Công ty Panthalassa được hậu thuẫn bởi tỷ phú Peter Thiel và nhiều nhà đầu tư công nghệ khác, coi trung tâm dữ liệu được vận hành và làm mát bằng nước biển, là giải pháp thay thế rẻ hơn so với trên đất liền hoặc như Elon Musk đang đề xuất ngoài không gian.
Trong số những dự án lớn mà Elon Musk đang chào mời nhà đầu tư của SpaceX vừa niêm yết, có kế hoạch đưa trung tâm dữ liệu lên không gian. Các vệ tinh chạy bằng năng lượng mặt trời, trải rộng trên mạng lưới khổng lồ, xử lý thông tin ngoài vũ trụ rồi truyền về trái đất. Về ý tưởng, nó mang hình hài một “bull case” kiểu Musk, ở thời điểm rất phù hợp: cơn sốt AI đang bùng nổ, nhưng trung tâm dữ liệu trên đất liền đang trở thành điều phiền toái trong nhiều cộng đồng, vì làm tăng giá điện, ồn và ô nhiễm, đồng thời ít tạo ra lợi ích kinh tế cho địa phương.
SpaceX hy vọng sẽ bắt đầu phóng các trung tâm dữ liệu lên quỹ đạo vào năm 2028, mặc dù hồ sơ IPO không đưa ra ước tính chi phí cho kế hoạch này. Tuy nhiên, có cảnh báo thường thấy trong các hồ sơ chứng khoán, là kế hoạch đó liên quan đến “độ phức tạp kỹ thuật, công nghệ chưa được chứng minh, công nghệ chưa tồn tại, cần tiến bộ lớn về công nghệ, và những sáng kiến như vậy có thể không đạt được khả năng thương mại hóa”.
Nếu mục tiêu chỉ là di chuyển trung tâm dữ liệu ra xa khu dân cư và vận hành với chi phí thấp, thì có một lựa chọn tốt hơn: đại dương. Nó sẽ xa người nộp thuế, tranh chấp quy hoạch hay sự xuất hiện bất ngờ của “những hàng xóm khó chịu”. Đây có thể là nguồn năng lượng thân thiện với môi trường và cách làm mát rẻ nhất là cho những trung tâm dữ liệu khổng lồ.
Đó là hướng đi Panthalassa muốn theo đuổi. Startup ở Portland (Oregon) này, được hậu thuẫn bởi tỷ phú Peter Thiel và nhiều quỹ đầu tư mạo hiểm tại Thung lũng Silicon, đã dành hàng thập kỷ phát triển trung tâm dữ liệu nổi, tự tạo điện từ sóng biển và tự làm mát bằng nước biển lạnh. Họ kỳ vọng các đơn vị thương mại hóa sẽ hoạt động vào năm 2027, sớm hơn 1 năm so với kế hoạch SpaceX đưa vệ tinh dữ liệu lên quỹ đạo. “Những gì chúng tôi đang làm thật điên rồ,” CEO kiêm đồng sáng lập Garth Sheldon-Coulson nói với Forbes. “Chúng tôi là công ty đầu tiên hướng ra đại dương làm điều này.”
Nguyên mẫu Ocean-2 mà Panthalassa (tiếng Hy Lạp nghĩa là “biển cả”) đang thử nghiệm ngoài khơi bang Washington từ năm 2025, trông giống cây kẹo mút hơn là trung tâm dữ liệu, với một tháp thép cao 70m chìm dưới nước, nhưng phần đầu nổi trên bề mặt. Khi nhấp nhô theo sóng, nước được bơm lên vào bể hình cầu phía trên, rồi chảy qua tua-bin có thể tạo ra tới một megawatt điện liên tục. Dự án Panthalassa dự định triển khai năm 2027, được trang bị chip và phần cứng tính toán để vận hành tác vụ học máy AI và truyền dữ liệu qua vệ tinh, giống như ý tưởng của Musk. “Đây là cách rẻ nhất để hiện thực hóa tính toán AI, tăng cường suy luận logic, nhưng hoàn toàn không phát thải khí carbon ra môi trường,” Sheldon-Coulson nói.
Khai thác năng lượng từ đại dương đã thu hút giới khoa học hơn 1 thế kỷ qua. Nó cũng khiến họ phải thận trọng khiêm nhường, vì chưa có hệ thống hay kỹ thuật quy mô lớn nào chứng minh được tính khả thi thương mại. Sự quan tâm vẫn không thay đổi bởi đây là nguồn tài nguyên khổng lồ. Một đánh giá của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) ước tính, năng lượng sóng có thể tạo ra là hàng ngàn TWh điện mỗi năm (1 TW = 1.000 GW). Ngay cả khi chỉ khai thác một phần nhỏ nhưng ổn định, cũng là bước ngoặt lớn.
“NHỮNG GÌ CHÚNG TÔI ĐANG LÀM THẬT ĐIÊN RỒ!”
Panthalassa không phải công ty đầu tiên coi đại dương là giải pháp thay thế để làm mát trung tâm dữ liệu. Microsoft đã dành nhiều năm thử nghiệm các thiết bị dưới biển, kết nối với nguồn điện trên bờ ngoài khơi Scotland, trước khi kết thúc nghiên cứu năm 2024. Trung Quốc đang thử nghiệm trung tâm dữ liệu dưới biển chạy bằng tua-bin gió ngoài khơi. Những dự án đó dùng đại dương như hệ thống làm nguội các cỗ máy. Panthalassa thậm chí muốn biến đại dương thành nhà máy điện.
“Chúng tôi hoạt động ở vùng biển sâu, nơi năng lượng sóng dồi dào, thay vì vùng ven nông,” Sheldon-Coulson nói. “Các nút (node) của chúng tôi tự vận hành và tự di chuyển. Không có kết nối nào với đáy biển.”
Sheldon-Coulson đồng sáng lập Panthalassa năm 2016, sau khi lấy bằng thạc sĩ tại MIT và luật tại Harvard, cùng kỹ sư Brian Moffatt, người cũng nghiên cứu năng lượng sóng. Kỹ sư trưởng Daniel Place đến từ SpaceX, trong khi nhân sự kỹ thuật khác đến từ các tập đoàn công nghệ và hàng không vũ trụ lớn như Google, Blue Origin, Apple, Boeing, Amazon và Tesla. Tháng 5.2026, Panthalassa huy động được 140 triệu USD trong vòng gọi vốn Series B cho lần triển khai thương mại đầu tiên, được hậu thuẫn bởi Thiel, chủ tịch Kleiner Perkins John Doerr, CEO Salesforce Marc Benioff với Time Ventures, doanh nhân Max Levchin với SciFi Ventures, và các quỹ công nghệ gồm Gigascale Capital, do Mike Shroepfer sáng lập, người từng giám sát xây dựng trung tâm dữ liệu cho Meta (công ty mẹ của Facebook) khi ông là giám đốc công nghệ.
Shroepfer coi ý tưởng đại dương làm mát trung tâm dữ liệu là táo bạo. Ông nghĩ đây là câu trả lời cho bài toán dữ liệu và kinh tế khắc nghiệt, để đáp ứng cơn khát năng lượng cho trung tâm AI. “Chúng tôi sẽ sử dụng 10 terawatt năng lượng sóng chưa khai thác ở một vùng biển không có tàu thuyền. Ở đó không có gì cả,” ông nói.
Cả trung tâm dữ liệu ngoài không gian và ngoài biển, đều là nỗ lực khai thác năng lượng tự nhiên: ánh sáng mặt trời trên quỹ đạo và sóng ở đại dương. Lập luận của Shroepfer cho phiên bản đại dương bắt đầu từ khía cạnh hậu cần. Đặt phần cứng ngoài biển đã khó. Đặt phần cứng lên quỹ đạo cũng khó nhưng kèm hóa đơn tên lửa khổng lồ: SpaceX tính phí tới 90 triệu USD mỗi lần phóng.
“Nếu so sánh chi phí vận chuyển một tấn hàng hóa xuống đại dương với một tấn hàng hóa vào không gian, câu trả lời là vận chuyển vào không gian tốn hơn trăm lần,” Shroepfer nói. “Vì vậy, chúng ta có lợi thế chi phí 100 lần. Giả sử chúng ta sai lệch 1 hệ số, thì về mặt chi phí, chúng ta vẫn tiết kiệm 10 lần.”
Panthalassa muốn triển khai hàng trăm, cuối cùng là hàng ngàn trung tâm dữ liệu nổi trên vùng biển giữa Nam Cực, Nam Mỹ và châu Phi. Đây là nơi có sóng ổn định và mạnh, đồng thời nằm xa những tuyến đường hàng hải. Năng lượng mà các trung tâm này tạo ra được sử dụng tại chỗ, vì truyền tải về bờ quá tốn kém. Nếu kế hoạch trung tâm dữ liệu trên biển thành công, mục tiêu tiếp theo của Panthalassa, bắt đầu từ đầu những năm 2030, là sử dụng các nút (node) điện nổi của mình để tạo ra nhiên liệu như hydro không carbon hoặc amoniac, sử dụng nước biển khử muối và máy điện phân để tách H2O.
“Chúng tôi đưa lên tàu và chở đến nơi cần thiết,” Sheldon-Coulson nói. Ông giải thích rằng việc sản xuất hydro xanh theo cách này, không phát thải khí carbon, có chi phí thấp hơn nhiều so với sử dụng năng lượng mặt trời.
Lập luận của ông dựa trên giá cả và tính ổn định của nguồn điện. Ông nói: “Chúng tôi có chi phí năng lượng cực kỳ thấp. Chi phí điện năng của chúng tôi chỉ khoảng 2 xu mỗi KWh. Chúng tôi cũng có hệ số công suất cao, nghĩa là hoạt động gần như liên tục, với hệ số công suất trên 90%. Bạn có thể hình dung rằng, những gì chúng tôi đang cố gắng xây dựng là 1 hệ sinh thái năng lượng hoàn toàn mới, sử dụng nguồn năng lượng dồi dào giữa đại dương, cách xa đất liền, cách xa nguy cơ xung đột, để cung cấp 2 thứ mà con người thực sự cần: khả năng tính toán mạnh mẽ và nhiên liệu sạch.”
Đầu tiên, cỗ máy phải tồn tại được trong môi trường mà chúng được thiết kế để khai thác. Nam Đại Tây Dương đặc biệt khắc nghiệt, do không có nhiều đá ngầm, cho phép hình thành những cơn sóng mạnh nhất hành tinh không bị cản trở.
“Nếu so sánh phí vận chuyển một hàng hóa xuống đại dương với một tấn hàng hóa vào không gian, câu trả lời là vào không gian đắt gấp trăm lần.”
Để đảm bảo điều đó, các nút (node) của Panthalassa có tương đối ít bộ phận chuyển động để tạo ra năng lượng và được chế tạo bằng loại vật liệu công nghiệp chắc chắn, mà tàu lớn thường sử dụng như thép dày với lớp phủ kẽm hoặc nhôm. Theo Sheldon-Coulson, chúng hoạt động được ít nhất 15 năm. Ông nói: “Chúng tôi dự định thay thế tải trọng tính toán khoảng 5 năm một lần.”
Câu chuyện làm mát đơn giản hơn câu chuyện điện năng. Nó đặc biệt hấp dẫn vào thời điểm hiện tại, bởi các trung tâm dữ liệu đang biến việc làm mát thành vấn đề nan giải về nước, điện, giấy phép và sự bức xúc của người dân xung quanh. Nhiệt độ trung bình ở các khu vực mà Panthalassa dự định triển khai các node của mình chỉ 10 độ C. Ở nhiệt độ đó, không cần đến thiết bị làm lạnh chuyên dụng cho trung tâm dữ liệu, tháp giải nhiệt hoặc nước ngọt. “Nó hiệu quả hơn nhiều, chi phí thấp hơn nhiều, tiêu thụ tài nguyên ít hơn và cung cấp môi trường tốt hơn cho các chip, giúp hoạt động lâu hơn,” Sheldon-Coulson nói.
Làm mát có thể là thách thức lớn nhất với ý tưởng trung tâm dữ liệu đặt trên không gian của Elon Musk, bởi vệ tinh quay quanh trái đất hoạt động trong môi trường có nhiệt độ dao động từ –170 độ C đến 120 độ C. Chúng cũng hoạt động trong môi trường chân không, ngăn cản việc tản nhiệt bằng không khí, nên chúng cần hệ thống tản nhiệt phức tạp để tránh hư hỏng hệ thống máy tính nhạy cảm.
CEO của Panthalassa từ chối so sánh trực tiếp với ý tưởng trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo của Musk, vì những lý do hiển nhiên, nhưng công chúng dễ dàng hiểu quan điểm từ những phát biểu của ông. Ví dụ ông từng nói: “Chi phí của chúng tôi thấp hơn đáng kể so với trung tâm dữ liệu trên mặt đất. Điều đó nghĩa là ý tưởng của chúng tôi cũng lạc quan hơn nhiều, so với đưa trung tâm dữ liệu lên quỹ đạo, ít nhất ở tương lai gần”.
Vẫn có khả năng kế hoạch của Panthalassa sẽ thất bại. Năng lượng sóng trong lịch sử từng phá hủy nhiều cỗ máy tinh xảo, và Nam Đại Tây Dương có thể là một phòng thí nghiệm khắc nghiệt, thậm chí nguy hiểm với cả thiết bị lẫn con người, nhưng tiềm năng lớn.
Đó là điều thúc đẩy Shroepfer đầu tư. Ông chia sẻ: “Đây là canh bạc, nhưng là nơi đặt hệ thống điện toán mà không ai phải lo lắng.”
Biên dịch: NVP — Nội dung đã được đăng trên Tạp chí Forbes Việt Nam số tháng 8.2026