Hãy tưởng tượng bạn là một trong những nhà đầu tư đã góp 12,5 triệu USD để đưa Hamilton lên sân khấu vào năm 2015. Đến nay, vở nhạc kịch này đã thu về 1,2 tỷ USD doanh thu vé và vẫn thường xuyên kín chỗ, dù giá vé gần gấp đôi mức bình quân của Broadway. Nhờ vậy, tỷ lệ doanh thu chuyển thành lợi nhuận cao khác thường. Nhiều khả năng các nhà đầu tư ban đầu đã thu về ít nhất gấp 10 lần số vốn bỏ ra, và sẽ còn nhận thêm nhiều nữa trước khi mạch tiền ấy cạn.

Thổi lửa cho những giấc mơ như vậy là công việc của những nhà sản xuất sân khấu như Rachel Sussman. Ở tuổi 36, một độ tuổi vẫn được coi là khá trẻ trong giới sản xuất Broadway, bà từng là nhà sản xuất chính của Suffs, vở nhạc kịch về phong trào phụ nữ đấu tranh giành quyền bầu cử, đoạt hai giải Tony; Liberation, tác phẩm giành giải Tony cho Vở kịch xuất sắc nhất năm nay; cùng một vở diễn Broadway khác và nhiều dự án sân khấu ngoài Broadway.

Mỗi năm, Sussman nhận khoảng 150 đề án từ các tác giả, người đại diện và giới chuyên môn. Bà chỉ chọn một hoặc hai dự án để theo đuổi, rồi bắt đầu hành trình tìm vốn đưa chúng lên sân khấu. Cái giá của giấc mơ ấy không hề nhỏ. Ngày nay, để đưa một vở nhạc kịch lên Broadway thường cần khoảng 20 triệu USD. Broadway, theo cách phân loại của ngành sân khấu Mỹ, gồm 41 nhà hát tại Manhattan có từ 500 ghế trở lên.

Sussman lớn lên ở vùng ngoại ô Detroit. Bà kể mình đã “mê sân khấu đến ám ảnh” sau lần xem một đoàn lưu diễn Les Misérables tại Fisher Center khi mới tám tuổi. Sau đó, bà sang phía đông nước Mỹ để học bậc đại học tại Trường Nghệ thuật Tisch thuộc Đại học New York. Nhưng tấm bằng chỉ đưa người ta đi được một đoạn. Ở Broadway, tài nguyên mới là thứ có sức nặng.

“Tôi thiếu đủ thứ hành trang, nhưng máu liều thì có thừa,” Sussman nói. Năm 23 tuổi, bà viết thư cho Harold Prince (1928-2019), nhân vật quyền lực từng sản xuất và đạo diễn West Side Story, Fiddler on the Roof, The Phantom of the Opera cũng như nhiều tác phẩm ăn khách khác. Prince đã dành cho bà một cuộc gặp kéo dài một giờ. Vì sao “ông vua Broadway” lại dành thời gian cho một người vô danh? Có lẽ ông nhớ lại chính mình thuở trước. Sau đó, Prince đã viết cho Sussman: “Khi lên kế hoạch cho tác phẩm đầu tiên, The Pajama Game, tôi chỉ hơn cô một tuổi.” Vở nhạc kịch ấy đã mang về cho Prince giải Tony đầu tiên.

Ý tưởng về Suffs thực ra nhen nhóm từ những năm Sussman còn học cấp hai, khi bà bắt đầu suy nghĩ về quyền phụ nữ. Nhưng liệu cuộc đấu tranh ấy có thể trở thành chất liệu cho một vở nhạc kịch? Năm 2014, bà mang câu hỏi đó tới Shaina Taub, nhà biên kịch kịch nghệ nổi tiếng người Mỹ. Taub lập tức bị cuốn hút. Sau đó, bà viết toàn bộ kịch bản, phần nhạc và ca từ cho tác phẩm.

Sussman vẫn cần một người đủ uy tín và quan hệ để kéo vốn về. Với vai trò đồng sản xuất chính, bà mời Jill Furman, người từng tham gia Hamilton và In the Heights. Để tiếp cận giới đầu tư, họ còn mời cựu ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton cùng tham gia vận động.

Sau 10 năm ươm mầm, Suffs cuối cùng cũng ra mắt trên Broadway và trụ được 10 tháng, lâu hơn phần lớn các vở nhạc kịch cùng mùa.

Suffs không thu hồi đủ chi phí sản xuất. Dù hiện đã đi lưu diễn và nhiều khả năng còn mang về tiền bản quyền trong thời gian dài, vở diễn có thể sẽ không bao giờ hoàn vốn. Nghề sân khấu vốn là vậy. “Broadway được xây nên từ hy vọng và những giấc mơ,” Sussman nói. “Thu hồi vốn không phải là thứ duy nhất bạn nhận được.”

Với họ, phần thưởng còn là tấm vé mời đến đêm tiệc công diễn, nơi họ được cụng ly và trò chuyện với những gương mặt tên tuổi trong làng giải trí. Những ai huy động đủ nguồn vốn lớn sẽ được xướng danh và thấy tên mình hiện diện trang trọng ngay trang nhất của cuốn chương trình.

Dẫu vậy, việc nhà đầu tư chạm tới mốc hòa vốn vốn dĩ hiếm hoi đến mức các nhà sản xuất phải phát thông cáo báo chí để tuyên bố. Chuyện hoàn vốn chẳng khác nào một kỳ tích. Sussman cho biết: cứ 10 vở nhạc kịch công chiếu, may ra mới có một tác phẩm hòa được vốn.

Nhưng một khi đã thành công, tiền có thể chảy về rất lớn. The Phantom of the Opera của Andrew Lloyd Webber đã diễn suốt 35 năm trên Broadway. Disney, một trong số hiếm tập đoàn lớn trực tiếp bỏ vốn vào nhạc kịch, đã bán được 2,2 tỷ USD tiền vé cho The Lion King. The Lion King đến nay vẫn là một cỗ máy in tiền với tốc độ bán vé đều đặn khoảng 2 triệu USD mỗi tuần.

Nhưng doanh thu phòng vé mới chỉ là bề nổi. Nhà đầu tư còn có cơ hội chia phần từ những miếng bánh béo bở khác: chuyển thể điện ảnh, các chuyến lưu diễn toàn cầu hay những bản quyền dàn dựng ở nước ngoài. Với một ‘cơn địa chấn’ như Hamilton, những nguồn thu ấy có thể to đến mức không tưởng.

Giờ hãy phủi bớt lớp kim tuyến khỏi mắt và nhìn vào một vở diễn ở bậc trung. Theo thống kê từ Hiệp hội Broadway, 24 vở nhạc kịch đang sáng đèn hiện thu về trung bình khoảng 1 triệu USD tiền vé mỗi tuần. Sau khi chiết khấu 10% cho các nền tảng bán vé và đơn vị phát hành thẻ, con số thực nhận còn lại khoảng 900.000 USD. Nhưng ‘cơn ngốn tiền’ chỉ mới bắt đầu: chi phí vận hành cố định mà phần lớn là quỹ lương nhân sự ngốn ít nhất 700.000 USD mỗi tuần, và thực tế thường còn chạm tới những con số chóng mặt hơn.

Sách Lược

Lợi nhuận của những nhà đầu tư góp vốn vào một vở nhạc kịch thường khá khiêm tốn, bởi doanh thu được chia cho khá nhiều bên: diễn viên, nhạc công, đạo diễn, nhà thiết kế, nhà sản xuất, các bên trung gian, chủ nhà hát, nhân viên soát vé, kế toán, những vị trí lao động cồng kềnh được duy trì theo thỏa thuận công đoàn và đội ngũ luật sư chuyên về ngành giải trí.  Có lẽ nên đảo ngược kịch bản. Thay vì bỏ tiền vào một tác phẩm đơn lẻ, hãy đầu tư vào một doanh nghiệp sở hữu tài sản trí tuệ và biết khai thác nó tới cùng ở mọi cơ hội có thể. Walt Disney kiếm tiền từ người tiêu dùng qua dịch vụ phát trực tuyến, công viên giải trí, du thuyền, khách sạn, vé sân khấu, hàng hóa, đồ ăn thức uống và cả những bãi đỗ xe đắt đỏ. Cổ phiếu Disney hiện giao dịch ở mức khoảng 13 lần lợi nhuận năm 2026 theo dự báo của Value Line. 

William Baldwin là người phụ trách chuyên mục Chiến lược đầu tư của Forbes.

Tại sao lại đắt đỏ đến vậy? Trên Broadway, một vở diễn phải đáp ứng các quy định và thỏa thuận của 13 công đoàn cùng một hiệp hội nghề nghiệp. Ở các sân khấu ngoài Broadway, theo Sussman, yêu cầu của công đoàn nhẹ hơn đáng kể. Nhân công hậu đài khá tốn kém. Một hồ sơ thuế của Lincoln Center cách đây hai năm – nơi vẫn được tính là Broadway dù nằm cách khu sân khấu trung tâm vài dãy phố về phía bắc – ghi nhận ba nhân viên hậu đài có thu nhập hằng năm từ 630.000 đến 797.000 USD.

Chủ nhà hát cũng hưởng phần không nhỏ. Chi phí nhân sự, điện nước và các khoản vận hành khác của họ đã được tính vào phần chi phí cố định trừ ngay từ đầu. Họ còn sở hữu các nền tảng trực tuyến nơi phần lớn vé được bán.

Chưa hết, chủ nhà hát thường được hưởng thêm tiền thuê biến đổi tương đương bảy phần trăm doanh thu vé ròng, tức khoảng 63.000 USD trong ví dụ này. Sau tất cả những khoản ấy, lợi nhuận gộp còn lại, trong trường hợp tốt nhất, chỉ khoảng 137.000 USD để chia nhau.

Những người đầu tiên xếp hàng nhận phần – nói theo một câu nổi tiếng trong Hamilton, là những người “ở trong căn phòng nơi mọi chuyện diễn ra” – gồm nhà sản xuất, tác giả kịch bản, người viết lời, nhạc sĩ, đạo diễn, biên đạo múa cùng các nhà thiết kế sân khấu, phục trang, âm thanh và ánh sáng.

Bản danh sách hưởng lợi ấy vẫn còn có thể kéo dài: từ một nhà hát nhỏ ở địa phương từng đăng cai các đêm diễn thử, cho đến tác giả giữ bản quyền của tác phẩm nguyên tác. Không chỉ hưởng phần trăm theo doanh thu phòng vé, những nhân vật này còn được cài cắm một ngưỡng thu nhập tối thiểu chắc chắn, điều mà giới kế toán doanh nghiệp vẫn gọi là “khoản thanh toán bảo đảm”.

Theo Sussman, công thức chia tiền và cách tính thay đổi tùy từng vở. Tuy nhiên, tổng tỷ lệ dành cho các bên kể trên – hoặc các mức tối thiểu được bảo đảm – thường chiếm khoảng 40% lợi nhuận gộp. Trong ví dụ giả định này, số tiền còn lại là 82.000 USD. Khoản đó sẽ được chuyển cho các nhà đầu tư cho tới khi họ thu hồi đủ số vốn ban đầu. Sau khi hoàn vốn, họ thường tiếp tục được hưởng khoảng 40% phần 82.000 USD còn lại.

Một phần gánh nặng được san sẻ nhờ chương trình hỗ trợ của bang New York, với mức tối đa 3 triệu USD cho chi phí đưa một vở diễn lên sân khấu. Cũng coi như có qua có lại: khách du lịch, thường là nhóm mua phần lớn số vé, vốn đã phải trả thuế khách sạn rất cao. Nếu một vở diễn tồn tại đủ lâu để nhận trọn khoản hỗ trợ này, số vốn cần huy động từ nhà đầu tư sẽ giảm xuống còn 17 triệu USD.

Dẫu vậy, với vở diễn thành công ở mức vừa phải trong ví dụ trên, phải mất tới bốn năm mới có thể hoàn vốn. Rất ít vở diễn tồn tại được lâu đến thế.

Nhưng cũng chưa đến lúc từ bỏ hy vọng. Sussman cho rằng ngay cả một vở nhạc kịch từng gây thất vọng vẫn có thể dần chuyển sang có lãi về sau. Bà lấy Seussical, chuyển thể từ sách của Dr. Seuss, làm ví dụ. Vở diễn thất bại trên Broadway vào năm 2001, nhưng kể từ đó lại đem về cho những nhà đầu tư ban đầu một khoản phí bản quyền đáng kể nhờ được dàn dựng tại trường học, các nhà hát địa phương và những sân khấu nghiệp dư.

Broadway có mạo hiểm không? Chắc chắn rồi. Nhưng Sussman đề nghị hãy đặt sự rủi ro ấy lên cùng một bàn cân với thế giới khởi nghiệp.

Chẳng phải phần lớn các quỹ đầu tư mạo hiểm cũng chịu cảnh trắng tay đó sao? “Xét cho cùng, xác suất chiến thắng ở Broadway thậm chí còn sáng cửa hơn nhiều,” bà thẳng thắn phản bác. 

Nội dung đã được đăng trên Tạp chí Forbes Việt Nam số tháng 9/10.2026