Suốt hơn một thế kỷ, gia đình tỷ phú Angelini điều hành từ Rome một đế chế kinh doanh chủ yếu tại châu Âu, trải rộng từ dược phẩm, robot, rượu vang đến liên doanh với Procter & Gamble phân phối tã Pampers và các sản phẩm tiêu dùng khác tại Ý.
Bước ngoặt đến vào năm 2017, khi Sergio Marullo di Condojanni, cựu nhân viên ngân hàng và giảng viên luật, kết hôn với Thea Paola Angelini, người nắm quyền kiểm soát doanh nghiệp thuộc thế hệ thứ tư. Hai vợ chồng bắt đầu lên kế hoạch đưa Angelini Pharma mở rộng ra thị trường quốc tế. Đến năm 2024, họ hướng đến Mỹ, thị trường dược phẩm lớn nhất và tiên tiến hàng đầu thế giới. “Ngay từ đầu, chúng tôi đã xác định rằng muốn phát triển trong ngành dược thì phải có mặt tại Mỹ,” Marullo di Condojanni, 48 tuổi, cho biết.
Tháng 11.2025, Marullo di Condojanni để mắt đến Catalyst Pharmaceuticals, công ty dược phẩm niêm yết tại Mỹ, chuyên phát triển thuốc điều trị bệnh hiếm. Ông gặp Tổng giám đốc Rich Daly tại khách sạn Chancery Rosewood ở London, nơi từng đặt Đại sứ quán Mỹ, và nhanh chóng gây thiện cảm. “Ông ấy mang đậm phong cách Ý, ăn mặc rất lịch lãm,” Daly nhận xét. Hai người nhận ra thế mạnh của hai công ty có thể bổ trợ cho nhau: Catalyst phát triển thuốc điều trị các bệnh thần kinh và thần kinh-cơ hiếm gặp tại Mỹ, còn Angelini tập trung vào bệnh động kinh và trầm cảm ở các thị trường ngoài Mỹ.
Tháng năm, với sự hỗ trợ của tập đoàn đầu tư Blackstone (Mỹ) và CDP Equity (Ý), Angelini Pharma đồng ý chi 4,1 tỷ USD tiền mặt mua Catalyst, cao hơn giá trị vốn hóa thị trường của công ty khi đó. Thương vụ hoàn tất tháng bảy, đưa doanh nghiệp Ý thâm nhập trực tiếp thị trường Mỹ và lĩnh vực bệnh hiếm.
Angelini chưa nổi tiếng tại Mỹ nhưng có lịch sử lâu đời ở Ý. Trước thương vụ Catalyst, Angelini Pharma đạt doanh thu 1,5 tỷ USD, là mảng lớn nhất của Angelini Industries, tập đoàn gia đình có tổng doanh thu khoảng 2,5 tỷ USD năm ngoái. Forbes ước tính Thea và gia đình sở hữu khoảng 10 tỷ USD. Cha bà, Francesco Angelini, 80 tuổi, vẫn có cổ phần thiểu số và những quyền lợi kinh tế bổ sung gắn với phần sở hữu chi phối của con gái.
Nhiều doanh nghiệp gia đình suy yếu hoặc bị bán khi sang thế hệ thứ ba; số tồn tại và phát triển đến thế hệ thứ tư càng ít. Nhưng Thea, phụ trách công tác thiện nguyện của gia đình và từ chối trả lời Forbes, cùng Marullo di Condojanni, tổng giám đốc Angelini Holding và Angelini Pharma, không muốn chỉ duy trì công ty bằng nguồn thu từ các loại thuốc ra đời từ thập niên 1950–1960.
“Chúng tôi quyết định khơi dậy tinh thần đổi mới từng làm nên doanh nghiệp từ nhiều năm trước,” ông nói. Ngoài Catalyst, tập đoàn lập quỹ đầu tư mạo hiểm với vốn ban đầu 350 triệu USD, rót vào các công ty khoa học sự sống triển vọng.
“Các doanh nhân đang thay đổi quan niệm truyền thống rằng phải ở lại Ý, ở lại châu Âu.”
—Alessandro Zattoni, giáo sư chiến lược tại Trường Kinh doanh Luiss ở Rome.
Trong số các doanh nghiệp nhận đầu tư có Nouscom của Thụy Sỹ, đang nghiên cứu vaccine ung thư. Việc tiến sang Mỹ là lựa chọn khác thường với doanh nghiệp Ý, bởi phần lớn thuộc sở hữu gia đình và thường chỉ tập trung vào châu Âu.
“Thế hệ mới tham vọng hơn,” Alessandro Zattoni, giáo sư chiến lược tại Trường Kinh doanh Luiss ở Rome, người từng nghiên cứu doanh nghiệp gia đình Angelini, nhận xét. “Các doanh nhân đang thay đổi quan niệm truyền thống rằng phải ở lại Ý, ở lại châu Âu. Vào Mỹ không dễ, nhưng thành công đồng nghĩa với một thị trường khổng lồ.”
Tháng 12.1919, Francesco Angelini, cụ của Thea, khi ấy là dược sĩ 32 tuổi, mở cơ sở sản xuất và kinh doanh dược phẩm tại thành phố cảng Ancona, Ý. Ngày nay, Angelini Pharma nổi tiếng với hai loại thuốc: Tachipirina, thuốc chứa paracetamol dùng để giảm triệu chứng cúm, ra mắt từ thập niên 1950 và vẫn thuộc nhóm bán chạy nhất tại Ý; và trazodone, thuốc chống trầm cảm do hãng phát triển trong thập niên 1960, hiện được sử dụng rộng rãi dưới dạng thuốc generic (thuốc tương đương sinh học).
Trong khi các hãng dược khác theo đuổi những đột phá khoa học, Angelini chủ yếu cải tiến các sản phẩm hiện có, đồng thời mở rộng sang nhiều lĩnh vực. Tập đoàn thâu tóm một doanh nghiệp nước hoa tại Tây Ban Nha và các nhà sản xuất rượu vang ở Ý.
Thea tốt nghiệp ngành sinh học tế bào và phân tử tại Đại học Tor Vergata ở Rome, bắt đầu sự nghiệp nghiên cứu tại phòng thí nghiệm Santa Palomba của gia đình. Bà giữ chức chủ tịch Angelini Holding từ tháng 6.2025.
Thea quen Marullo di Condojanni qua bạn chung tại Rome. Ông là luật sư, có bằng tiến sĩ về trọng tài trong nước và quốc tế tại Đại học Luiss Guido Carli, từng giảng dạy luật và tham gia hội đồng quản trị Banca Aletti, đơn vị ngân hàng tư nhân thuộc Banco BPM. Sau khi kết hôn năm 2017, ông gia nhập công ty gia đình. Hai vợ chồng có ba con nhỏ và sống tại Rome.
Năm 2018, Francesco, khi ấy ngoài 70 tuổi, trao quyền kiểm soát doanh nghiệp cho Thea, kéo theo tranh chấp gia đình. Maria Gioella Angelini, chị cùng cha khác mẹ của Thea, cáo buộc bà lợi dụng tình trạng sức khỏe khiến cha không còn đủ khả năng tự quyết, đồng thời yêu cầu Tòa án Velletri chỉ định người đại diện pháp lý bảo vệ quyền lợi của ông.
Tháng 9.2022, tòa bác các cáo buộc. Angelini Industries tuyên bố phán quyết xác nhận những cáo buộc này vô căn cứ và vụ kiện không ảnh hưởng đến hoạt động quản trị tập đoàn.
Truyền thông Ý theo sát tranh chấp, trong đó La Repubblica ví câu chuyện với “Dallas”, bộ phim truyền hình Mỹ về gia đình tài phiệt dầu mỏ. “Cuối cùng, chúng tôi xây dựng được cơ cấu vốn vững chắc và xác định rõ cổ đông kiểm soát. Kết quả tốt, nhưng quá trình rất đau đớn,” Marullo di Condojanni nói.
Khi thế hệ thứ tư nắm quyền, ông đưa Angelini Pharma tập trung trở lại vào các bệnh lý về não. Năm 2021, công ty mua Arvelle Therapeutics của Thụy Sỹ với giá tối đa 960 triệu USD để có quyền kinh doanh tại châu Âu một loại thuốc chống co giật dành cho người lớn mắc động kinh không đáp ứng các phương pháp điều trị khác. Thế giới có hơn 50 triệu người mắc động kinh, trong đó khoảng sáu triệu người ở châu Âu.
“Chúng tôi quyết định khơi dậy tinh thần đổi mới từng làm nên doanh nghiệp từ nhiều năm trước.”
—Sergio Marullo di Condojanni, tổng giám đốc Angelini Holding và Angelini Pharma.
Tháng 5.2025, Angelini chi tối đa 570 triệu USD mua quyền kinh doanh ngoài Bắc Mỹ một thuốc điều trị dạng động kinh di truyền hiếm gặp từ Grin Therapeutics ở New York. Đầu năm nay, công ty công bố hợp tác nghiên cứu với Quiver Bioscience tại Massachusetts, doanh nghiệp AI phát triển thuốc, để tìm liệu pháp mới cho động kinh di truyền. “Về chiến lược, chúng tôi quyết định tập trung mạnh hơn vào động kinh, dựa trên nền tảng lâu năm về sức khỏe não bộ,” giám đốc khoa học Rafal Kaminski nói. Ông từng làm việc tại UCB (Bỉ) và Roche (Thụy Sỹ).
Thương vụ mua Catalyst trị giá 4,1 tỷ USD lớn hơn nhiều so với các thương vụ trước đây của Angelini, đưa tập đoàn bước vào thị trường thuốc điều trị bệnh hiếm. Ba loại thuốc đang lưu hành của Catalyst giúp doanh thu Angelini Pharma tăng thêm khoảng 600 triệu USD, tương đương 40%.
Sản phẩm chủ lực của Catalyst điều trị hội chứng nhược cơ Lambert-Eaton (LEMS), bệnh tự miễn thần kinh-cơ hiếm gặp khiến người bệnh yếu cơ, thậm chí khó thở, khó nuốt. Toàn thế giới chỉ có khoảng 30.000 người mắc bệnh. Trước khi được Angelini mua lại, thuốc điều trị LEMS đóng góp hai phần ba trong tổng doanh thu 149 triệu USD của Catalyst trong quý 1.2026.
Thị trường thuốc điều trị bệnh hiếm tuy phức tạp nhưng lại tạo cơ hội cho những doanh nghiệp mới như Angelini. Với các bệnh phổ biến như ung thư, doanh nghiệp cần đội ngũ bán hàng đông đảo để cạnh tranh với những tập đoàn dược phẩm lớn. Trong khi đó, thị trường thuốc trị bệnh hiếm có ít đối thủ lớn. Doanh nghiệp dẫn đầu là Vertex Pharmaceuticals, với vốn hóa 139 tỷ USD. Marullo di Condojanni tin Angelini có thể từng bước giành thị phần rồi mở rộng hoạt động.
Một ngày sau khi công bố thương vụ Catalyst, ông triệu tập ban lãnh đạo tại trụ sở Rome, khu phức hợp rộng 30.000m2 với nhiều mảng xanh, được cải tạo sáu năm trước.
“Ai cũng nghĩ ông sẽ nói: ‘Làm tốt lắm, giờ chúng ta có thể nghỉ ngơi,’” giám đốc y khoa Agnese Cattaneo nhớ lại. “Nhưng ông bảo: ‘Các bạn làm rất tốt. Tuy nhiên, tôi muốn nói thẳng rằng chúng ta còn nhiều việc phải làm.’”
Đó là tinh thần thường thấy ở các tổng giám đốc Thung lũng Silicon hơn là người điều hành một doanh nghiệp gia đình lâu đời tại Ý.
Nội dung đã được đăng trên tạp chí Forbes Việt Nam số tháng 11.2026
