ryan nói. “Tôi tin những thay đổi thực sự có ý nghĩa phải được tính toán kỹ lưỡng và thực hiện từng bước.”  

Những thế hệ kế nghiệp sau này của nhà Perdue sẽ còn nhiều việc phải làm. Doanh nghiệp hiện đang hợp tác với 6.200 nông dân trồng ngũ cốc, 1.800 nông dân chăn nuôi gia cầm, 600 nông dân chăn nuôi lợn và 85 nông dân chăn nuôi bò. Ai cũng muốn nhận được mức thu nhập xứng đáng cho công sức bỏ ra. Jim hiểu rất rõ cảm giác bị chèn ép ở khâu cuối chuỗi cung ứng. 

Khi còn bán nghêu cho một nhà hàng hải sản kiêm đầu mối bán sỉ gần đó, ông chấp nhận mức giá 28 xu mỗi con mà không mấy băn khoăn, cho đến ngày ghé vào chính nhà hàng ấy và gọi 12 con nghêu hấp với giá 17 USD. Nhẩm nhanh một phép tính, Jim gọi cho nhà bán sỉ và nói: “Rõ ràng có người đang kiếm bộn tiền ở đây, nhưng người đó không phải tôi.” 

Biên dịch: NVP — Nội dung đã được đăng trên Tạp chí Forbes Việt Nam số tháng 8.2026