Cơn khát điện trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo

Hãy thử làm một phép tính cơ bản. Một truy vấn AI tạo sinh tiêu thụ lượng điện gấp khoảng 10 lần một tìm kiếm web thông thường. Giờ hãy thay thế hàng triệu lượt tìm kiếm đó bằng các “trợ lý AI” chạy trong doanh nghiệp suốt ngày. Thêm vào đó là các cụm máy huấn luyện AI tiêu tốn hàng trăm megawatt giờ điện. Đường cong nhu cầu lập tức vọt lên chóng mặt.

Nếu không can thiệp, hệ quả chính trị sẽ rất nghiêm trọng: những cuộc chiến giá điện giữa các tập đoàn công nghệ giàu có và người dân, doanh nghiệp nhỏ. Một kịch bản dễ dẫn tới bất ổn xã hội. Còn nếu Chính phủ chọn cách hạn chế nguồn cung? Một thảm họa khác. Quốc gia đó sẽ đánh mất nền tảng công nghệ của mình và chỉ còn đứng ngoài cuộc cách mạng AI. Cách giải quyết duy nhất mang tính bền vững: mở rộng nguồn cung và hiện đại hóa lưới điện càng nhanh càng tốt.

Tại Hội nghị Forbes Global CEO gần đây ở Jakarta, nhà đầu tư hạ tầng AI Kuok Meng Wei đã đưa ra một con số đáng báo động: Nhu cầu về trung tâm dữ liệu AI trên toàn cầu có thể lên tới 250 gigawatt (GW) vào năm 2030 – tăng từ ước tính khoảng 50 GW hiện nay.

Ông Kuok Meng Wei giải thích mức tăng trưởng này như sau: “Chúng ta cần thêm khoảng một GW công suất mỗi tuần, tương đương với công suất của một nhà máy điện hạt nhân lớn mỗi tuần.” Sự chênh lệch giữa nhu cầu và khả năng cung cấp này không chỉ là một khoảng tăng trưởng nhỏ bé, mà thực sự là một hố sâu khổng lồ.

Phiên thảo luận, với sự tham gia của Alan Chan (Full Vision Capital), Kuok (K2 Strategic), Otto Toto Sugiri (DCI Indonesia) và Hendra Soetjipto Tan (Barito Renewables Energy), xoay quanh ba nhận định chính:

THỨ NHẤT, dự báo nhu cầu điện đang quá thận trọng. Nhiều mô hình hiện chỉ giả định điện năng phải tăng gấp đôi tốc độ tăng trưởng toàn cầu. Như vậy vẫn là quá thấp. Phần lớn dự báo chỉ tập trung vào mức tải phục vụ huấn luyện AI, nhưng gần như bỏ quên inference (giai đoạn vận hành) khi hàng tỷ người sử dụng AI liên tục mỗi ngày. Cho tới khi công nghệ lưu trữ và lưới điện bắt kịp, các nhà vận hành cần dự phòng lớn hơn chỉ để đảm bảo chất lượng điện cho trung tâm dữ liệu. Nghĩa là nhu cầu thực tế sẽ cao hơn nhiều so với suy đoán của giới hoạch định chính sách.

THỨ HAI, điểm nghẽn không chỉ nằm ở phát điện mà còn ở truyền tải. Trung tâm dữ liệu rất nhạy cảm với dao động điện áp; chúng cần nguồn điện ổn định, chất lượng cao. Những sự cố mất điện mặt trời gần đây tại Tây Ban Nha là lời cảnh báo. Giải pháp không phải điều gì bí ẩn: trạm biến áp, đường dây cao thế, hệ thống kết nối và điều khiển. Nhưng nâng cấp như vậy rất tốn kém. Kuok kể ông từng chi hàng chục triệu USD cho một trạm biến áp chỉ để có thêm 70 megawatt công suất. Trong lĩnh vực này, chiến lược đường dây siêu cao áp nhiều năm của Trung Quốc đang trở thành chuẩn mực.

THỨ BA, chiến lược năng lượng đang trở nên “địa phương hóa”. Các quốc gia muốn nhiều hơn là chỉ dư thừa năng lượng; họ muốn cả an ninh năng lượng và chủ quyền dữ liệu. Indonesia sẽ đẩy mạnh địa nhiệt và năng lượng mặt trời; Mỹ trông cậy vào khí đốt và gió; những nước khác kết hợp thủy điện, hạt nhân hoặc nhập khẩu. Không có công nghệ đơn lẻ nào đủ để đáp ứng cơn đói điện khổng lồ này. Người chiến thắng sẽ là những quốc gia có thể phê duyệt, kết nối và triển khai hạ tầng nhanh hơn đối thủ.

Liệu áp lực “làm đúng và làm nhanh” có tạo nên một bong bóng trung tâm dữ liệu? Có và không. Rủi ro xây dựng quá mức luôn tồn tại trong mọi giai đoạn bùng nổ, giống như ngành viễn thông và cáp quang cách đây ba thập niên. Nhưng những động lực nền tảng – AI len lỏi vào mọi chức năng; phương tiện và logistics điện hóa; nhà máy tự động; “AI tại biên” trong robot và thiết bị – không phải trào lưu nhất thời. Đây là cuộc cách mạng công nghiệp lớn nhất lịch sử. Dù có xảy ra biến động đầu tư, đường cong nhu cầu vẫn tiếp tục đi lên. Những thời điểm thừa cung tạm thời thực chất là cơ hội mua tương lai với giá rẻ hơn.

Trong khi phần lớn sự chú ý xoay quanh vấn đề an toàn AI, thiên kiến hay việc làm, rủi ro lớn nhất của thập niên tới lại đơn giản hơn nhiều: điện. Trí tuệ đang trở thành “người tiêu thụ điện lớn nhất”. Những nhà lãnh đạo bảo đảm được nguồn điện ổn định, giá phải chăng và lưới điện đủ sức tải sẽ nắm lợi thế trong kỷ nguyên AI. Những ai chậm chân có thể sẽ nhận ra rằng tài nguyên khan hiếm nhất của nền kinh tế số không phải nhân tài hay vốn. Mà là watt điện.

Rich Karlgaard là biên tập viên tại Forbes. Là tác giả và nhà tương lai học, ông đã xuất bản một số cuốn sách, mới nhất là cuốn Late Bloomers, khám phá đột phá về ý nghĩa của việc trở thành tài năng nở muộn trong nền văn hóa bị ám ảnh bởi điểm SAT và thành công sớm. Truy cập: https://www.forbes.com/sites/richkarlgaard/

Nội dung đã được đăng trên Tạp chí Forbes Việt Nam số tháng 12.2025