Năm Reed 12 tuổi thì người cha sáng lập Apple được chẩn đoán đau lòng là mắc ung thư tuyến tụy. Steve Jobs qua đời 8 năm sau ở tuổi 56. Bi kịch đó thúc đẩy Reed trở thành nhà đầu tư vào các công ty nghiên cứu chống lại bệnh ung thư, căn bệnh khiến ít nhất 600.000 người qua đời ở Mỹ mỗi năm (dữ liệu của Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ).
Reed chia sẻ với Forbes: “Chúng tôi tin rằng, tương lai ung thư sẽ chuyển từ án tử hình thành 1 bệnh mãn tính kéo dài suốt đời. Điều này khả thi với hầu hết các loại ung thư trong giai đoạn hiện nay.”
Reed khởi sự kinh doanh bằng cách đầu tư vào quỹ y tế Emerson Collective, một nhóm danh mục từ thiện tại Thung lũng Silicon do mẹ anh, bà Laurene Powell Jobs sáng lập. (Bà có khối tài sản ròng khoảng 13,5 tỷ USD.) Năm 2023, anh tách ra thành lập công ty riêng Yosemite, đặt theo tên công viên quốc gia ở California nơi cha mẹ anh kết hôn, và huy động được 263 triệu USD sau vòng gọi vốn đầu tiên. Yosemite hiện đầu tư vào khoảng 20 doanh nghiệp, như công ty liệu pháp gene Tune Therapeutics hay startup chuyên phát triển thuốc bằng AI Chai Discovery.
Tại vòng gọi vốn thứ 2, Yosemite đã nhận được hơn 200 triệu USD, nhưng mục tiêu là 350 triệu USD. Nhiều “người khổng lồ” đầu tư vào Yosemite như hãng công nghệ sinh học Amgen; trung tâm điều trị và nghiên cứu ung thư Memorial Sloan Kettering tại New York; Viện Công nghệ Massachusetts (MIT); hay ông John Doerr, chủ tịch công ty VC Kleiner Perkins (đầu tư cá nhân). Reed, sáng lập kiêm nhà đầu tư vào Yosemite, cũng bằng vốn cá nhân.
Yosemite có trụ sở tại San Francisco, tập trung vào bệnh ung thư ở mọi cấp độ, như ung thư trực tràng (thường có thể chữa khỏi nếu phát hiện sớm) đến ung thư tuyến tụy (phần lớn dẫn tới tử vong). Reed tìm kiếm các công ty có thể xây dựng được giải pháp điều trị. Anh nói: “Có sự khác biệt lớn. Một số loại ung thư đột biến thấp và tàn phá cơ thể nhanh, vẫn là vấn đề lớn trong 10 năm tới. Chúng tôi tin rằng, chỉ cần phát hiện sớm, liệu pháp phù hợp và theo dõi sát sao, có thể kéo dài thời gian sống và giảm tỷ lệ tử vong.”
Công ty đang quản lý khối tài sản hơn 1 tỷ USD, gồm nhiều khoản ủy thác cho các quỹ hiến tặng, bệnh viện và tổ chức từ thiện, khiến nó trở nên nhỏ bé giữa “biển khơi” các gã khổng lồ VC. Tuy nhiên Yosemite đang ngày càng quan trọng trong lĩnh vực y tế, nhất là liên quan đến bệnh ung thư. Đây là lĩnh vực phức tạp, các khoản đầu tư có thể mất nhiều năm mới nhìn thấy kết quả. Quỹ Yosemite cũng có sức ảnh hưởng nhất định nhờ tên người sáng lập.
CEO John McHutchison của Tune Therapeutics nói: “Tôi nghĩ Reed bị thúc đẩy bởi những điều khác biệt so với hầu hết nhà đầu tư mạo hiểm thông thường.” Tune đang nghiên cứu phương pháp điều trị viêm gan B, một bệnh nhiễm trùng do virus ảnh hưởng tới hơn 250 triệu người trên toàn cầu, và cũng gây ra ung thư gan. Tune có trụ sở tại North Carolina, gần đây đã huy động được 175 triệu USD. Reed có tham gia hỗ trợ. CEO John nói tiếp: “Reed muốn làm điều lớn lao với sức lan tỏa.”
Giống nhiều người có cuộc sống bị đảo lộn vì ung thư, Reed hiện 34 tuổi, không thể ngừng suy tư về căn bệnh này sau khi cha anh qua đời. Khi còn trẻ, anh từng thực tập tại phòng thí nghiệm về ung thư của Đại học Stanford, sau này theo học chuyên ngành tiền y khoa (pre-med) tại đây. Cái chết của cha khiến anh cần khoảng lặng, vì vậy đã chuyển sang chuyên ngành lịch sử, rồi lấy bằng thạc sĩ với đề tài liên quan đến vũ khí hạt nhân.
Tiềm năng tạo ra sự khác biệt trong nghiên cứu và điều trị ung thư, đã thu hút anh trở lại. Reed gia nhập Emerson năm 24 tuổi, phụ trách chiến lược tập trung vào ung thư bao gồm cả đầu tư và từ thiện. Mục tiêu của anh là giải quyết khái niệm “thung lũng tử thần” (valley of death), thông qua phát minh của giới khoa học và nhà đầu tư có đủ dữ liệu lâm sàng để rót vốn vào dự án có tiềm năng đột phá.
“Chúng ta phải nỗ lực hơn, vì các nhà nghiên cứu và nền khoa học Mỹ.”
Dù là 1 VC, nhưng Yosemite hoạt động không theo cách bình thường. Reed cung cấp những khoản tài trợ cho các nhà khoa học không kèm điều kiện ràng buộc. Điều này tạo lợi thế cho công ty, khi nhà nghiên cứu có thêm nguồn lực để thương mại hóa các phát minh đột phá. Reed cũng tin rằng, sự kết hợp tài trợ và đầu tư, là đặc biệt quan trọng giữa lúc Tổng thống Trump giảm hỗ trợ nghiên cứu ở nhiều trường đại học.
Reed nói: “Chúng ta phải nỗ lực hơn, vì các nhà nghiên cứu và nền khoa học Mỹ, vốn đang ở tình trạng khó khăn. Những người như chúng tôi có trách nhiệm hành động hơn bao giờ hết. Chúng tôi cảm thấy một sự cấp bách.”
Azalea Therapeutics, công ty tách ra từ phòng thí nghiệm của người đoạt giải Nobel Jennifer Doudna tại Đại học California, nhận được tài trợ giai đoạn đầu từ Yosemite. Azalea tập trung nghiên cứu liệu pháp gene mà bác sĩ không cần tác động vào tế bào của bệnh nhân để tái cấu trúc. Thay vào đó, quá trình diễn ra ngay trong cơ thể người bệnh, gọi là “in vivo”. Bà Jenny Hamilton, đồng sáng lập kiêm CEO của Azalea chia sẻ: “Điểm thật sự độc đáo của Yosemite là sự kết nối ngược trở lại các phòng thí nghiệm học thuật. Từ sớm họ đã thấy được nếu nghiên cứu rủi ro cao này thành công, sẽ tạo ra bước ngoặt.” Khi Azalea ra mắt tháng 11.2025, với số vốn 82 triệu USD, Yosemite là nhà đầu tư chính. Hiện Reed giữ vai trò giám sát hội đồng quản trị của công ty.
Một khoản đầu tư điển hình khác của Yosemite là vào Chai Discovery, công ty nổi tiếng thành lập năm 2024 tại San Francisco, chuyên sử dụng AI để thiết kế các protein với mục đích sản xuất thuốc. Công thức của Chai Discovery đang được sử dụng để điều trị một số loại ung thư và bệnh khó trị, thậm chí xếp vào danh sách “không thể dùng thuốc” để chữa. Tháng 12.2025, startup này huy động được 130 triệu USD do công ty VC General Catalyst dẫn đầu, nâng mức định giá lên 1,3 tỷ USD. Tháng 1.2026, Chai Discovery thiết lập quan hệ đối tác với tập đoàn dược phẩm khổng lồ Eli Lilly để phát triển thuốc. Reed nói: “Chai Discovery sẽ là 1 trong những công ty quan trọng nhất về dược phẩm.”
Những công ty trên là chứng minh cho thấy việc điều trị ung thư đã tiến bộ thế nào trong 15 năm qua. Loại thuốc “bom tấn” Keytruda của Merck, một liệu pháp miễn dịch sớm điều trị ung thư phổi và ung thư hắc tố, đạt doanh thu 30 tỷ USD mỗi năm. Bên cạnh đó là phương pháp điều trị hiện đại như liệu pháp tế bào CAR-T, dạng liệu pháp miễn dịch cá nhân hóa giúp huấn luyện các tế bào miễn dịch của người bệnh nhận diện và tiêu diệt ung thư. Giờ đây hàng loạt liệu pháp miễn dịch và liệu pháp gene đang mở ra tiềm năng cho nhiều công ty. Reed nói: “Đây là những con đường rất dài, nhưng rồi tất cả chúng ta đều sẽ thành công.”
Rachna Khosla, phó chủ tịch phụ trách phát triển kinh doanh tại Amgen chia sẻ với Forbes rằng, khoản đầu tư của họ vào quỹ Yosemite, là sự kết hợp tự nhiên vì cam kết chung của cả 2 liên quan đến phòng chống bệnh ung thư. Bà khẳng định mô hình của họ, dùng tiến bộ khoa học can thiệp vào giai đoạn sớm, là cách rất hợp lý hiện nay.
Reed dự tính Yosemite sẽ đầu tư vào khoảng 25 công ty. Dù không nêu tên cụ thể, anh cho biết họ có vài dự án vườn ươm đang triển khai, như liên quan đến dược phẩm phóng xạ (radiopharmaceuticals), loại thuốc liên quan đến phóng xạ ngày càng được coi là công cụ then chốt chống lại bệnh ung thư. Anh cũng thấy tiềm năng khổng lồ ở các công ty dùng AI phát triển thuốc (như Chai Discovery) và vận hành hệ thống y tế như Sage Care tại California, nơi nhờ hỗ trợ từ AI đang tạo ra quy trình đơn giản hơn trong vận hành lẫn chăm sóc bệnh nhân.
Trong các phương thức điều trị, liệu pháp gene là trọng tâm đặc biệt. Reed nói: “Chúng tôi tin rằng tất cả đang ở mùa xuân của liệu pháp gene. Những công ty mới bắt đầu vào giai đoạn lâm sàng hiện nay như Tune hay Azalea, sẽ là thủ lĩnh tiên phong, đóng vai trò rất quan trọng trong thế hệ tới.”
Cuối cùng, Reed thấy tiềm năng khó tin từ các loại vắc-xin chống ung thư, vừa bảo vệ cơ thể ngăn mắc bệnh, vừa giúp kích hoạt hệ thống miễn dịch cho những người đã mắc bệnh. Anh nói: “Đó là cách khác để chống lại khả năng mắc ung thư từ sớm. Tôi nghĩ chúng ta chưa khai thác và tận dụng đủ. Nhiều nghiên cứu về vắc-xin mRNA bị chính phủ giảm ngân sách, làm chậm tiến bộ khoa học trong lĩnh vực rất tiềm năng này. Thật đáng tiếc. Tôi không hiểu vì sao người ta lại giảm khoản tiền vô cùng cần thiết cho xã hội này.”
Biên dịch: NVP — Nội dung đã được đăng trên Tạp chí Forbes Việt Nam số tháng 7.2026
