Tiêu điểm

ASEAN thúc đẩy thương mại số, tìm phương án chia sẻ nguồn cung dầu khi khẩn cấp

5 giờ trước
Tác giả Gehad Abbas

Bộ trưởng kinh tế và thương mại ASEAN đã ký Thỏa thuận khung về Kinh tế số (DEFA), hướng tới tạo thuận lợi cho thương mại điện tử, thanh toán số và lưu chuyển dữ liệu xuyên biên giới, đồng thời tăng cường an ninh mạng.

Hội nghị Cấp cao ASEAN khai mạc tại Manila. Hình ảnh: LISA MARIE DAVID / POOL / AFP

Share
this:

Hội nghị Cấp cao Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) lần thứ 49 đã chính thức khai mạc vào ngày Chủ nhật (15.11) tại thủ đô Manila (Philippines). Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông kéo dài và chính sách thương mại toàn cầu tiềm ẩn nhiều biến số, các nhà lãnh đạo khu vực đang dồn trọng tâm vào bài toán bảo đảm an ninh năng lượng, chống đứt gãy chuỗi cung ứng và thúc đẩy hợp tác thương mại.

Theo Văn phòng Truyền thông Tổng thống Philippines, chuỗi hội nghị cấp cao lần này sẽ kéo dài đến hết ngày 17.11, quy tụ lãnh đạo các nước thành viên ASEAN cùng nhiều đối tác chiến lược như Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ và Úc.

Phát biểu định hướng cho hội nghị, Tổng thống Philippines kiêm Chủ tịch ASEAN Ferdinand Marcos Jr. kêu gọi toàn khối đẩy mạnh hội nhập kinh tế và tăng cường kết nối nội khối, trong đó ưu tiên hàng đầu là bảo đảm an ninh năng lượng, liên kết lưới điện khu vực, củng cố sức chống chịu của chuỗi cung ứng và thúc đẩy chuyển đổi số.

Đáng chú ý, hãng tin AP dẫn nguồn tin từ giới chức nước chủ nhà cho biết, Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến sẽ đặt chân tới Manila vào thứ Ba (17/11) để tham dự loạt cuộc họp với lãnh đạo khu vực, bao gồm một hội nghị cấp cao đặc biệt với ASEAN.

An ninh năng lượng lên ngôi

Giữa cơn bão địa chính trị toàn cầu, Đông Nam Á vẫn là khu vực đặc biệt dễ tổn thương trước những cú sốc nguồn cung năng lượng từ Trung Đông. Số liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) chỉ ra rằng, trước khi xung đột khu vực bùng phát, Trung Đông cung cấp tới 60% lượng dầu thô và một phần ba lượng khí đốt nhập khẩu của Đông Nam Á.

Trong báo cáo Triển vọng Năng lượng Đông Nam Á 2026, IEA nhận định cuộc khủng hoảng đã buộc chính phủ nhiều nước trong khu vực phải tung ra các gói trợ giá nhiên liệu, giảm thuế và các biện pháp tiết giảm tiêu thụ để “giảm xóc” cho người dân và doanh nghiệp trước đà tăng của giá năng lượng, đồng thời tạo áp lực không nhỏ lên ngân sách công.

Trước đó, các bộ trưởng năng lượng ASEAN đã lên tiếng kêu gọi duy trì dòng chảy dầu khí thông suốt và bảo đảm tự do hàng hải, cảnh báo mọi sự gián đoạn trên các tuyến vận tải biển huyết mạch đều có thể kích hoạt hiệu ứng domino lên chuỗi cung ứng toàn cầu.

Để hiện thực hóa các giải pháp ứng phó, ngày 14/11, bên lề Hội nghị Thượng đỉnh Kinh doanh và Đầu tư ASEAN tại Manila, hai ý định thư đã được ký kết nhằm nghiên cứu cơ chế cung ứng dầu khẩn cấp cho Philippines thông qua hệ thống kho dự trữ đặt tại Indonesia và Thái Lan. Theo Viện Nghiên cứu Kinh tế ASEAN và Đông Á (ERIA), cơ chế thí điểm này cho phép các bên tham gia trả phí để giành quyền tiếp cận nguồn dầu dự trữ ở nước ngoài trong tình huống khẩn cấp theo các điều kiện thỏa thuận.

Cú hích từ Hiệp định Kinh tế số và gói tài chính 13 tỷ USD

Bên cạnh câu chuyện năng lượng, chuyển đổi số và tài chính xanh cũng ghi nhận những bước tiến cụ thể. Ngay trước thềm hội nghị cấp cao, các bộ trưởng kinh tế và thương mại ASEAN đã đặt bút ký Hiệp định Khung Kinh tế số (DEFA), mở đường cho thương mại điện tử, thanh toán số và luồng dữ liệu xuyên biên giới phát triển, đi kèm với việc thắt chặt an ninh mạng. Văn kiện này đã được Tổng thống Philippines trao lại cho Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn ngay tại lễ khai mạc hôm Chủ nhật.

Cùng ngày, Hãng thông tấn Emirates (WAM) đưa tin Chủ tịch Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) Masato Kanda đã công bố hai sáng kiến huy động tối đa 13 tỷ USD nguồn vốn công và tư nhân từ nay đến năm 2030.

Cụ thể, ADB đặt mục tiêu huy động tới 8 tỷ USD nhằm củng cố an ninh nguồn nước, an ninh lương thực và giảm thiểu rủi ro thiên tai từ lũ lụt, hạn hán. 5 tỷ USD còn lại sẽ được rót vào việc hiện thực hóa hiệp định kinh tế số, tập trung phát triển hạ tầng số, hệ thống thanh toán, định danh số, an ninh mạng và nâng cao năng lực sẵn sàng cho trí tuệ nhân tạo (AI). Cả hai sáng kiến đều nằm trong gói cam kết tổng thể trị giá 30 tỷ USD mà ADB dành cho các mục tiêu ưu tiên của ASEAN đến năm 2030, bao gồm cả dự án kết nối lưới điện khu vực, thị trường vốn và kinh tế biển xanh.

Tâm điểm cạnh tranh thương mại Mỹ – Trung

Sự hiện diện dự kiến của Tổng thống Mỹ Donald Trump diễn ra đúng lúc các nền kinh tế Đông Nam Á đang nỗ lực mở rộng không gian thương mại và bảo vệ chuỗi cung ứng công nghệ, khoáng sản thiết yếu cũng như năng lượng.

Theo nguồn tin của Reuters, lãnh đạo bốn nước thuộc nhóm Bộ Tứ (Quad) gồm Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ và Úc dự kiến sẽ có cuộc gặp bên lề tại Manila vào thứ Ba tới, với trọng tâm xoay quanh nguồn cung khoáng sản thiết yếu và an ninh hàng hải. Về phía Bắc Kinh, AP cho biết Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường sẽ có cuộc gặp với các nhà lãnh đạo ASEAN vào thứ Hai (16/11).

Dữ liệu sơ bộ từ ASEAN cho thấy vị thế kinh tế ngày càng lớn của cả hai cường quốc tại khu vực. Năm 2025, kim ngạch thương mại hàng hóa giữa ASEAN và Trung Quốc đạt 913 tỷ USD (tăng 18,2% so với cùng kỳ), kèm theo 26,2 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) từ Trung Quốc. Trong khi đó, thương mại song phương giữa ASEAN và Mỹ đạt 550,5 tỷ USD, nhưng dòng vốn FDI từ Mỹ rót vào khối nhỉnh hơn với 30 tỷ USD.

Đáng chú ý, ngay trước thềm hội nghị, Ủy ban Thuế quan Quốc vụ viện Trung Quốc thông báo gia hạn thêm hai tháng việc tạm hoãn áp mức thuế bổ sung 24% đối với hàng hóa Mỹ (có hiệu lực từ ngày 10/11), dù vẫn duy trì mức thuế bổ sung 10% hiện hành.

Mở rộng hợp tác với Canada, khẳng định vị thế khối 4,3 nghìn tỷ USD

Trên mặt trận đàm phán thương mại đa phương, Văn phòng Thủ tướng Canada Mark Carney ngày 14/11 xác nhận đàm phán Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN – Canada đã cơ bản hoàn tất, hướng tới mục tiêu ký kết chính thức vào năm 2027. Song song đó, Canada và Philippines cũng đã khép lại vòng đàm phán hiệp định thương mại tự do song phương để chuẩn bị ký kết vào năm tới. Doanh nghiệp năng lượng tái tạo Canada JCM Power cũng vừa ký biên bản ghi nhớ với Cơ quan Quản lý Khu kinh tế Thái Bình Dương Aurora nhằm đầu tư các dự án năng lượng sạch phục vụ nhà máy sản xuất và trung tâm dữ liệu tại Philippines.

Khép lại bức tranh kinh tế khu vực là những con số tăng trưởng ấn tượng từ báo cáo Cập nhật Đầu tư ASEAN 2026. Theo đó, tổng GDP danh nghĩa của ASEAN trong năm 2025 đạt 4,3 nghìn tỷ USD, với tốc độ tăng trưởng thực tế đạt 4,9%. Tổng kim ngạch thương mại hàng hóa tăng 13,7% lên 4,4 nghìn tỷ USD, trong khi dòng vốn FDI tăng 10,1% lên 245,7 tỷ USD nhờ làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng và dòng tiền đổ mạnh vào bán dẫn, AI, xe điện cùng hạ tầng số.

Với quy mô 11 quốc gia thành viên và thị trường gần 700 triệu dân, ASEAN đang ngày càng khẳng định vai trò mắt xích không thể thay thế trong bản đồ thương mại, đầu tư và sản xuất toàn cầu.