Các nước Đông Nam Á đang tiến thêm một bước trong nỗ lực xây dựng không gian kinh tế số chung. Tại Hội nghị CEO Toàn cầu 2026 của Forbes ở Singapore, Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. cho biết nước chủ nhà của năm Chủ tịch ASEAN 2026 sẽ thúc đẩy việc ký Hiệp định khung Kinh tế số ASEAN (DEFA) khi lãnh đạo các nước trong khu vực nhóm họp tại Manila vào tháng 11.
Đây là bước tiếp theo của một quá trình đàm phán đã có tiến triển rõ rệt. Theo thông cáo ngày 1.6 của ASEAN, các quan chức kinh tế cấp cao đã giải quyết những vấn đề còn tồn đọng trong các cuộc họp ngày 27-29.5.2026 tại Manila, qua đó hoàn tất đàm phán. Tuy nhiên, hoàn tất đàm phán và chính thức ký hiệp định là hai mốc khác nhau; tính đến thời điểm Tổng thống Marcos phát biểu ngày 8.10, việc ký kết vẫn là mục tiêu đang được thúc đẩy.
Hướng tới một thị trường số liên thông
DEFA được xây dựng nhằm tạo ra khuôn khổ hợp tác chung cho các hoạt động kinh tế diễn ra trên môi trường số. Những lĩnh vực được ASEAN đưa vào chương trình đàm phán gồm thương mại số, mua bán trực tuyến xuyên biên giới, thanh toán điện tử, xác thực danh tính số, lưu chuyển và bảo vệ dữ liệu, an toàn mạng và hợp tác về công nghệ mới.
Các nội dung này có liên hệ trực tiếp tới hoạt động kinh doanh. Với một doanh nghiệp bán hàng sang quốc gia láng giềng, những khác biệt về hồ sơ điện tử, cách xác thực giao dịch, phương thức thanh toán hoặc quy định bảo vệ dữ liệu đều có thể phát sinh chi phí. Một khuôn khổ chung được triển khai hiệu quả có thể giúp giảm bớt những trở ngại đó, dù tác động thực tế còn phụ thuộc vào các cam kết và cách thực thi tại từng nước.
Theo ASEAN, những nghiên cứu phục vụ xây dựng DEFA cho thấy kinh tế số khu vực có thể đạt quy mô tới 2.000 tỷ USD vào năm 2030 nếu hiệp định được thực hiện thành công. Đây là quy mô tiềm năng được ước tính, không phải giá trị kinh tế số đã đạt được hay mục tiêu chắc chắn sẽ thành hiện thực.
Philippines gắn hội nhập số với thu hút đầu tư
Trong cuộc trao đổi với ông Steve Forbes, Chủ tịch kiêm Tổng biên tập Forbes Media, Tổng thống Marcos nhấn mạnh mong muốn các nước ASEAN phối hợp tốt hơn trong việc phát triển và ứng dụng AI. Ông cho rằng khu vực cần có cách tiếp cận chung để tận dụng công nghệ mới, đồng thời xác định những lĩnh vực mà từng quốc gia có thể đóng góp.
Theo bài viết của Jonathan Burgos trên Forbes Asia, Philippines đang song song cải thiện môi trường đầu tư. Chính phủ nước này đã nới một số hạn chế về sở hữu nước ngoài trong các lĩnh vực như hàng không, năng lượng và viễn thông. Tổng thống Marcos cũng nhắc đến các dự án hạ tầng thuộc hành lang kinh tế Luzon, trong đó có cảng biển, đường sắt, hệ thống năng lượng và kết nối số.
Đối với Việt Nam, tiến trình hình thành DEFA đáng theo dõi vì hoạt động xuất khẩu ngày càng gắn với thương mại điện tử, thanh toán xuyên biên giới và các dịch vụ dựa trên dữ liệu. Một môi trường giao dịch số thuận lợi hơn trong ASEAN có thể giúp doanh nghiệp mở rộng mạng lưới khách hàng, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa không có nguồn lực xây dựng hiện diện tại từng thị trường.
Dù vậy, hiệp định chỉ tạo ra khuôn khổ ban đầu. Để tận dụng cơ hội, doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng các quy định về dữ liệu, an toàn thông tin, thanh toán và bảo vệ người tiêu dùng. Khả năng liên thông giữa các hệ thống kỹ thuật của từng nước cũng sẽ quyết định giao dịch xuyên biên giới có thực sự thuận tiện hơn hay không.
__
Nguồn: Forbes Asia (thực hiện bởi Jonathan Burgos)
Biên dịch, biên tập và cập nhật: Forbes Việt Nam
