Arc khởi đầu bằng việc bán những chiếc ca nô điện sang trọng cho giới thượng lưu, nhưng với giá nhiên liệu biến động và các cảng trên toàn cầu hướng tới điện khí hóa hiện nay, công ty nhắm tới lĩnh vực kinh doanh lớn hơn: tàu kéo chạy bằng pin.
Chiếc “xe điện” tiếp theo có thể không có cửa hình cánh chim, chế độ tự lái hay khả năng cung cấp điện dự phòng cho ngôi nhà của bạn. Thay vào đó, là một chiếc tàu kéo dài 24m, cao gần bốn tầng, được chế tạo để kéo những con tàu chở hàng khổng lồ quanh cảng.
Đây là canh bạc mà startup Arc có trụ sở ở Los Angeles đang thực hiện. Công ty được đồng sáng lập bởi kỹ sư phần mềm Mitch Lee (CEO) và cựu nhà thiết kế tên lửa SpaceX Ryan Cook (CTO), ra mắt năm 2021 để bán những chiếc ca nô điện sang trọng trị giá 300.000 USD cho giới thượng lưu. Giờ đây, Arc tiến vào lĩnh vực hàng hải thương mại, với chiếc tàu kéo chạy pin trị giá 20 triệu USD. Đó là bước chuyển kịp thời và đầy cơ hội, từ món đồ chơi giải trí bóng bẩy sang cỗ máy công nghiệp với chu kỳ làm việc khắc nghiệt, hóa đơn nhiên liệu khổng lồ và sự giám sát của cơ quan quản lý.
Những chiếc tàu thương mại đầu tiên của Arc, đang được đóng tại một xưởng gần Seattle (Washington), đã tiến tới giai đoạn thử nghiệm. Công nghệ của Arc đang được sử dụng để vận hành một số tàu kéo điện đầu tiên trên thế giới, chế tạo theo thỏa thuận giữa Arc và khách hàng thương mại đầu tiên là Curtin Maritime, công bố cuối năm 2025 với giá trị hợp đồng 160 triệu USD. Những chiếc tàu kéo này sắp đi vào hoạt động tại cảng Long Beach (California) nơi Curtin Maritime đặt trụ sở. Nếu chúng đạt yêu cầu như kỳ vọng, Arc dự định mở rộng sang phà điện, sà lan và thậm chí cả tàu quân sự chạy điện.
“Chúng tôi tin tưởng mạnh mẽ từ 10 đến 15 năm tới, mọi phân khúc hàng hải sẽ chủ yếu chuyển sang điện,” Cook nói. “Điều đó có thể là hybrid, như diesel-điện, nhưng thực tế điện hiệu quả hơn nhiều và tiết kiệm chi phí trong việc di chuyển các tải trọng cực nặng. Điều này đã thấy trong ngành đường sắt. Giờ diễn ra trong ngành hàng hải.”
Ô tô con vẫn là động lực chính trong xu hướng điện khí hóa, dù nhu cầu ở Mỹ giảm từ lúc chính quyền ông Trump năm 2025 hủy bỏ khoản tín dụng thuế 7.500 USD và 4.000 USD cho xe điện mới và đã qua sử dụng. Tuy nhiên, phân khúc vận tải khác đang rục rịch điện khí hóa. Tesla bắt đầu sản xuất xe tải điện Semi được mong đợi từ lâu, với California dự kiến là thị trường lớn đầu tiên. Dự án được hỗ trợ bởi khoản trợ cấp hào phóng của tiểu bang. Không có gì ngạc nhiên khi những chiếc tàu kéo điện cũng được triển khai đầu tiên ở California, nơi quy định nghiêm ngặt về ô nhiễm không khí đang buộc nhà khai thác cảng, đặc biệt ở Los Angeles và Long Beach, phải giảm khí thải độc hại từ tàu chạy bằng diesel và nhiên liệu khác.
“10 đến 15 năm nữa, mọi phân khúc hàng hải sẽ chủ yếu chuyển sang dùng điện.”
Cuộc chiến Trung Đông giữa Hoa Kỳ với Iran đã khiến giá nhiên liệu trở thành vấn đề lớn trên toàn cầu. Dù giá có lúc hạ nhiệt, nhưng tháng 6.2026 vẫn cao hơn 40% so với trước xung đột. Điều này củng cố lý do kinh tế cho công nghệ tàu kéo điện của Arc ở lĩnh vực hàng hải, giúp những công ty vận tải có cơ hội giảm phụ thuộc vào giá nhiên liệu vốn lên xuống thất thường, bằng pin lithium–sắt–phosphate bền bỉ và ngày càng rẻ hơn.
“Với sự biến động của giá nhiên liệu, và chúng tôi đã hợp tác cùng Curtin, sự quan tâm chúng tôi nhận được từ phía đối tác đã tăng liên tục trong vài tháng qua,” Cook nói. “Chúng tôi đang đấu thầu và trò chuyện với nhiều nhà khai thác phà, sà lan, và gần như bất cứ thứ gì vận hành trên mặt nước. Chúng tôi nhận được làn sóng quan tâm, xem có thể điện khí hóa hoặc hybrid hóa để hỗ trợ họ hay không.”
Những chiếc tàu Arc đang và lên kế hoạch đóng với Curtin Maritime, mạnh mẽ hơn nhiều so với các tàu giải trí hào nhoáng của startup này. Được chế tạo để kéo tải trọng lên tới 100 tấn, những mẫu đầu tiên sẽ có hệ thống pin 6 MWh, tương đương 75 chiếc Tesla Model Y, để song hành cùng hệ thống động cơ đẩy khổng lồ 4.000 mã lực.
Arc đã huy động được khoảng 150 triệu USD từ khi thành lập năm 2021, từ các quỹ VC như Andreessen Horowitz, Menlo Ventures và một số nhà đầu tư khác. Họ còn cung cấp hệ thống quản lý pin và toàn bộ phần mềm, mang đến thứ mà Arc tin là hệ thống điện khí hóa toàn diện hoàn hảo nhất trong ngành hàng hải thế giới hiện nay. Điều này rất quan trọng trong thương mại, nơi tích hợp không chỉ một tiện ích mà còn là cốt lõi kinh doanh. Tàu kéo là những “con ngựa thồ” thiết yếu cho hoạt động cảng, đặc biệt ở miền Nam California, nơi xử lý lượng hàng hóa lớn bậc nhất Bắc Mỹ.
Martin Curtin, CEO của Curtin Maritime và cũng là thuyền trưởng tàu kéo, đã tìm cách điện khí hóa đội tàu của mình trong vài năm qua, để tuân thủ quy định chống ô nhiễm nghiêm ngặt của bang California. Trước khi hợp tác với Arc, lựa chọn ông có rất hạn chế. “Có rất ít lựa chọn về pin và khả năng tích hợp trong lĩnh vực tàu kéo thương mại,” ông nói với Forbes. “Có nhóm làm pin, nhưng họ không làm tích hợp, và điều đó gây khó cho chúng tôi. Vì vậy, khi bắt đầu chương trình tàu kéo điện với Arc, chúng tôi biết mình muốn tích hợp theo chiều dọc, từ phạm vi ban đầu đến thiết kế, xây dựng rồi sử dụng cuối cùng, tất cả chỉ ở 1 thực thể.”
“Chúng tôi kỳ vọng nhận được nhiều sự quan tâm hơn. Chúng tôi đang kiên nhẫn chờ đợi thế giới bắt kịp xu hướng này.”
Thách thức không chỉ là kỹ thuật, mà còn tiền bạc. California không trợ cấp hào phóng cho nhà khai thác tàu kéo thương mại như họ làm với công ty xe tải hạng nặng muốn chuyển sang mô hình dùng điện. “Chúng tôi kỳ vọng dự án sẽ được quan tâm nhiều hơn. Chúng tôi kiên nhẫn chờ thế giới bắt kịp, hoặc ít nhất là giới vận tải biển ở bang California thấy tầm quan trọng của vấn đề,” Curtin nói. “Chúng tôi đã thấy điều đó trong ngành xe tải, nhưng đối với đóng tàu kéo điện, chúng tôi chưa thấy nguồn tài trợ đủ lớn để cất cánh.”
Curtin cho rằng tàu kéo điện rất phù hợp với khu vực cảng Long Beach. Công việc tại cảng bận rộn nhưng diễn ra trong phạm vi hẹp, điều này giúp sạc pin dễ hơn so với tàu phải lênh đênh trên biển nhiều ngày. Ông nhận xét: “Khi xem xét tải trọng vận hành, bảo trì và tất cả yếu tố khác, chúng tôi tin rằng sử dụng hệ thống điện và lưu trữ năng lượng bằng pin là cách đơn giản tiết kiệm chi phí rất hiệu quả, trong bối cảnh hiện nay cũng như ở các cảng biển của California.”
Đây vẫn được xem như canh bạc. Những tàu kéo chạy điện đầu tiên được đóng theo đơn và rất tốn kém. Thị trường tàu kéo cũng không lớn. Tàu kéo chạy bằng nhiên liệu hóa thạch thường hoạt động từ 40 đến 50 năm, nên chỉ vài chục chiếc đưa vào sử dụng mới mỗi năm ở Mỹ. Quá trình chứng minh lợi ích kinh tế sẽ cần thời gian. “Tôi nghĩ về lâu dài, điều đó sẽ xảy ra. Chúng tôi đang đóng những chiếc tàu kéo điện đầu tiên, vì vậy thời gian sẽ trả lời, nhưng tôi sẵn sàng đặt cược 160 triệu USD,” ông nói tiếp.
Tuy vậy, Arc cho rằng tập trung vào mảng tàu thương mại là đúng đắn. Curtin khẳng định: “Thị trường đó rất lớn. Khi bạn tìm ra công thức thành công cho hệ thống truyền động tàu thương mại ở Hoa Kỳ, thế giới sẽ rộng mở trước mặt.”
Biên dịch: NVP — Nội dung đã được đăng trên Tạp chí Forbes Việt Nam số tháng 8.2026